Гикало, Николай Фёдорович
Гика́ло Никола́й Фёдорович (укр. Микола Федорович Гикало; 1897 шеран 8 (20) март, Одесса, Херсонан губерни[d] — 1938 шеран 25 апрель, Москох) — советски пачхьалкхан а, партин а гӀуллакххо, Граждански тӀеман дакъалацархо. Узбекски (1929) а, Азербайджански (1929—1930) а, Белорусски (1932—1937) а ССР-н КП(б)-н ЦК-н хьалхара секретарь. СССР-н НКВД-н къаьстинчу «кхаана» йукъахь вара.
Биографи
ГӀуллакххочун доьзалехь дуьненчу ваьлла. Украинхойн къомах ву. Чекхйаьккхина Тифлисан тӀеман-фельдшерски ишкола (1915). Дуьненан хьалхарчу тӀеман дакъалацархо, фельдшер, Георгиевски жаӀарца совгӀат дина ву.
1917-чу шарахь дуьйна РСДРП(б)-н декъашхо.
1918-1927-чуй шерашкахь Кавказехь партин балхахь хилла.
- 1918-гӀа шо — РКП(б)-н Соьлжа-ГӀалин комитетан председатель. Соьлжа-ГӀалин Советан кхочушдаран комитетан председатель, Соьлжа-ГӀалахь долчу советски герзашца болчу ницкъийн буьйранча, оцу шеран хьаьттан-лахьанан беттанашкахь кӀайчу гӀалагӀазкхийн тӀелатарх Соьлжа-ГӀалин дуьхьалонна куьйгалла деш вара, и бахьана долуш, Революцин ТӀеман Советан омрица РСФСР-н ЦӀечу Байракхан орденца совгӀат дина,
- 1919-гӀа шо — РКП(б)-н Кавказан мехкан комитетан декъашхо,
- 1919-1920-гӀий шераш — Теркан областехь а, Дагестанехь а гӀаттамхойн эскаран буьйранча,
- 1920-гӀа шо — Теркан областан а, Дагестанан а тӀеман комиссар,
- 1920-1921-гӀий шераш — Персидски цӀечу эскаран буьйранча,
- 1921-гӀа шо — РКП(б)-н Ламанан областан комитетан жоьпаллин секретарь,
- 1921-1925-гӀий шераш — РКП(б)-н ЦК-н Къилба-Малхбален бюрон декъашхо
- 1924-1925-гӀий шераш — РКП(б)-н Къилбаседа-Кавказан мехкан комитетан агитационни-пропагандин декъан куьйгалхо,
- 1925-1926-гӀий шераш — РКП(б)-н Къилбаседа-Кавказан мехкан комитетан секретарь,
- 1926-1927-гӀий шераш — РКП(б)-н Къилбаседа-Кавказан мехкан комитетан шолгӀа секретарь.
1927-1928-гӀий шераш — РКП(б)-н ЦК-н Йуккъерчу азиатски бюрон вовшахтохараллин декъан куьйгалхо а, оцу бюрон декъашхо а. 1929-чу шарахь — Узбекски ССР-н КП(б)-н ЦК-н хьалхара секретарь, 1929-1930-чуй шерашкахь — Азербайджански ССР-н КП(б)-н ЦК-н хьалхара секретарь.
1930-1931-чуй шерашкахь — КП(б)-н ЦК-н вовшахтохараллин-инструкторски декъан куьйгалхочун заместитель. 1931-1932-чуй шерашкахь — ВКП(б)-н Москван областан а, гӀалин а комитетийн секретарь, ВКП(б)-н Москван комитетан вовшахтохараллин декъан куьйгалхо.
1932-1937-чуй шерашкахь — Белоруссин КП(б)-н ЦК-н хьалхара секретарь. Партийн организацеш дӀацӀанйар дӀадаьхьна, оцу муьрехь Белоруссин КП(б)-н декъашхойн барам шозза гергга лахбелла. Республикин йуьртан бахамехь индустриализаци а, коллективизаци а йар дӀадаьхьна.
1937-чу шарахь дуьйна Украинин КП(б)-н Харьковски обкоман а, горкоман а хьалхара секретарь. И мур билгалбаьккхина бу СССР-н НКВД-н 1937-чу шеран мангалан беттан 30-чу дийнахьлерчу № 00447 йолчу омрица кхоьллинчу къаьстинчу «кхаана» йукъа вахийтарца а[1], сталински таӀзаршкахь дакъалацарца а[2].
ВКП(б)-н ЦК-н декъашхочун дарже кандидат (1934—1937). ВКП(б)-н ревизин йуккъерчу комиссин декъашхо (1930—1934). Украинин КП(б)-н ЦК-н политбюрон декъашхо (1937—1938).
Схьалацар а, кхалхар а
Схьалаьцна 1937-чу шеран эсаран беттан 11-чу дийнахь. 1938-чу шеран оханан беттан 25-чу дийнахь СССР-н Лакхарчу Суьдан ТӀеман Коллегис уггаре а лакхара таӀзар дан кхел кхайкхина, оццу дийнахь тоьпаш а тоьхна цунна.
1955-чу шеран товбецан 2-чу дийнахь кхелхина а волуш, КПСС-н ЦК-хь йолчу КПК-с партин къепеца йухаметтахӀоттийна.
СовгӀаташ
СовгӀат дина Ленинан орденца а, ЦӀечу Байракхан орденца.
Доьзал
ХӀусамнана — Евгенийн йоӀ Чижова Наталья (1897—1968), «халкъан мостагӀчун хӀусамнана санна» чуйоьллина, 1955-чу шарахь паргӀатйаьккхина[3].
Иэс
- Соьлжа-ГӀалахь Халкъийн ДоттагӀаллин майданахь хӀоттийна Гикало Николайна а, Шерипов Асланбекана а, Ахриев ГӀапурана а хӀоллам бу.
- Н. В. Гикалон сийнна Нохчийчоьнан Грозненски кӀоштахь цхьаьна эвлана цӀе а тиллина (2020-чу шарахь дуьйна Соьлжа-ГӀалин гӀали йукъайогӀу микрорайон).
- Гикалон цӀарах урамаш долу гӀаланаш: Буру-ГӀала, Соьлжа-ГӀала, Ростов-на-Дону, Нальчик, Минск.
Билгалдахарш
- ↑ Документ: Составы троек в 1937−1938 годах. nkvd.memo.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 10 декабрь. Архивйина 2020 шеран 4 июлехь
- ↑ Приложение 2. Составы троек НКВД—УНКВД 1937–1938 гг., созданных для рассмотрения дел арестованных в ходе массовой операции по приказу НКВД СССР № 00447 от 30 июля 1937 г. www.alexanderyakovlev.org. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 10 декабрь. Архивйина 2017 шеран 13 августехь
- ↑ Реабилитация: как это было март 1953 — Февраль 1956 гг. - Пермский Мемориал. pmem.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 10 декабрь. Архивйина 2020 шеран 2 июлехь
Литература
- Ларина В. И. Первый на Тереке (Гикало Н. Ф.) // Их именами названы улицы. — Орджоникидзе: Ир]], 1979. — С. 46—50.
- Морозова О. М. Николай Федорович Гикало // Вопросы истории. — 2011. — № 9. — С. 37—57.
- Шипулин Н. Г. Главком Терека. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1967. — 84 с. — (Герои Гражданской войны Чечни и Ингушетии). — 2000 экз.