Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Делаца цхьаьнакхетар

Делаца цхьаьнакхетар, иштта, Цхьаьнакхетар (оьрс. Сре́тение Госпо́дне, желт. συνάντησις[1]), Килсе валор (желт. Ἡ Ὑπαπαντὴ τοῦ Κυρίου, лат. Praesentatio Domini, оьрс. Принесе́ние во Храм, «представление Господа») — историн килсашкахь а, цхьайолчу протестански конфессешкахь а билгалдоккхуш долу керстанийн дезде[2]. Иза лерина ду хьалхара божабер Деле верзоран хьокъехь Товрат тӀехь йаздинчуьнца а догӀуш, дуьненчу ваьлла шовзткъа де кхочуш Иисус Христос Иерусалиман килсе валор дагалацарна.

Керста динехь шийтта дезчу деношна йукъадогӀуш ду иза. Цхьаьнакхетар билгалдоккхуш ду чиллин беттан 2-чу (15) дийнахь йан чиллин беттан 2-чу дийнахь, и билгалдаккхар доьзна ду билггал йолчу йукъарлоно йан меттигерчу килсо лелош йолчу рузмица. Католицизмехь григориански рузмица чиллин беттан 2-чу дийнахь билгалдоккху, Эрмалойн апостольски килсехь — чиллин беттан 14-чу дийнахь.

Инжилан сюжет

Лк. 2:22 — 39 догӀуш, Иосиффа а, Марема а шовзткъа де кхаьчна волу Иисус Иерусалимски килсе валийна, иштта, законно бохург а деш, хьал доцурш сагӀийна а делла — «ши къора кхокха йан кхокхан ши кӀорни» (Лк. 2:24; ср.: Лев. 12:8). Иштта хьалхара божабер Дале верзоран хьокъехь йаздинарг кхочушдина.

«Цхьаьнакхетар» (сретение) дезчу дийнан славянски цӀе Безачу Доьзалан сатийсина Месси санна божабер тӀеэцнаволчу Богоприимец Симеонаца цхьаьнакхетарца догӀуш ду. Керста динехь тахана а доӀа дар санна лоруш долу «Ныне отпущаеши» дешнаш аьлла Симеона[3]:

« ХӀинца Хьайн лай дӀахоьцу Ахь, Да, Хьан дашца, машарца, хӀунда аьлча сайн бӀаьргашца гина суна дерриге а халкъашна хаьлха Ахь кечдина долу делах цатешаш болу нах кхетаме балор а, Хьайн халкъан Израилан сийлалла а Ахь кӀелхьардаккхар.

(Оьрсийн: Ныне отпускаешь раба Твоего, Владыко, по слову Твоему, с миром, ибо видели очи мои спасение Твое, которое Ты уготовал пред лицем всех народов, свет к просвещению язычников и славу народа Твоего Израиля).

»

Иосиф а, Марем а цецдаьллера оцу дешнех. Мареме вистхуьлуш дешнаш аьлла Симеона:

« Симеона уьш къобал а беш, Мареме, Цуьнан нене элира: хӀара Бер! Израилехь дукхахберш эгаран а, кога хӀиттаран а бахьана а, дукхохболчара тӀе ца лоцу билгало а хир йу ХӀара. Хьан синах а кхетар ду тур. Иштта гучубевр бу вуон ойланаш йерш.

— Лк. 2:34—35

(Оьрсийн: И благословил их Симеон и сказал Марии, Матери Его: се, лежит Сей на падение и на восстание многих в Израиле и в предмет пререканий, и Тебе Самой оружие пройдет душу, — да откроются помышления многих сердец.

»

«Вуон дегнаш кӀаддалар» («Умягчение злых сердец») Богородицин цӀунан бух хилла лаьтта и дешнаш[4].

Цигахь Иисусах кхетна пророчица Анна а, цо Дела вазвеш дуьйцура хиндолчу кӀелхьалдахарх лаьцна.

Килсехь дийцарехь, Птолемей II Филадельф волчохь Сийлахь Йоза грекийн матте доккхуш къахьоьгуш болчу «кхузткъе шийтта» гочдархойх цхьаъ вара Симеон; оцу дийцарехь, иштта, билгалдина ду, Ӏийсас Девах Месси дуьненчу вера ву аьлларг а, иза лийр а вац хир ду аьлларг хиллалц, аьлла болу маликан хаам а Симеонан шеконехь хилар.

Дуччо. «Цхьаьнакхетар». «Маэста», кийсак, 1308—1311. Опера-дель-Дуомо музей, Сиена
Цхьаьнакхетар. Рогир ван дер Вейден

Дийцар дӀадолош евангелиста тидам тӀебохуьйту богородица а, Иосиф а делах кхоьру иудейш санна, бер дуьненчу даларца боьзна болу Моисейн законан лехамаш лерина лардеш хиларна. И тема иштта хӀотторо билгалдоккху, кӀелхьардахарх лаьцна долу керланиг Ветхи Завет къобал а ца деш кечдина цахилар а, делахь а, хьалхарчу законна тешаме хилар а (ср.:Мф. 5:17). Дийцарехь гучудаьккхина ду муьтӀахь хиларан хьокъехь дерг а: Делан нанас, Шеца йолчу цӀанонца законал лакхахь а йолуш, тӀелоцу цуьнан лехамаш, делах тешачарна иштта гойту цо муьтӀахь хиларан масал[5]. Шен рогӀехь Христоса — Закон даьккхинчо — «законаца» кхочушдо законал лакхадаьлларг, иштта, синан паргӀато Ӏалаш а йеш, элпана гӀуллакхдар йуха ца тотту[6].

Дийцаран хьалхарчу байташкахь «закон» дашах кхозза пайдаэцар а, цул тӀаьхьа Дезачу Синан темин йуккъерчу декъа тӀехь (цигахь а синах лаьцна кхузза аьлла ду) маьӀнийн дуьхьало йар а, «законан муьрера» «беркатан муьре» дехьаваларна лерина болу маьӀна дастаран гӀирс санна хила тарло[7]. Делаца Цхьаьнакхетарх долу дийцар, оццу Инжилехь йолчу кхечу историца цхьаьнадогӀуш санна хӀоттийна ду — хадоран а, цӀе тилларан а, везачу Иоанн Предтечан килсе валоран а хьокъехь (Лк. 1:59—80).

undefined

Дезчу дийнан Ӏамал

Дезде дӀахӀоттор

Цхьаьнакхетаран дезде кхолладелла Иерусалимехь, оццу гӀалин керстанийн килсан рузманехь IV-чу бӀешарахь. Хьалхе дуьйна иза тӀедоьгӀна дара Рождество а, Крешение Господни а инжила тӀера хиламаш дагалоцуш долчу, далла гӀуллакхдаран 40 де чекхдаларна лерина долчу Богоявлени дезчу денна[8].

Дезчу дийнан историн шира тоьшалла ду IV-чу бӀешарера «Паломничество Эгери»:

Эпифанера шовзткъалгӀа де доккхачу сийца билгалдоккху кхузахь. Оцу дийнахь Анастасисе оьху (Храм Гроба Господня), берриге а буьйлало, и дерриге а, Пасхехь санна, шен рогӀаца доккхачу даздарца дӀахьо. Пресвитерша хьехамаш бо, цул тӀаьхьа епископа гуттар а дуьйцу Иосифа а, Марема а шовзкъалгӀачу дийнахь бер килсе далорах а, Симеонна а, Аннина а, йоӀана Фанаулина а иза гарх а, иза шайна гинчул тӀаьхьа цара аьллачу дешнех а, дас-нанас далийначу берах а лаьцна Инжилехь йаздинчух. Ламасте йирзинчу рогӀаца гӀуллакхаш динчул тӀаьхьа, Литургий о, тӀаккха дӀа а дерзадо.
Оригинал: Сороковой день от Эпифании празднуется здесь с большою честью. В этот день бывает процессия в Анастасис (Храм Гроба Господня), и все шествуют, и всё совершается по порядку с величайшим торжеством, как бы в Пасху. Проповедуют все пресвитеры, и потом епископ, толкуя всегда о том месте Евангелия, где в сороковой день Иосиф и Мария принесли Господа в Храм, и узрели Его Симеон и Анна пророчица, дочь Фануила, и о словах их, которые они сказали, узрев Господа, и о приношении, которое принесли родители. И после этого, отправив все по обычному порядку, совершают Литургию, и затем бывает отпуст.

Иисус Христосан дуьненан дахаран хиламаш гӀарабахаран гӀуллакхдар кхиа доладелла 451-чу шарахь Халкидонски килс схьайиллинчул тӀаьхьа. Римски килсехь Марем ЦӀанйаларан дезде билгалдаккха долийна V-чу бӀешеран чаккхенехь, ткъа Константинопольски килсехь Делаца Цхьаьнакхетар цӀе а йолуш — VI-чу бӀешеран хьалхарчу декъехь[8].

