Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Дуьненайукъара кегийрхойн де

Дуьненайукъара кегийрхойн де (оьрс. Международный день молодёжи; кхечу ВКЪКХ официалан меттанашкахь: испан. Día International de la Juventud, фр. la Journée internationale de la jeunesse) — Дуьненайукъара дезде, 2000 шарахь дуьйна август беттан 12-хь даздеш долу, кейгирхой санна йолу социалан-хан тобана лерина ду. Кхоьллина Цхьаьнатоьхна Къаьмнийн Организацин Инараллин Ассамблейно.

Истори

1965 шарахь Цхьаьнатоьхна Къаьмнийн Организацин инараллин Ассамблейно тӀеийцира резолюци, кхойкху «…кегийрхошна йукъахь машаран, вовшийн лараман, къаьмнашна йукъахь вовшех кхетаран идеалаш йаржоре»[1].

1979 шарахь 1985 шо кхайкхийра «Дуьненайукъара кегийрхойн шо». Иштта, Ассамблейс тӀеийцира Дерригдуьненан гӀуллакхийн программа «…къоначу тӀаьхьенан дахар тодаран Ӏалашонца къаьсттинчу пачхьалкхийн политикин баххаш а, белхан принципаш а чӀагӀйеш йолу». Цул тӀаьхьа, 2010 шо а кхайкхийра «Дуьненайукъара кегийрхойн шо»[1].

1999 шеран 17 декабрехь Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин Инарла Ассамблейно (резолюци № A/RES 54/120) гӀо дира Кегийрхойн гӀуллакхаьцна министрийн дуьненайукъара конференцин (Лиссабон, 1998 шо) рекомендацина «12 август „Дуьненайукъара кегийрхойн де“ кхайкхоран хьокъехь»[1][2].

2000 шеран 2 июнехь дуьххьара даздира «Дуьненайукъара кегийрхойн де»[1].

2015 шарахь Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин Кхерамзаллин Кхеташоно чӀагӀдира «…кегийрхоша коьрта дакъа лоцу машар латторехь а, кхуллуш а, машар а, кхерамазалла а латторехь дакъалоцуш бу»[1].

undefined

Боьзна хиламаш

1945 шарахь Дуьненайукъара демократийн кегийрхойн федерацино(оьр.)нохч. хӀоттийра «Дуьненайукъара кегийрхойн де», хӀора шарахь 10 ноябрехь билгалдоккхуш долу. Оцу дийнахь дӀакхоьхьу Дуьненайукъара кегийрхойн а, студентийн а фестиваль(оьр.)нохч.[1].

Къоман «Кегийрхойн денош(оьр.)нохч.»[3]:

Талламаш

Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацино 2022-чу шарна бинчу талламашца, дуьненахь 15 шарера 24 шаре кхаччалц хенаш йолу 1,2 миллиард кегийрхой бу (дуьненан бахархойн 16 %). Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин Инарла Ассамблейно тӀеэцначу 2015 шарахь лаьтташ йолчу кхиаран Ӏалашонашца (ЦУР) 2030 шо кхачале кегийрхойн терахь 7 % алсамдер ду, 1,3 млрд гергга стаг хир ву[4].

Дийнан теманаш

ХӀора шарахь ООН-но хӀоттайо дийнан теманаш дуьненайукъара коьрта мероприятеш дӀайахьа[5]:

