ДегӀастанан а, Нохчийчоьнан а имам
ДегӀастанан а, Нохчийчоьнан а имам (оьрс. Имам Дагестана и Чечни) — Къилбаседа Кавказан махкахь къоман-маршонан боламехь динан а, тӀеман а хьалханча, Къилбаседа-Кавказан имаматан лакхара стаг.
ДегӀастанан имамаш
- ГӀеза-Мухьаммад — ДегӀастанан имам, Къилбаседа-Кавказан имамат кхоьллина стаг[1]
- Гамзат-бек — ДегӀастанан имам.
- Шамиль — Къилбаседа Кавказан имам, ДегӀастанан а, Нохчийчоьнан а имам, XIX бӀешеран хьалхарчу декъехь Къилбаседа-Кавказан имаматан хьалханча.
- Тоза Акмурзаев — Къилбаседа-Кавказан гӀаттамхойн куьйгалхо, Къилбаседа Кавказан имам, Нохчийчоьнан а, ДегӀастанан а имам 1865-1866 шерашкахь. 1865-чу шарахь Нохчийчохь хиллачу гӀаттаман куьйгалхо.
- Мухьаммад-Хьаьжа Согратлинский — ДегӀастанан тӀеман а, динан а хьалханча, 1877-чу шарахь имам Зандакъара Алибек-Хьаьжас куьйгалла деш Нохчийчохь а, ДегӀастанехь а хиллачу гӀаттаман коьртачу декъашхойх цхьаъ (1877-1878).
- Ӏелбаг-Хьаьжа Алдамов — Къилбаседа Кавказан гӀаттамхойн куьйгалхо, Къилбаседа Кавказан имам, 1877-1878 шерашкахь ДегӀастанехь а, Нохчийчохь а хиллачу гӀаттаман хьалханча.
- Нажмудин Гоцинский — Къилбаседа Кавказан вовшахкхеттачу ламанхойн союзан муфтий, Кавказехь хиллачу контрреволюционни гӀаттаман хьалханчах цхьаъ. ЦӀен эскарна дуьхьал тӀом бина шен гергарчу накъостаца — Къилбаседа-Кавказан Ӏимаратан эмирца Узун-Хьаьжа Салтинскийца цхьаьна.
- Узум-Хьаьжа Салтинский — Къилбаседа Кавказан амир, ДегӀастанан динан а, политикин а хьалханча, Къилбаседа-Кавказан Ӏимаратан амир.
Нохчийчоьнан имамаш
- Шайх Мансур (Ушурма) — Къилбаседа Кавказан а, Абхазин а хьалхара имам, 1785-1791 шерашкахь Къилбаседа Кавказан ламанхойн къоман-маршонан боламан куьйгалхо[2][3].
- Ӏабдурахьман Герменчукан — Нохчийчохь къоман-маршонин боламан хьалханча, 1820-1830-чу шерашкахь паччахьан Россин колониальни политикина дуьхьал нохчийн халкъо биначу кхиамхойн хьалханчах цхьаъ.
- Шейх Ӏабдул-Къадир Гермчиган — нохчийн тӀеман а, динан а гӀуллакххо, Нохчийчоьнан имам, исламан Ӏилманча, 1822-чу шеран йуьххьехь паччахьан оккупацина дуьхьал масех нохчийн йукъараллина куьйгалла дина.
- Авко Унгаев — 1824-1825 шерашкахь Нохчийчоьнан имам, 1825-чу шеран гӀаттаман йоккхачу декъашхойх цхьаъ.
- Таймин Биболат — 1802-1832 шерашкахь Нохчийчохь къоман-маршонин боламан куьйгалхо.
- Уди-Мулла — 1817-1864 шерашкара Кавказан тӀеман муьрера нохчийн тӀеман а, пачхьалкхан а гӀуллакххо, полководец а, бусалбанийн хьехамча а.
- Чулик Гендергеноев — XVIII бӀешеран чекхкхейарехь — XIX бӀешеран йуьххьехь нохчийн тӀеман а, политикин а гӀуллакххо.
- Исмайлин Дуда — XIX бӀешеран хьалхарчу декъера Нохчийчоьнан тӀеман а, политикин а хьалханча, полководец.
- Ташув-Хьаьжа — Нохчийчоьнан имам, 1832-1840 шерашкахь Нохчийчохь къоман-маршонин боламан куьйгалхо.
- Гендаргнойн Ӏиса — 1836-1845 шерашкахь Нохчийчохь къоман-маршонин боламан куьйгалхо.
- Имам Шемал — 1840-1859 шерашкахь Къилбаседа Кавказан шолханиг имам.
- Бенойн БойсгӀар — 1859-1861 шерашкахь Нохчийчоьнан (Ичкери, Органан гуо, Ломан Нохчийчоь) Шемалан наиб.
- Тоза Акмурзаев — Къилбаседа-Кавказан гӀаттамхойн куьйгалхо, Къилбаседа Кавказан имам, Нохчийчоьнан а, ДегӀастанан а имам 1865-1866 шерашкахь. Нохчийчохь 1865-чу шеран гӀаттаман куьйгалхо.
- Алдамов Алибек-Хьаьжа — Къилбаседа Кавказехь гӀаттамхойн хьалханча, 1877-1878 шерашкахь Къилбаседа Кавказан имам.
- Узум-Хьаьжа Салтинский — Къилбаседа Кавказан эмир, ДегӀастанан динан а, политикин а хьалханча, Къилбаседа-Кавказан Ӏимаратан эмир.
- Моца Шуанинский (1932) — 1932-чу шарахь Нохчийчохь хиллачу гӀаттаман хьалханча.
Билгалдахарш
- ↑ Гаджиева Мадлена Наримановна. Аварцы. История, культура, традиции. — Махачкала: Эпоха, 2012. — ISBN 978-5-98390-105-6.
- ↑ Ушурма Шейх Мансур - первый Имам Кавказа (Дедпихто) / Проза.ру. web.archive.org. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 2 январь.
- ↑ Газават.ру :: История - Кавказская война - ШЕЙХ МАНСУР. web.archive.org. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 2 январь.