Керста дин

Иерусалимски бакъонашца лелаш йолчу Оьрсийн керстанийн килсехь Цхьаьнакхетар Господски дезденошна йукъадогӀуш ду[9], делахь а, Богородични дезденошца догӀуш долу цхьамогӀа хӀуманаш а ду цу йукъахь. Цхьаьнакхетар билгалдоккхуш 1 де кечамаш беш а, 7 де иза билгалдоккхуш а дӀахьо[10].

Суьйранна Ветхи завета тӀера кхо дакъа доьшу: хьалхарниг лерина ду хьалхара бер эцаран къепенна лерина йолчу пхеа книги тӀера коьртачу меттигашна (Исх. 12:51— 13:3, 11—12, 14—16, 22—29; Лев. 12:2—4, 6—8; Числ. 8:14—18), шолгӀаниг — Ис. 6:1—12 йукъара, кхоалгӀаниг — Ис. 19:1, 3—5, 12, 16, 19—21 Мисарех лаьцна. Цхьаьнакхетаран гимнографически мехалчу произведенешна йукъайогӀу Маюмский Космин канон а, цкъа мацах ша локхуш йолу йиш санна хилла хила тарлуш йолу «Богородице Дево, упование христианом» канонан 9-чу эшаран тӀаьхьара олурш а. Дездийнан байташ Дамаскин Ионнан а, Критский Андрейн а, кхиболчу мелла кӀезиг бевзаш болчу гимнографийн а йу. Литургехь гайтаман антифонаш локху, чуволу байт йоьшу, дездийнан тропарь а, кондак а лоькху. Библейски йешарш: Евр. 7:7—17. Лк 2:22—40[10].

Львовски килсал тӀаьхьа грекийн-католически хилла йолу дукхахйолу йукъарлонаш Оьрсийн керстанийн килсах схьакхетарца Делаца Цхьаьнакхетарехь латински бух болу чӀурам латор йукъадалийна[10].

Дездийнахь коьрта эшарш лакхар
Церковнославянски Оьрсийн Гречаски[11]
Тропарь, глас 1[12] Радуйся, Благодатная Богородице Дево, из Тебе бо возсия Солнце Правды — Христос, Бог наш, просвещаяй сущия во тьме. Веселися и ты, старче праведный, приемый во объятия Свободителя душ наших, дарующаго нам воскресение Радуйся, благодатная Богородица Дева, ибо из Тебя воссияло Солнце правды, Христос Бог наш, просвещающий находящихся во тьме. Веселись и ты, старец праведный, принявший во объятия Освободителя душ наших, дарующего нам воскресение

(Йоккхайе, беркате Богородица Дева, хӀунда аьлча Хьуна чуьра схьакхетта бакъонан Малх, боданехь берш серлоне бохуш волу тхан Дела Христос. Воккхаве хьо а, денвалар дохьуш веана ПаргӀатдаккхархо тӀелаьцна волу, бакъволу воккха стаг).

Χαῖρε κεχαριτωμένη Θεοτόκε Παρθένε· ἐκ σοῦ γὰρ ἀνέτειλεν ὁ Ἥλιος τῆς δικαιοσύνης, Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, φωτίζων τοὺς ἐν σκότει. Εὐφραίνου καὶ σὺ Πρεσβύτα δίκαιε, δεξάμενος ἐν ἀγκάλαις τὸν ἐλευθερωτὴν τῶν ψυχῶν ἡμῶν, χαριζόμενος ἡμῖν καὶ τὴν Ἀνάστασιν
Кондак, глас 1[12] Утробу Девичу освятивый Рождеством Твоим и руце Симеоне благословивый, якоже подобаше, предварив, и ныне спасл еси нас, Христе Боже, но умири во бранех жительство и укрепи люди, ихже возлюбил еси, Едине Человеколюбче Утробу Девичью освятивший Рождением Твоим, и руки Симеона благословивший, заранее, как надлежало, и ныне Ты спас нас, Христе Боже. Но огради миром среди войн народ Твой и укрепи тех, кого Ты возлюбил, Единый Человеколюбец

(Серло йохьуш дуьненчу Хьо ваьккхина зудаберан кийра, къобалвеш тӀелаьцна Симеонан куьйгаш, хьалххе, хила дезаш санна хӀинца Ахь дехи тхо кӀелхьара, Христос Дела. Машарца ларде халкъ хьайн тӀамах, чӀагӀбе хьайна дукха безнарш, цхьаъ бен воцу Адамаш дезаш верг)