  • 2000 — «Хьалхара „Дуьненайукъара кегийрхойн де“ дӀадахьар»;
  • 2001 — «МогашаллаӀалашйаран а, белхазаллин а проблемаш кхочушйар»;
  • 2002 — «ХӀинца а, хиндолчун хьашташкахь а: кегийрхойн чӀогӀа кхиаран гӀуллакх»;
  • 2003 — «Кегийрхошна массанхьа а хьакъболу а, пайде а болх»;
  • 2004 — «Кегийрхой тӀаьхьенийн уьйраш тӀехь кхоьллина йолчу йукъараллехь»[1];
  • 2005 — «Кегийрхошна лерина дуьненан программа + 10»;
  • 2006 — «Цхьаьна къийсам латтор мискачуьнца: кегийрхой а, мискалла дӀайаккхар а»[1];
  • 2007 — «Хьайца тидам тӀебайтийта, хьо хезийта: кегийрхойн дакъалалар кхиарехь»;
  • 2008 — «Кегийрхой а, климат хийцайалар а: гӀуллакх дан хан йу»[1];
  • 2009 — «ЧӀогжалалла — вайн кхайкхам, вайн хинйолу хан»;
  • 2010 — «Диалог а, вовшех кхетар а»;
  • 2011 — «Вайн дуьне хийцар»;
  • 2012 — «Тоьлла дуьне хӀоттор ду вай: кегийрхошца накъосталла»;
  • 2013 — «Кегийрхойн миграци — кхиаран новкъара прогресс»[1];
  • 2014 — «Кегийрхой а, психикин могашалла а»;
  • 2015 — «Кегийрхой а, гражданийн йукъаозор а»;
  • 2016 — "Кегийрхой 2030 шо кхаччалц чӀагӀделлачу кхиаран Ӏалашонийн некъа тӀехь бу;
  • 2017 — «Кегийрхоша машар бо»;
  • 2018 — «Кегийрхошна кхерамаза арахьара майданаш»;
  • 2019 — «Дешар хийцар»;
  • 2020 — «Кегийрхой глобалан гӏуллакхашна муьтӏахь хилар»;
  • 2021 — «Кхачанан системаш хийцар: адамийн а, планетин а могашаллина кегийрхойн инноваци»;
  • 2022 — «ТӀаьхьенашна йукъара солидаралла: массо а хенашкахь дуьне кхоллар»[4];
  • 2023 — «Кегийрхошна „баьццара“ карадерзарш: чӀагӀделлачу машаран новкъахь»[6];
  • 2024 — «Тӏетаӏарна тӏера прогрессана тӏе: кегийрхойн чӏогӏачу кхиарна терахьийн некъаш»[1];
  • 2025 — «ЦУР-на гӀо деш йолу меттигера кегийрхойн инициативаш, и хилла а ца Ӏа»[7].

Хаамаш

ХӀора шарахь «Дуьненайукъара кегийрхойн де» дӀадахьарца ООН-н Инарла секретаро(оьр.)нохч. Гутерриш Антониус(оьр.)нохч. арахоьцу дерриг дуьненан кегийрхошна лерина зӀенаш[8]:

Дуьненайукъара кегийрхойн дийнахь вай билгалйоккху кегийрхойн таронаш а, потенциал а

Кхоьллина интеллекто вайн дуьне хуьйцучу хьелашкахь, кегийрхоша коьрта роль лоцу цифровой политика а, институташ а кхолларехь.

Шу тешна хила йиш йу ООН-н Кегийрхойн бюрос а, ООН-н дерриг доьзало а кегийрхошна гӀодийр дуйла а, церан хьашташ лардийр дуйла а

Мероприятеш

ООН-ан Инарллин Ассамблейно хӀоттийна рекомендаци хӀора шарахь «Дуьненайукъара кегийрхойн дийнахь» дӀаяхьа мероприятеш, цуьнан пропаганда йан а, Кегийрхошна лерина дуьненайукъара програмин гӀуллакхах (Резолюци № A/RES/50/81, 1995 шо) лаьцна хаарш алсамдаха а[1]:

  • дешаран передачаш гайтар,
  • горга стоьлаш а, форумаш а вовшахтохар,
  • кегийрхойн гӀуллакхех лаьцна исбаьхьаллин белхийн гайтамаш,
  • гӀалин конкурсаш, концерташ, дезчу дийнан гӀуллакхаш.

2024 шарахь коьрта дуьненайукъара мероприятеш дӀайаьхьира Нью-Йоркехь ООН штаб-квартирехь(оьр.)нохч., цу йукъахь нийса эфир а йолуш[9].

