Конклав 2025 шеран

Конклав кхайкхина хила йеза Асхьабийн конституцица «Universi Dominici Gregis», цуьнан зорба тоьхна 1996 шарахь Иоанн Павел II, карлайаьккхина Бенедикт XVI^[2]. Конклав хила йезаш йу Папа велла йа даржера дӀаваьллачул тӀаьхьа 15 де кхачале, папин Ӏарш мукъадаьллачул тӀаьхьа 20 дийнал тӀаьхьа хила йиш йац. Хьалха дӀадоло а йиш йу «нагахь санна билгалдалахь массо а кардинал-харжамхой цигахь хилар»^[3].

Конклавехь кхаж таса бакъо ю 80 шо кхачанза болу кардиналийн (кардиналийн харжамхой аьлла цӀе йолуш). Папа веллачул тӀаьхьа йа дарж дитинчул тӀаьхьа кардиналийн коллегин декан жоьпаллехь ву массо а кардиналашна папа велла аьлла хаам бар а, конклаве кхайкхарна а. Конклав дӀайахьархьама, кардиналийн харжамхой ма-хуьллу сиха Ватикане кхача беза, Domus Sanctae Marthae чу ховша беза — Сий. Петран килсин тӀейина чоьнан^[4]. Цигахь кардиналаш дӀахадийна бу арахьара дуьненах — телефонаш а, телевизионаш а, радиош а, газеташ а конклав йолчу хенахь царна ца магийна^[5].

ХӀинца кардиналийн коллегин декан ву 91 шо долу Ре Джованни Батиста, цуо йо конклав^[6].

Конклав дӀайахьале массо а кардиналаш, шайна йукъахь 80 шарел сов хан йолу нах а болуш, дакъалоцу «гуламашкахь», йукъарчу а, къаьсттина а. «Йукъара гуламо», массо а кардиналаш йукъа а лоцуш, къастадо «мехала хаттарш», Universi Dominici Gregis-ца, ткъа «кӀезиг мехала хаттарш, денна йа кест-кеста кхоллалуш долу» къастадо «къаьсттина гуламо».

Йукъара гулам жоьпаллехь бу, кхечу хӀуманашца цхьаьна, Сикстински капелла кечйарна керла папа харжарна, иштта тӀедиллина шина мозгӀаран «шайн нийсачу хьехамца а, цӀодарца а, оьздангаллин авторитетца а гӀараваьлла» кардиналашна рефлексеш кечйан Килсан а, рогӀерчу папин а хьалха лаьттачу халонех лаьцна^[3].

2025-чу шарахь хир йолчу конклаван коьртачу баланех цхьаъ бу, эксперташна хетарехь, сексуалехь скандалаш йар, уьш Ӏорайахарца католикийн килсан авторитетана зе хир ду. – Тхо муха тешна хир ду, папас хаьржина кандидат ишттачу хӀуманашна йукъа ца вогӀу бохучух? – аьлла Нотр-Дамерчу университетан теологин профессора Ленер Ульриха^[7].

Конклаван кардиналаша хаьржина хила тарло муьлхха а хих чекхваьлла католик боьрша стаг, амма 1389 шарахь дуьйна цара даима а хаьржина шайн накъост кардинал. Папин харжамийн тергамхошна масех кардинал го кандидат санна — «папабилеш», дукхаллин терахьехь «папабиле», италихойн дош, гочдо «папа хила ницкъ болуш». "Папабили" зорбанехь спекуляцеш йеш хиларна, наггахь бен ца хуьлу Папас башха тидам тӀебахийтина воцу кандидат харжар. Цу кепара, Иоанн XXIII, Иоанн Павел I, Иоанн Павел II папабилаш ца хилла^[5].

2025 шеран 21 апрелехь Руман католикийн килсехь 252 кардинал ву, царех 135 кардинал 80 шо кхачанза ву. Амма Romano Pontifici Eligendo тӀеэцначу хенахь дуьйна конклавехь дакъалаца йиш ю уггаре дукха 120 кардиналан^[8].

28 апрелехь МХГӀ хьостан бух буйцуш кхайкхийра, конклав йолало 2025 шера 7 майхь^[1]. Иза мел йахлур йу – хууш дац. Масала, конклав 1268 шарахь йахйелира шина шарна, ткъа конклав 2013 шеран шина дийнахь лаьттира^[5].

«Папабилешна» йукъахь, МХГӀ зорбане йахарца 2025 шарахь, гойтуш вара масех стаг, уггаре дукха хьахош берш бара:

Кардинал Пьетро Паролин (Итали) - цуьнах олу «Ватиканан нисвала йиш йоцу дипломат». 70 шо долу кардинал Руман Папин Францискан пачхьалкхан секретарь вара. Цо йуккъаметтиг лелийра 2015 шарахь АЦШ а, Кубин а йукъаметтигаш денйарехь, дакъалецира 2018 шарахь Ватикан-Цийчоь барт кечбарехь^[9].

Кардинал Луис Антонио Тагле (Филиппинаш) лоруш ву инклюзивалла, инжил даржо гӀертаран а агӀонча, цуьнан доккха зеделларг ду халкъан инжил даржоран гуламан куьйгаллехь хилар. 67 шо долу кардинал Францискан чоьхьарчу гонехь тешаме стаг вара^[7].

Кардинал Эрдё Петер (Мажаройчоь) — 72 шо долу канонан бакъонан Ӏилманча, ламаста католикин Ӏилманийн а, доктринийн агӀонча. Хьалха европин епископийн конференцийн кхеташонан куьйгалхочун даржехь вара, оцу даржехь волуш ортодоксан позицехь вара^[7].

Кардинал Питер Терксон (Гана) — 76 шо долу Инжилан Ӏилманча, лоруш ву доггаха а, кӀеда а стаг. Амма цуьнан гомосексуализмах а, экологих а, социалан нийсонах а лаьцна мелла а либералан хьежамаш хиларо иза дов доккхуш вара цхьаболчу кхечу кардиналашца а, иштта шен Гана махкахь епископашца а. Цуьнца цхьаьна дуьненахь дукха дуьйцу католикийн терахь алсамдолуш долчу АфрикаӀАфрикин махкара рогӀера Папа харжа мегаш хиларх лаьцна. ХӀуӀаьржа волу понтифик хилла Папа Геласий I 492—496 шерашкахь, берберийн къомах^[7].

Кардинал Грек Марио (Малта) — Малтин епископийн синодан инарлин секретарь, 68 шо. Килсехь Францискан реформин агӀонча.

Кардинал Омелья Хуан Хосе (Испани) - Барселонин Архиепископ, 79 шо. Веха гӀийла дахарца, ша дӀало мозгӀаран гӀуллакхна, йукъараллин нийсо йаржош, къинхетаме а, массо а агӀор католицизман хьажам шена чохь латтош. Цо йух-йуха а къинтӀера довлар дехна Килсехь сексан ницкъ барх, амма тешна ву берашна зулам даран терахь совдаьккхина ду, килсан чоьхьарчу талламехь 1940-гӀа шерашкахь дуьйна 927 зуламхо карийна. "Эххар а, терахьаша вай цхьанхьа а кхачор дац. Коьртаниг адамаш а, ма-хуьллу компенсаци а йу", - аьлла цо. Цо дийцарехь, бехкаш дахкаро - иза дерзор дац: «Проблема Килсехь йац, иза йерриг а йукъараллехь йу». 2023-чу шарахь Франциска кхайкхира Омеллья 9 декъашхочух лаьттачу кардиналийн консультантийн кхеташоне, цара понтификана хьехам бо килсан урхаллин хаттаршкахь.

Дзуппи, Маттео МарияӀМаттео Мария Дзуппи (Итали) - Болоньян архиепископ, 69 шо. Италин хаамийн гӀирсаша цуьнах «италихойн Бергольо» ала долийра, цуьнан гергарло хиларна Папа Францискаца, шен махкахь Хорхе Марио Бергольо. Дерриг а дуьнентӀехь машар а, нийсо а ларйеш йолчу католикийн тобанца гергара йукъаметтигаш йу Сант'Эджидион йукъараллица. Оьрсийчоьнан а, Украинин а конфликтан хьокъехь Папин векал.

Авелин Жан-Марка (Франци) - Марселан архиепископ, 66 шо. Иза вевзаш ву шен атта хиларца а, аттачу къамелехь хиларца а, забарш йан кийча хиларца а, Францискаца идеологин гергарло хиларца а, къаьсттина иммиграцин а, бусулба дуьненца йолчу йукъаметтигийн а хаттаршкахь. Иштта иза ву ладаме интеллигент, теологин докторан диссертаци а, философин диплом а долуш^[10].