Ὁ μήτραν παρθενικὴν ἁγιάσας τῷ τόκῳ σου, καὶ χεῖρας τοῦ Συμεὼν εὐλογήσας ὡς ἔπρεπε, προφθάσας καὶ νῦν ἔσωσας ἡμᾶς Χριστὲ ὁ Θεός. Ἀλλ' εἰρήνευσον ἐν πολέμοις τὸ πολίτευμα, καὶ κραταίωσον Βασιλεῖς οὓς ἠγάπησας, ὁ μόνος φιλάνθρωπος
Задостойник Припев: Богородице Дево, упование христианом, покрый, соблюди и спаси на Тя уповающих.

Ирмос 9 песни, глас 3

В законе сени и писаний образ видим, вернии, всяк мужеский пол, ложесна разверзая, свят Богу. Тем Перворожденное Слово, Отца Безначальна, Сына, Первородящася Материю неискусомужно, величаем

Припев: Богородица Дева, надежда христиан, покрой, сохрани и спаси надеющихся на Тебя.

Ирмос 9 песни, глас 3

В тени Закона и Писаний образ видим, верные: всякое существо мужского пола, разверзающее утробу матери, посвящено Богу. Поэтому Перворожденное Слово безначального Отца, Сына, перворождаемого не знавшей мужа Матерью, мы величаем

(ТӀаьхьара эриг: Богородици Дева, керстанийн сатийсам, Ӏалашбе, кӀелхьарбаха Хьайга сатийсинарш. 9-чу эшаран Ирмос, 3-гӀа аз.

Законан а, Йаздинчийн а ӀиндагӀехь сибат го, тешаменаш: ненан кийрахь кхоллалуш долу муьлхха а божабер Далла лерина ду. Цундела хьалхе йоцчу Ден, КӀентан дуьххьарлера дош, майра ца вевзинчу Нанас вина хьалхарниг вазво вай )

Припев: <...>

Ирмос 9-й песни канона: Ἐν νόμῳ, σκιᾷ καὶ γράμματι, τύπον κατίδωμεν οἱ πιστοί, πᾶν ἄρσεν τὸ τὴν μήτραν διανοῖγον, ἅγιον Θεῷ· διὸ πρωτότοκον Λόγον, Πατρὸς ἀνάρχου Υἱόν, πρωτοτοκούμενον Μητρί, ἀπειράνδρῳ, μεγαλύνομεν

Величание Величаем Тя, Живодавче Христе, и чтем Пречистую Матерь Твою, Еюже по закону ныне принеслся еси в храм Господень Славим Тебя, Податель жизни, Христос, и чтим Пречистую Твою Матерь, Которой Ты по закону сегодня был принесён в Божий храм

(Сий до Хьан, дахар Делларг, Христос, иштта, лору, тахана законаца догӀуш Хьо килсе валийна Хьан ЦӀена Нана)

<…>

Нагахь санна Цхьаьнакхетар Сийлахьчу мархин хьалхарчу ворхӀ дийнан оршот дийнахь нислахь, ткъа иза наггахь бен нислуш дац, Уставаца а догӀуш, даздар хьалхарчу дийне схьатотту — чиллин беттан хьалхара де, Гечдаран кӀиранде.

Католицизм

Католически килсехь Цхьаьнакхетар лат. Praesentatio Domini) «даздарал» а лахарчу тӀегӀанехь дезде ду (festum); билгалдоккху чиллин беттан 2-чу дийнахь. Павел VI-чун XX-чу бӀешеран йуккъехь хилла болу хийцамаш хилале хьалха дезчу дийнан цӀе Марем ЦӀанйалар йара. Халкъан цӀе: «чӀурамийн де», хӀунда аьлча, оцу дийнахь VI-чу бӀешарахь хиллачу ламастаца а догӀуш, чӀурамашца долу гӀуллакхаш деш хилла, иштта, чӀурамаш латош хилла[13][10].

Цхьаьнакхетаран дезчу дийнахь мозгӀарш кечбалар — КӀелхьардаьккхинчунна а, Богородицина а леринчу кхечу даздаршкахь а санна, кӀайн.