Цхьаьнатоьхна Къаьмнийн Организацин экономикин а, социалан а гӀуллакхийн департамента гӀоьнца, ЭлектрозӀенан дуьненайукъара союзаца, ООН-Хабитатаца а, Интернетан куьйгалла дарна лерина Къаьмнийн Организацин Форумпанца (IGF) цхьаьна дӀайаьхьира хӀара мероприятеш[9]:

  • «Тематикин талламийн инфографика». Гайтинера кегийрхошна лерина цифран сацамийн коллекци а, ЦУР-н кхочушдар сиха дан хьажийна инновацин инициативаш а;
  • «Интерактивни онлайн-викторинаш». Гайтинера цифран технологийн гоьнах хаарш шордарна лерина дешаран гӀирсаш, цара аьтту бо ЦУР кхочушйан;
  • «Социалан машарна лерина гӀирсийн гуламаш». Социалан машанашна ресурсаш гойтура, «кегийрхойн Дуьненайукъарчу дийнах» хаамаш барехула а, иштта цуьнан хӀора шеран теманех а коьртачу хаамийн а, аналитикан материалийн а гӀоьнца.

2025 шарахь коьрта дуьненайукъара мероприятеш дӀайаьхьира Кенин Найробехь ООН-Хабитатан гӀоьнца. Кегийрхойн лидерша а, муниципалан чиновникаша, политикаша, ООН-ан векалша а, кхиаран говзанчаша а дакъалецира. Кегийрхойн политика кхиорехула керла идейш хийцар хилира, ткъа иштта хӀинцале хилла сацамаш а бовзуьйтура[7].

Иштта мероприятеш хилира[7]:

  • Кегийрхошна а, ишттачу теманашкахула сацамаш тӀеоьцучу кхечарна а йукъахь «интерактивни диалог»: гӀалин план хӀоттор, климат хийцайаларна чӀогӀалла, социалан интеграци, инновацеш а, терахьийн трансформаци а;
  • Кегийрхойн организацеша а, социальни предприятеша а вовшахтоьхна «кегийрхойн инновацийн гайтам»;
  • ООН-ан могӀанера дездерийн мероприяти, дерриг дуьненахь дуьххьал трансляци а йолуш, кегийрхоша а, ООН-ан векалша а, правительствоша а дакъа а лоцуш.
undefined

Россехь

Гимнасткин а, Россин Пачхьалкхан Думин депутатан А. М. Кабаеван кховдарца, президента Д. А. Медведевн омарца 2009 шо кхайкхийра «Кегийрхойн шо». Дерриг шарахь дӀахьора тайп-тайпана мероприятеш[10].

2014 шарахь дуьйна дӀахьора «2025 шо кхаччалц Россин кегийрхойн пачхьалкхан политикин бух» цӀе йолу кехатийн бакъонаш[4]:

  • Къона говзанчаш кечбан хьелаш кхоллар;
  • Кхоллараллин, предпринимательствон а, волонтерийн а гӀуллакхехула шен лаам кхочушбан гӀо дар;
  • Кегийрхойн йукъахь могаша дахаран кеп пропаганда йар а, кхин дӀа а

2021 шарахь тӀеийцира «2030 шо кхаччалц кегийрхойн белхаш латторна гӀоьнна дӀадолош йолу йохалла йолу программа», цу йукъахь йара 32 мероприяти[4].

ХӀора шарахь РФ программаний а, «Дуьненайукъара кегийрхойн денан» гуран чохь дӀайаьхьна хуьлу, масала, иштта мероприятеш[4]:

  • «Территория смыслов», «Бирюса», «Таврида», «Истоки», «Машук» кхин дӀа а кегийрхойн форумаш;
  • къовсамаш, олимпиадаш, дешаран марафонаш кхин дӀа а.

2023-чу шарахь Нохчийчохь Веданарчу кӀоштан культурин ЦӀийнехь дӀадаьхьира «Интернетехь самукъадаккхар а, кхерамзалла а» лекци йешар, гайтира конкурсан суьртийн гайтам а, «Ловзар» цӀе йолу кегийрхойн шуьйра даздарш а[11].

Краснодарехь Йукъарапоселенчески Абински библиотекехь дӀайаьхьира «Йоьшуш болу кегийрхой — Россин хиндерг» цӀе йолу книгашна гайтам[12].

2024 шарахь Москох хилира дуьненайукъара кегийрхойн фестиваль, цигахь 190 пачхьалкхара 20 эзар сов стага дакъалецира[13].

2025-чу шарахь ГӀезалойчохь библиотекехь(оьр.)нохч. Буинскан кӀоштан Йукъарапоселенчески центран библиотекашкахь книгашна гайтам дӀабаьхьира, цигахь гайтинера гӀарабеллачу поэтийн а, йаздархойн а исбаьхьаллин кхолламаш (К. Г. Паустовский(оьр.)нохч. «Телеграмма(оьр.)нохч.», В. Г. Распутин(оьр.)нохч. «Французийн мотт Ӏаморан урокаш(оьр.)нохч.», М. Е. Салтыков-Щедрин(оьр.)нохч. «Цхьан гӀалин истори(оьр.)нохч.», В. Г. Короленко(оьр.)нохч. «ЦӀеран бӀаьргаш», роман Н. Г. Чернышевского(оьр.)нохч. «ХӀун дан деза?(оьр.)нохч.», статья Д. С. Лихачёвн(оьр.)нохч. «Культурин экологи», дийцар Л. Н. Толстойн «Балл хиллачу хенахь(оьр.)нохч.» и. дӀ. кх.)[14].

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Международный день молодёжи: когда отмечают, история, традиции, 78.ru. Дата обращения: 12 августехь 2026.
  2. ↑ Dag Hammarskjцld Library. Международный день молодежи. web.archive.org. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 12 август.
  3. ↑ День молодежи в 2025 году: какие традиции и история у этого праздника. www.vesti.ru (05 июня 2025). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 12 август.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 Международный день молодежи, РИА Новости (2022, 12 август). Дата обращения: 12 августехь 2026.
  5. ↑ Как государство помогает молодым людям. admnvrsk.ru (12 августа 2021). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 12 август.
  6. ↑ «Зеленые» навыки для молодежи: с целью создания устойчивого мира. coe.int (2023 шеран 11 август). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 12 август.
  7. ↑ 1 2 3 Международный День Молодёжи 2025 «Местные Инициативы Молодёжи В Поддержку ЦУР И Не Только». social.desa.un.org. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 12 август.
  8. ↑ Антониу Гутерриш. Послание Генерального секретаря в 2024 году. social.desa.un.org (2024). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 12 август.
  9. ↑ 1 2 Международный День Молодёжи 2024 «От Кликов К Прогрессу: Цифровые Пути Молодёжи К Устойчивому Развитию». social.desa.un.org. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 12 август.
  10. ↑ Медведев объявил 2009 год Годом молодежи, Lenta.RU. Дата обращения: 12 августехь 2026.
  11. ↑ Массовое гулянье в честь Международного Дня молодежи 2023, Веденский район — дата и место проведения, программа мероприятия., Культура.РФ. Дата обращения: 12 августехь 2026.
  12. ↑ "Читающая молодежь - будущее России" - книжная выставка » Абинская межпоселенческая библиотека, Абинская межпоселенческая библиотека. Дата обращения: 12 августехь 2026.
  13. ↑ Международный день молодежи. unesco.ru (2024 шеран 12 август). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 12 август.
  14. ↑ Обзор книжной выставки «Международный день молодежи» 2025, Буинск — дата и место проведения, программа мероприятия, Культура.РФ. Дата обращения: 12 августехь 2026.

Хьажоргаш

Категореш