Кальмар (гӀала)
Ка́льмар (швед. Kalmar) — Швецин уггаре а ширачу гӀаланех цхьаъ а, Кальмар кӀоштан коьрта гӀала а.
Йуккъера бӀешерашкахь иза яра махкахь кхоалгӀа гӀала а, йохк-эцаран центр а, уггар хьалха аьчкан экспорт, иза лелайора Германера совдегарша. ГӀала кхоьллина Кальмар гӀалина гонаха, иза, шен рогӀехь, иза йина XII бӀешарахь пиратех а, хийрачу нахах а ларвала лерина йолчу ларйаран бӀовна гонаха[3] .
Кхечу меттигашна юкъахь къаьсташ йу Никодим Тессин Воккхачо кечйина Кальмаран кафедралан собор.
Географи
Лаьтта мехкан къилба-малхбалехь, Балтикан хӀордан йистехь. Кальмар гӀала йу Швецин уггаре деха тӀай — Оланд тӀай — Оланд гӀайренца Скандинавин ахгӀайренца зӀе латтош йолу кевнаш.
Климат
| Кальмара климат | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Гайтам | Янв. | Фев. | Март | Апр. | Май | Июнь | Июль | Авг. | Сен. | Окт. | Нояб. | Дек. | |
| Юьззина максимум, °C | 13 | 12 | 19 | 25 | 32 | 32 | 33 | 32 | 28 | 22 | 13 | 12 | |
| Юьззина минимум, °C | −22 | −25 | −20 | −10 | −5 | −1 | 3 | 1 | −2 | −7 | −17 | −20 | |
| Хьост: Weatherbase | |||||||||||||
История
Кафедральный Кальмарский собор
Кальмарна гонахара меттиг ширачу заманахь дуьйна адамаш дехаш хилла. Ахкамаш бахар бахьан долуш карийна тӀулган оьмарера лараш. Каьлмар гӀалин уггаре а шира тоьшаллаш XI бӀешарахь дуьйна ду.
Уггаре шира гӀалин мухӀар 1255—1267 шерашкахь дина ду, иза уггаре а шира гӀалин мухӀар ду Скандинавехь евзаш йолу.
XII бӀешарахь гӀалин бух биллира ларйаран а, тергонан а горга бӀов йарца. БӀов хаддаза шорйеш йара ерриг XIII бӀешарахь, эххар а, паччахьан йоӀ Маргарита гӀалахь дӀайаьхьира Швецин а, Норвегин а пачхьалкхийн куьйгалхойн цхьаьнакхетар, ткъа 1397 шеран 13 июлехь Кальмаран союзан барт бира, иза лаьттира 1523 шо кхаччалц. Кальмар герга йара Данин дозанна (Скаанан кӀошташ, вуьшта аьлча, Блекинге, Халланд, Скания провинцеш, Данина дӀаелла), иштта цуьнан йара гӀайре а, йохк-эцар дӀахӀоттийра, цундела иза доккха маьӀна долуш йара[4].
1540-гӀа шерашкахь хьалхара паччахьо Густав Вазас, тӀаьхьо цуьнан кӀенташа Эрик XIV а, Юхан III а омра дира гӀала меттахӀотто, сийлахь Ренессансан гӀала йан. Кальмар епископан даржехь йара 1603 шарера 1915 шаре кхаччалц.1634 шарахь кхоьллина Кальмаран кӀошт. 1660 шарахь Кальмаран собор ян йолийра, Никодим Тессин Воккхачун проектийн буха тӀехь. Собор схьайиллина 1703 шарахь.
1611—1613 шерашкахь Кальмаро Ӏазап лайна Калмаран тӀом болчу хенахь, иза болабелира датийн Калмаран гӀалина го лацарца. 1611 шо лоруш ду Калмаран исторехь уггаре а бодане шо, амма иза цхьаъ бен ца хиларна генахь дара; дано-шведийн тӀом болчу хенахь гӀалано лайра 22 го, амма цкъа а йийсаре ца йаьккхира.
1658 шарахь Роскилде барт хиллачул тӀаьхьа, Кальмаран стратегин маьӀна жим-жима лахделира, дозанаш кхин а къилбехьа дӀасадаржорца. 1689 шарахь паччахьо шен коьрта тӀеман-хӀордан база кхоьллира къилбехь Карлскрона олучу меттехь, цу кепара Кальмар дӀайаьлла Швецин коьртачу тӀеман заставех цхьаъ хиларан статусах.
Кхузаманан мур
Кальмар компанино дӀайолийна йагориг лахйаран Ӏалашонца дӀахьош йолу массо а агӀор йолу программа. Гергарчу хьесапехь 450 белхахо волу меттигерчу машенийн компанино йагориг лелоран эффективалла ларъйеш йолу компьютерш хӀиттийна, дизель лелор 10 процентана лахдеш йолу компьютерш, цхьана шарахь бен ахча ца луш. ХӀинца компанин Ӏалашо йу шен хинйолчу автопаркана биодизельца йагориг латто.
Йоккхачу дечигах йинчу целлюлозан заводо лелайо цкъа нехаш санна арайаьлла бух а, йовха хи а, лаьтта бухара биргӀанашкахула йовхо латтош, шен операцешна а, 20 эзар цӀенна а ток латто тоъал ток кхуллуш.
ГӀишлошйаран кодексаша оьшу изоляци а, эффективни кораш а керла гӀишлошйарна а, меттахӀотторна а. Урамийн стогаршкахь лелайо кӀезиг энерги йолу натриян лампочкаш, ткъа машенаш йохкархоша дӀакхайкхадо йагориг лелош йолу а, гибридан а машенаш лелор.
2011-чу шарахь схьайиллина Guldfågeln Arena. Иза йу гӀалин футболан тобанан керла стадион- ФК Кальмар[5]. Эзар стаг чутарлуш йолу стадион, карарчу хенахь Швецехь уггаре а керлачу стадионех цхьаъ йу иза.
Дешар
ГӀалахь йу пачхьалкхан долахь йолу Линнеусан университетан (швед. Linnéuniversitetet) шина кампусех цхьаъ.
Города-побратимы
Хьажа кхин а
Билгалдахарш
- ↑ Population in the country, counties and municipalities by sex and age 31/12/2009
- ↑ http://www.geopostcodes.com/Kalmar_Kalmar
- ↑ Дворцы и Замки Швеции. sw-zamki.narod.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 3 декабрь.
- ↑ Город Кальмар, Швеция | Kalmar (ru-RU), Швеция и шведский язык – Swedish Gate (2013, 15 февраль). Дата обращения: 3 декабрехь 2025.
- ↑ Клуб Kalmar Fotbollsförening. Wildstat.ru. Архивйина 2017 шеран 5 сентябрехь
- ↑ Våra vänorter (швед.). Архивйина 2014 шеран 27 апрелехь