Цхьаьнакхетаран дийнахь мессал хьалха чӀурамашца доьзна долу Ӏадаташ кхочушдо. И Ӏадат дӀадоладо гулбеллачара локхуш антифон а йолуш чӀурамаш латорца. Хьалхара дешнаш аьллачул тӀаьхьа керахь чӀурамаш болчу нахана тӀе деза хи а тухуш килса чухула волало мозгӀар. Цул тӀаьхьа, мозгӀара, шена кечбина чӀурам схьа а оьций, кера жаӀар а лоций динан волавалар дӀахьо: «Машарца гӀура ду вай Делаца цхьаьнакхета». И гӀуллакх дӀахьош локхуш Симеонан эшар хуьлу. Динан волавалар дӀадирзинчул тӀаьхьа нах шайн меттигашка охьаховшу, чӀурамаш дӀабойъу, месса шен къепехь дӀахьо[14].

Иконографи

Керста динан ширачу искусствехь Цхьаьнакхетаран сцена Римерчу (432—440) Санта-Мария-Маджоре триумфальни нартолан мозаикехь гайтина йу, цигахь иза Христосан Бераллин цикл йукъахь а йу, Марем Богородица санна ларар чӀагӀдарца доьзна а ду иза. Коьртачу персонажел (Бераца Марем а, Иосиф, Симеон а, пророчица Анна а) совнаха малийкаш а ду, сакъдарехь мозгӀарш а бу, сагӀанна ши кхокха а бу[15].

IX-чу бӀешеран йуккъехь дуьйна Цхьаьнакхетаран цӀуш тӀехь Христос Симеонан керахь йан Марема Симеоне Бер дӀакховдош гайтина ду, иштта, бехк токхуш сагӀана хӀума йалар санна долчу литургически маьӀнина тӀе тидам а бахийтина. ХӀ-ХӀӀ-чу бӀешерашкахь Цхьаьнакхетар шийтта дезденна (Осиос-Лукас, Неа-Мони, Дафни) йукъадогӀуш ду. Килсан неӀсагӀанехь цхьаьнакхетарца олуш йолуш йолу сербски бух болу асимметрични композици дӀасайаьржина оьрсийн ширачу искусствехь, ткъа XVI-XVII-чу бӀешерийн чаккхенехь чолхе йолу Четьих-Минейна а, локхучу эшаршна а йукъара хӀуманаш йукъадалорца. XII-чу бӀешарахь дуьйна малхбузен европейски ламасташкахь «чӀурамца буьйлабаларан» мукъам чӀагӀло, сцена а готически портальни скульптурин кепехь хӀоттайо сих-сиха[15].

Билгалдахарш

  1. ↑ Полный церковнославянский словарь. — 1899. — С. 655.
  2. ↑ Сретение Господне в протестантской церкви. ria.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 23 март.
  3. ↑ «Ныне отпущаеши». Православная энциклопедия. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 23 март.
  4. ↑ Икона Божьей Матери Умягчение злых сердец, Православный Церковный календарь. Дата обращения: 23 мартехь 2026.
  5. ↑ Bede the Venerable. Homilies on the Gospels. Book One: Advent to Lent(ингалс.). — USA: Gorgias Press, 2010. — P. 179–180.
  6. ↑ Исихий Иерусалимский. Две проповеди на Праздник Сретения Господня святого Исихия Иерусалимского(оьр.) // Восток Свыше (духовный, литературно-исторический журнал). — Ташкент, 2019. — Вып. 50, № 2. — С. 62–73.
  7. ↑ Bovon, François. A Commentary on the Gospel of Luke 1:1–9:50 // Luke. — Minneapolis: Fortress Press, 2002. — 96–107 с.
  8. ↑ 1 2 Рубан Ю. И. Сретение Господне. (Опыт историко-литургического исследования). СПб., 1994. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 23 март.
  9. ↑ Лукашевич А. А. Господские праздники // Православная энциклопедия. — М. : Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2006. — Т. XII. — С. 173—178. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-017-X.
  10. ↑ 1 2 3 4 Петров А.Е., Желтов М., иер., Квливидзе Н. В. Сретение Господне(оьр.) // Православная энциклопедия. — Т. 65. — С. 643—656.
  11. ↑ Τῌ Β' ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΜΗΝΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ Ἡ Ὑπαπαντὴ τοῦ Κυρίου, καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. azbyka.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 23 март.
  12. ↑ 1 2 Православный календарь. Февраль, день 2. days.pravoslavie.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 23 март.
  13. ↑ Праздники Римско-католической церкви. web.archive.org. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 23 март.
  14. ↑ 2 февраля. Литургическая Тетрадка. claret.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 23 март.
  15. ↑ 1 2 Сретение Господне • Большая российская энциклопедия - электронная версия. old.bigenc.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 23 март.

Литература

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш