Николай Гикалон, Асланбек Шериповн, ГIапур Ахриевн хIоллам
Николай Гикалон, Асланбек Шериповн, ГӀапур Ахриев революцин къовсамхойн хIоллам (оьрс. Памятник Николаю Гикало, Асланбеку Шерипову и Гапуру Ахриеву) - Соьлжа-ГӀалин Къаьмнийн ДоттагӀаллин майданан тӀера хӀоллам. Цо гойту оьрсийн а, нохчийн а, гӀалгӀайн а къаьмнийн вежаралла.
ХӀолламан сурт хӀоттор
И хӀоллам бу Соьлж-ГӀалахь Къаьмнийн ДоттагӀаллин майданахь. ХӀоллам тӀехь кхо стаг ву. Терахьаш дина дуьззина кхиарехь Корнински меттигера (Житомиран область, Украинин ССР, ССРС) сирачу гранитан блокех. Кийрара меттигера дуьйна кхин а охьа терахьаш цхьаьнатоьхна ду, деталашца дуьйцуш дац.
ХӀолламан локхалла 6,4 метр бу. Монументан лахе (3,7 х 3 метр) бух тӀаьхь йу, иза бина цӀен гранитан (йукъара барам 8х6 метр бу) блокех (1 х 1 метр). Монумент лаьтта мармаран тӀулг биллина майданахь, хӀолламан уллехь клумбаш йина.
Лахарчу декъехь хӀолламан вукха агӀора агарца йазйина скульптор Иван Бекичевн а, архитекторан Зиновий Берковичан а цӀераш.
Монументан йуккъехь гайтина украинийн революционер, партин белхало, халкъан массийн куьйгалхо Гикало Николай Фёдорович. Иза гайтина пальто йоьхна, коьрта Ӏуьйра, буьйнахь кехаташ ду, дуьххьара дӀахоьжуш ву.
Гикало Николай Къилбаседа Кавказехь Советийн Ӏедал дуьхьа жигара къийсам латтош вара, 1918—1920 шерашкахь Соьлжа-ГIалин большевикийн куьйгаллехь вара, Соьлжа-ГIалин Кхеташонанан председатель вара, Соьлжа-ГIалин ЦӀен Эскаран буьйранча вара, БӀе дийнахь тӀемаш болчу хенахь Соьлжа-ГIала ларйарехь а вара. Къилбаседа Кавказан махкахь, Узбекистанехь, Азербайджанехь, Беларуссехь, 1930-чу шерашкахь хиллачу репрессешкахь жигара дакъалаьцна, террор йоьдучу хенахь шена топаш а тоьхна.
ХӀолламна аьрру агӀор гойтуш ву нохчийн революционер Шерипов Асланбек. Иза вертанца а, холхаза куьйнца а гойтуш ву. Лаьцначу бӀаьрго, вертан латтаро халкъан трибунан темпераметалла гойту, нохчийн къехойн хьалханчин темперамент гойту, бӀаьрг хьалхахьа хьажийна бу.
Шерипов Асламбек ву Советийн Ӏедал къовсаран куьйгалхойх цхьаъ ву Къилбаседа Кавказехь, кхоьллина, куьйгалла дина нохчийн ЦӀен Эскаран, 1918 шарахь вара Теркан Халкъан Кхеташонан декъахо. ТӀамехь кхелхина.
ХӀолламан аьтту агӀор гайтина ву гӀалгӀайн революционер Ахриев ГӀапур. Иза гайтина чоа доьхна, коьртахь хӀума а йоцуш. Концентрацин хьажаро, тийначу йуьхьо гойту ондачу лаамца, Ӏалашонца гӀалгӀайн къечу нехан хьалханчин васт, бӀаьрг хьалхахьа хьажийна бу.
Ахриев ГӀапур вара Къилбаседа Кавказехь Советийн Ӏедал къуьйсу куьйгалхойх цхьаъ, 1918 шарахь хӀоттийра къаьмнийн гӀуллакхийн а, Теркан Халкъан Кхеташонан тергонан а халкъан комиссар.
ХӀолламан истори
Революцин тӀемалошна – Соьлжа-ГӀала къовсу бӀе дийнан тӀеман турпалхошна хӀоллам хӀотторан ойла дуьххьара дӀакхайкхийра ССКП-н Нохч-ГӀалгӀайн обкоман бюроно а, Нохч-ГӀалгӀайн оргкомитетан а 1957 шеран 12 октябран сацамца. Цул тӀаьхьарчу шерашкахь масийттазза лорура хӀолламна проекташ.
1967-чу шеран 3-чу февралехь ССКП-н Нохч-ГӀалгӀайн обкоман бюроно а, Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н Министрийн Кхеташоно а тӀеийцира Граждански тӀеман турпалхошна — революцин тӀемалошна хӀоллам хӀотторан хьокъехь сацам. Бух санна тӀеэцна скульпторан Бекичев Иван а, архитекторан Зиновий Берковичан а проект.
ХӀоллам бира «Чечингсельстройн» ПМК № 921.
ХӀоллам дӀабиллира 1973 шеран 29 апрелехь (30 апрелехь ца биллира)[1][2][3].
1990 шеран 13 мартехь хӀоллам къобал бина оьздангаллин тӀаьхьенан объект санна, пачхьалкхо ларйеш йу.
1995 шеран тӀом болуш хӀоллам гӀеххьа бохийна. 2000 шарахь тӀом болуш хӀолламан бохь дӀабаьккхина.
2004 шеран апрелехь Соьлжа-ГӀалин предприятин ОАО Нурэнерго тобано а, фондо а (ОАО РАО «ЕЭС Российн» долахь йолу компани) меттахӀоттийра хӀоллам дика вевзаш волчу Нохчийн Республикин скульпторан, Сулейманов Ӏабдуллин проектаца[4] 2004 шеран 7 майхь дӀайиллира тойина монумент. ДