Едешко, Иван Иванович
Едешко Иван Иванович (белорус. Iван Iванавіч Ядэшка; 1945 шеран 25 март, Квасовский сельсовет[d], Гроднан область — 2026 шеран 30 июль) — Советан баскетболхо. ССРС спортан хьакъ долу говзанча (1972); совгӀат дина «Сийлаллин Билгало» орденца (1972).
Биографи
Вина 1945-чу шеран бекарг беттан 25-чу дийнахь Гродненски областан Стецки йуртахь. Гродненски баскетболан кхиархо. Хьалхара тренер — Яков Иосифович Фруман. Чекхйаьккхира 1970-чу шарахь Белоруссин пачхьалкхан физически культурин университетан спортан ловзарийн а, къийсамийн а спортан-хьехархойн факультет. 1979-чу шарахь КПСС-н декъашхо хилира. «Кхо секунданаш а, кхиндерг а…» цIе йолу киншка йазйина.
2026-чу шеран мангал беттан беттан 30-чу дийнахь 82 шо долуш инфаркт хилла делира[1][2]. Махкахвала къастийначу дийнахь, 2026-чу шеран хьаьттан беттан 7-чу дийнахь, Москох ЦСКА-н атлетикин-футболан комплексехь дIавоьллира[3][4].
Шен дахар
Да — Едешко Иван Александрович (1907—1997). Нана — Едешко Анна Викентьевна (1912—1988). Ваша — Евстафий Едешко — Гродненски пачхьалкхан Янка Купалин цIарахчу университетан физически культурин кафедрин белхахо. Зуда — Едешко Лариса Андреевна, МПУ чекхйаьккхина, цигахь хьехархо болх бина.
ЙоӀ — Едешко Наталия Ивановна, теннисхо а, спортан говзанча а, ЦСКА-хь болх бина. Нуц — Нечаев Андрей Артемьевич, «Химки» баскетболан клубан хилла президент. ЙоӀан кӀентий: Артём, Иван.
Спортан карьера
Клубан карьера
Баскетболан клубашкахь «Спартак» (Минск) а, РТИ (Минск) а, ЦСКА (Москох), СКА (Киев) а левзира. Ловзина лардархон позицехь вара. Къоман первенствехь коьрта кхиамаш москварчу ЦСКА-ца боьзна бу, цуьнан йукъахь Едешкос бархIазза ССРС чемпион а, 1971-чу шеран Европин кубкан баьккхинарг а хили.
Къоман тобанехь карьера
Шен истори йукъа вахана, 1972-чу шеран Мюнхенан Олимпиадин финалехь ӀЦШ-н дуьхьал ловзуш, кхоалгIа секундехь «деши пас» делира цо Александр Беловна. Оцу хенахь чIогIа чIогIа чекхбевлира матч: советийн баскетболхоша кхузза буьйлабелира буьрка йукъайаккха хан йоьхна хиларна а, ханйохаран проблемаш бахьанехь а. ТIаьххьаре а, Iамериканхой эшийра, кIеззигчу барамца (51:50)[5][6].
Тренеран карьера
Россин Сийлахь тренер, ССРС-н Сийлахь тренер. ССРС-н гулйинчу командин тренер ЧМ-82 (1-ра меттиг) а, 1987-чу шеран Европин чемпионатехь (2-гIа меттиг) а[7].
ЦСКА-н божарийн командин коьрта тренер волуш, 1992-чу шарахь Россин исторехь дуьххьарлера чемпионатехь толам баккхийтира клубо. 1993-чу шарахь коьрта тренер вара ливанин «Спортинг» клубан, цуьнан толам баьккхира махкахь, ткъа клубан коьрта ловзархой бара Самарера Виктор Кулагин а, Саратовера Сергей Щепоткин а.
1998—1999-чуй шерашкахь Россин юниоран гулйинчу командин коьрта тренер, 1999—2001-чуй шерашкахь — Россин къоначу гулйинчу командин коьрта тренер. 2000—2002-чуй шерашкахь Иркутскан «Шахтёр» клубан коьрта тренер вара, ткъа 2003—2004-чуй шерашкахь — Подмосковин «Динамо» клубан тренер[8].
Кхиамаш
- Олимпийн чемпион 1972, Олимпийн ловзарийн борзанан совгIатхо 1976;
- ССРС-н Сийлахь спортан говзанча (1972);
- Дуьненан чемпион 1974;
- Дуьненан чемпионатан борзанан совгIатхо 1978;
- Европин чемпион 1971, 1979;
- Европин чемпионатан борзанан совгIатхо 1975;
- Европин чемпионатан борзанан совгIатхо 1973;
- ССРС-н чемпион 1971—1974, 1976, 1977, 1979, 1980;
- ССРС-н чемпионатан детин совгIатхо 1975;
- Универсиадан чемпион 1970; детин совгIатхо — 1973;
- ССРС-н Халкъан Спартакиадин толамхо 1975, 1979;
- Европин чемпионан кедан да 1970/1971;
- «Сийлаллин билгало» орден (ССРС, 1972);
- «Даймехкан а, халкъан а хьалхенашна хьалха хьуьнаршна» орден (Росси, 2006);
- «Къинхьегаман майраллин» мидал (ССРС, 1982);
- Беларусин «Сийлаллин» мидал (2025)[9];
- Беларусин баскетболан федерацин «Баскетбол кхиорна йина дакъа» даздаран билгало (2025)[10];
- Россин Спортан министерствон совгIат (2025).
Иэс
Билгалдахарш
- ↑ Олимпийский чемпион по баскетболу в составе сборной СССР Иван Едешко умер в 81 год — РБК. www.rbc.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 31 июль.
- ↑ Умер олимпийский чемпион по баскетболу Иван Едешко. РИА Новости (2026 шеран 30 июль). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 6 август.
- ↑ В Москве прошла церемония прощания с олимпийским чемпионом Иваном Едешко, Известия (2026, 7 август). Дата обращения: 7 августехь 2026.
- ↑ ЦСКА объявил дату и место прощания с Иваном Едешко. Championat.com. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 7 август.
- ↑ Золотой юбилей. Вспоминая Мюнхен-1972. belarus.basketball. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 1 октябрь.
- ↑ БАСКЕТБОЛ. XX Олимпийские игры. ФИНАЛ. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 23 август. Архивйина 2019 шеран 13 апрелехь
- ↑ Иван Иванович Едешко. olympteka.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 апрель.
- ↑ Иван Едешко. cskabasket.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 апрель.
- ↑ Виктор Лукашенко вручил медаль НОК «За выдающиеся заслуги» Ивану Едешко. НОК Беларуси. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 1 октябрь.
- ↑ Юбилей легенды: Ивану Едешко — 80 лет. Белорусская федерация баскетбола. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 1 октябрь.
- ↑ Москва-1 — победитель Первенства России среди юниоров до 17 лет им. И. И. Едешко. Mosbasket.ru (2024 шеран 26 март). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 апрель.
- ↑ СШОР ЦСКА — победитель Первенства России среди юниоров до 16 лет им. И.И.Едешко. Sport V Moskve (2024 шеран 22 апрель). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 апрель.
Литература
- Едешко Иван Иванович // Олимпийская энциклопедия / Павлов С. П.. — М.: Советская энциклопедия, 1980. — 415 с.
- 100 лет российского баскетбола: история, события, люди: справочник / Автор-составитель В. Б. Квасков. — М.: Советский спорт. — 274 с.: илл. ISBN 5-9718-0175-9