Димаев, Умар Димаевич

Дима́ев, Ума́р Дима́евич (оьрс. Умар Димаевич Димаев; 1908 шеран 1 октябрь, Хьалха-Марта1972 шеран 26 декабрь, Соьлжа-ГӀала) — советан музыкант а, композитор а, Нохч-ГӀалгӀайн АССРн халкъан а, сийлахь а артист, музыкантан а, композиторан а Саидан а, Алин а Димаевн да.

Биографи

Иза вина 1908 шеран эсаран беттан 1-чу дийнахь Хьалха-МартантӀехь.

Жима волуш дуьйна шен йоккхах йолчу йишин Аруджас куьйгалла а деш, пондар лакха Ӏама волавелира иза[1].

1924 шо дуьйна цо музыкантан болх бира Хьалха-Мартанан кӀоштан радиоузлехь. 1929 шо дуьйна цо болх бира Соьлжа-ГӀалахь Нохч-ГӀалгӀайн драматически театрехь халкъан гӀирсашан оркестран солист.

1934 шарахь иза хилира Республикин радиокомитетан халкъан подурашан оркестран солист, коьртехь композитор Александров Александр волуш[1].

1939 шарахь Москохь хилла йолу Хьалхара Йерригсоюзан халкъан пондарчийн эшархойн лауреат(оьр.) хилира иза.

1939-чу шарахь Соьлжа-ГӀалин Советан депутат хаьржира музыкант[2].

Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болу хенахь Димаевс йазйира дукха патриотически произведениш. Нохчий цӀера баххалц цо жигара болх бора фронтехь а, госпиталешкахь а, тӀаьхьенан къинхьегамхойн хьалха а концерташ луш йолу эшеран бригадашкахь.

ЦӀера даьхначул тӀехь иза Ӏаш вара ГӀиргӀазойн ССРн Пишпек станцехь. 1946 шо дуьйна цо кочегар болх бира «Сельхозмашиностроени» заводехь.

1954 шарахь дуьйна Димаев Умар инструментан солист вара Нохч-ГӀалгӀайн иллин а, хелхаран а ансамблан, тӀаьхьо «Вайнах» цӀе хийцина. 1956 шарахь цӀера даьхначул тӀехь хьалхара Нохч-ГӀалгӀайн исбаьхьаллин говзанчийн концертан радиотрансляци хилира. Оцу концертехь дакъал лоцуш вара Умар Димаев.

Вайнах цӀа бирзинчул тӀехь 1957 шарахь цо шен Нохч-ГӀалгӀайн эшеран а, хелхаран а ансамблехь болх дӀакхоьхьура.

Цу шарахь иза Нохч-ГӀалгӀайн АССРн Сийлахь артист хилира, 1961 шарахь — Нохч-ГӀалгӀайн АССРн Халкъан артист.

Цо дакъа лецира «Со хелха вера ву» цӀе йолу Махьмуд Эсамбаевх лаьцна фильм йоккхуш.

1970 шо дуьйна цо болх бора Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан филармонехь, концерташкахь дакъа лоцара, царна йукъахь цо ша цхьамма локхуш йераш. Цо йазбина мукъамаш алсамйаккхира Кавказан а, «Мелодия» цӀе йолу Йерригсоюзан аз дӀайаздаран фирман архиваш. мукъамаш дӀайазбина шортта пластинкаш арайелира. Цо дӀайазбира 400 сов мукъам.

1970 шарахь иза РСФСРн Сийлахь артистан цӀарна хьалхатеттира. Амма цамгар бахьнехь и цӀе тиллар ца нисделира.

Димаев Умар дӀакхелхина 1972-чу шеран гӀуран беттан 26-чу дийнахь Соьлж-ГӀалахь[3].

СовгӀаташ

  • Халкъан инструменташ локхучу 1-чу Йерригсоюзан конкурсан толамхо (1939);
  • Нохч-ГӀалгӀайн АССРн сийлахь артист (1957);
  • Нохч-ГӀалгӀайн АССРн халкъан артист (1961)[4].

Доьзалла

Умар Димаевс а, цуьнан зудчо Асетс хьалакхиира виъ кӀант — Мутуша, СаӀид, Ӏали, Амарбека, йоӀ — Айна. Уьш кхоьа музыкант хилира. Али Димаев хилира вевзаш волу музыкант а, композитор а, Нохчийн Республикин Халкъан артист а. Цу берех кхаанна — СаӀида а, Ӏалис а, Амарбека а — говзаллин музыкан дешар дешна.

  • Мутуш Димаев;
  • Саид Димаев — композитор а, дирижёр а, Российн композиторийн союзан декъашхо;
  • Айна Димаева;
  • Али Димаев — музыкант а, композитор а, автор а, иллиалархо а, хьалхара нохчийн рок-группа «Зама» кхоьллинарг а, лидер а, Москохь дӀайаьхьначу кегийрхойн а, студентийн а XII -чу Дуьненан фестивалан дипломат (1985) а, Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н Ленинан комсомолан совгӀатан лауреат (1986), Дуьненайукъара дипломат V Фестиваль «Ярославские гуляния» (2000 шо) а, ткъа иштта Нохчийн Республикан (2001) а, ГӀалгӀайн Республикан халкъан артист (2001).
  • Амарбек Димаев — пианист а, гармонист а, композитор а, аранжировщик а. Цо чекхйаккхира Ростовра пачхьалкхан музыкин а, хьехархойн а институт.

Иэс

  • Нохчийн Республикехь музыкан исбаьхьаллин декъехь Димаев Умаран цӀарах Пачхьалкхан совгӀат кхоьллина[5];
  • 2010-чу шарахь Хьалха-МартантӀехь схьайиллиначу Оьздангаллин ЦӀа Димаев Умаран цӀе тиллина[6];
  • Соьлжа-ГӀалахь Димаевн цӀе тиллина цхьана урамна;
  • Димаев Умаран цӀарах дӀахӀоттийна Японехь Урдунан рогӀера а, полномочий а векал Димай ЗухӀейр[7];
  • 2025-чу шарахь 1969-чу шарера 1972-чу шаре кхаччалц Димаев Ӏумар ваьхначу Соьлж-ГӀаларчу Грибоедовн цӀарахчу урамехь, 75-чу цӀа чохь дагалецаман тептар хӀоттийна[8].
undefined

Литература

Оьрсийн меттахь
  • Агапова Светлана. Орфей с гармошкой(оьр.) // Грозненский рабочий : газета. — 12.2.2009. — № 5. — С. 3.
  • Атабаев Султан. Солнечный дар Димаева(оьр.) // Молодёжная смена : газета. — 1.10.2005. — № 79 (282). — С. 3.
  • Атабаев С. Нестареющие мелодии Умара Димаева(оьр.) // Молодёжная смена : газета. — 24.11.2007. — № 182 (656). — С. 3.
  • Ахмадова Тамара. Жизнь, ставшая песней(оьр.) // Вести республики : газета. — 2.10.2009. — № 194. — С. 6.
  • Исаев Э. Профессор кавказской музыки(оьр.) // Аргун : газета. — 28.10.2004.
  • Лорсанукаев Увайс. Мелодия вселяла в нас надежду(оьр.) // Вайнах : журнал. — 2009. — № 2. — С. 84—86.
  • Магомадова Элиза. Голос твоей гармони(оьр.) // Объединённая газета : газета. — 23.8.2005. — № 19 (75). — С. 17.
  • Муртазалиева Асет. Великий гармонист(оьр.) // Молодёжная смена : газета. — 11.10.1988. — № 83 (597). — С. 3.
  • Муртазалиева Асет. Профессор кавказской музыки(оьр.) // Грозненский рабочий : газета. — 25.12.2008. — № 49 (21139).
  • Муртазалиева Асет. Пой, гармонь(оьр.) // Молодёжная смена : газета. — 27.12.2008. — № 104 (618). — С. 2.
  • Саидов А. Легенда ушедшего века(оьр.) // Гумс : газета. — 16.10.2004. — № 82—83 (6839-6840). — С. 4.
  • Сулумова Дэти. Умар Димаев — это гордость и величие нашего народа(оьр.) // Вести республики : газета. — 11.10.2013. — № 194 (2127). — С. 3.
  • Хучиев А. Мелодия, продлись…(оьр.) // Грозненский рабочий : газета. — 18.12.1988. — С. 4.
  • Юсупов Азим. Певец отчего края [об Умаре Димаеве] / Д. Музакаев // «Вайнах» — жизнь моя. — Грозный, 2010. — С. 184—187.
Нохчийн меттахь
  • Гайтукаев А. «Тахана тхоьца хьо вацахь а, дека хьан пондаран аз…» (чеченский) // Даймохк : газета. — 1.1.2009. — № 1. — С. 4.
  • Исламова Жанна. Композитор, къоман артист (чеченский) // Гумс : газета. — 1.10.2007. — № 80—81. — С. 4.
  • Кагерманов Докка. Димин Iумар (чеченский) // Даймохк : газета. — 8.10.2004. — № 80. — С. 6.
  • Кагерманов Докка. Димаев Дамаевх хьегар (чеченский) // Даймохк : газета. — 16.11.2010. — № 128.
  • Лорсанукаев Увайс. Халкъан пондарча (чеченский) // Хьехархо : газета. — 3.10.2011. — № 18. — С. 4.
  • Темирбулатова Сиржан. Димин Iумар (чеченский) // Даймохк : газета. — 3.10.2006. — № 78.

Билгалдахарш

  1. 1 2 105 лет легендарному гармонисту Умару Димаеву. grozny-inform.ru (2013 шеран 1 октябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 10 июль.
  2. Умар Димаев - легендарный чеченский гармонист | Информационное агентство "Грозный-Информ". www.grozny-inform.ru (2019 шеран 11 декабрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 28 июль.
  3. Умар Димаев - профессор кавказской музыки. www.chechnyatoday.com (2024 шеран 7 октябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 10 июль.
  4. Встреча «Композиторам и музыкантам Чечни посвящается…» 2016, Надтеречный район — дата и место проведения, программа мероприятия., Культура.РФ. Дата обращения: 10 июлехь 2026.
  5. Об утверждении Положения о Государственной премии Чеченской Республики в области музыкального искусства имени Умара Димаева от 30 апреля 2009. docs.cntd.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 10 июль.
  6. В г. Урус-Мартане открылся отреставрированный ДК имени Умара Димаева. www.grozny-inform.ru (2010 шеран 24 август). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 10 июль.
  7. Гарсаев Л. М., Гарсаев Х.-А. М. Чеченские мухаджиры и их потомки в истории и культуре Иордании. — Гр.: АО «ИПК Грозненский рабочий», 2019. — С. 293. — 416 с. — 2000 экз. — ISBN 978-5-88195-949-4.
  8. В Грозном появился «Димаевский» двор. trkput.ru (2025 шеран 6 октябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 10 июль.

Хьажоргаш