Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Зязиков Идрис Бийсолтин воӀ

Зязиков Идрис Бийсолтин воӀ (1896-чу шеран 31-гӀа январь, БурскӀелхе, Теркан область — 5-гӀа июль 1938-гӀа шо, Соьлжа-ГӀала) — Къилбаседа Кавказан большевикийн куьйгалхо, ГӀалгӀайн пачхьалкх кхоьллинчу дайх цхьаъ, ГӀалгӀайн автономин область кхолларехь жигара дакъалаьцнарг а, цуьнан хьалхара куьйгалхо а[1].

Биографи

Зязиков Идрис вина 1896-чу шеран январь беттан 31-чу дийнахь Теркан областан Несаран кӀоштан БурскӀелхе йуьртахь.

Зязиков БарханоевгӀеран ширачу гӀалгӀайн доьзалера ву; ГӀалгӀайчуьра дуьххьарлерчу Несаран ламанан ишколехь хьехархо хиллачу къоман хьехархойх дуьххьарлера цхьаъ вара Идрисан да. Йуьхьанцара дешар Несарарчу ламанан ишколехь схьэцна, цул тӀаьхьа чекхйаьккхина БиритӀера Хьалхара реальни ишкол.

1914-чу шарахь Зязиков деша воьду Москох йуьртабахаман институте, амма иза чекхйаккхале, гӀаттам бахьана долуш, 1917-чу шарахь шен даймахка йухавоьрзу, цигахь жигара дакъалоцу Къилбаседа Кавказан йукъараллин-политикин дахарехь.

1918—1924-чу шерашкахь Зязиков вара Теркан облкоман а, Теркан облкхочушкоман а декъашхо, Несаран гонан кхочушкоман председатель, Ломан Республикан ЧК-н хьалхара Чоьхьарчу гӀуллакхийн Халкъан комиссар, Республика, ВКП(б) Ломан обкоман бюрон секретарь, СССР ВЦИК-ан декъашхо.

ГАССР тӀаьххьара йоьхначул тӀаьхьа, 1924-чу шеран 7-чу июлехь ГӀалгӀайн автономин область кхоллайеллачул тӀаьхьа, куьйгалхо хаьржира Зязиков.

1929-чу шеран 3-гӀа сентябрь кхаччалц регионан хьалхара куьйгалхо вара иза, 1930-чу шарахь марксизман-ленинизман курсашкахь доьшуш волуш лецира Зязиков Идрис. Цунна бехке диллинарг дара цуьнан метта хӀоьттина Черноглаз верна "оьздангаллин а, политикин а кечамбар".

1932-чу шеран 11-чу июнехь РСФСР Лакхарчу кхело вен кхел йира цунна, тӀаьхьо иза хийцира 10 шарна набахтехь йаккха, Орджоникидзе Григорий а, Микоян Анастас а йукъагӀертар бахьана долуш. Лаьцначул тӀаьхьа ЧГӀХК-н лагершкахь хан текхна Бийсолтан Идриса.

1934-чу шеран апрель бутт кхаччалц Зязиков Коми АССР-н ЧГӀХК-н лагершкахь вара.

1935-чу шарахь ССРС-н ЦИК-ан Президиуман сацамца иза мукъаваьккхира кхин дӀа а хан токхуш хиларх. Москох вахана иза, амма паспорт доцуш дӀайазвина вацара. Тула дӀа а вахана, цхьана заводехь планировщик болх бан хӀоьттира иза.

Зязиков Идриса жигара дакъалецира гӀалгӀаша БуритӀе ГӀалгӀайн автономин областан коьрта шахьар санна Ӏалашйарехь, иза дара репрессеш йарна коьрта бахьана.

1937-чу шеран октябрь беттан йуххьехь Москвахь йуха а лецира Зязиков Идрис шен хӀусамненаца Ярачан йоӀ Жанетаца цхьаьна.

1938-чу шеран 5-чу июлехь Соьлжа-ГӀаларчу ЧГӀХК-н набахтехь велира иза.

Даржаш

Зязиков Идриса 1918-чу шарера 1924-чу шаре кхаччалц лаьттина даржаш а, белхаш а:

  • ГӀалгӀайчоьнан тӀеман комитетан декъашхо;
  • Ламанан коммунистийн бюрон секретарь;
  • Къайлаха ГӀалгӀайчоьнан райкоман декъашхо;
  • ГӀалгӀайчохь йолчу РКП-н Ламанан кхолламан инструктор-организатор;
  • ГӀалгӀайчоьнан ревкоман декъашхо;
  • Теркан обкоман декъашхо;
  • Несаран кӀоштан кхочушкоман председатель;
  • Теркан республикин йуьртабахаман халкъан комиссар;
  • ГӀалин ЦК-н председателан гӀовс;
  • Ламанан республикин чоьхьарчу гӀуллакхийн халкъан комиссар;
  • ГӀалин ЦК-н председатель;
  • ГӀалин обкоман секретарь («хьалхара» боху дош хӀетахь лелаш дацара);
  • Къилбаседа-Малхбален обкоман БуритӀийра бюрон секретарь;
  • ВЦИК-ан, цул тӀаьхьа ССРС-н ЦК-н декъашхо;
  • ССРС-н къаьмнийн Кхеташонан декъашхо.

Дагалацар

ГӀалгӀайн Республикин коьртачу шахьаран МагӀасан коьрта проспект Зязиков Идрисан цӀарах йу[2]. 57

Билгалдахарш

  1. ↑ Зязиков Идрис Бейсултанович (1896 -1938) Архиван копи 2022 шеран 31 январехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ // Сердало, 31.03.2015
  2. ↑ Ларина А. Фамилии на карте(оьр.) // Российская газета. — 2006. — 2 ноября (№ 246 (4212)). Архивйина 2016  шеран  29 январехь.

Литература

Хьажоргаш

Категореш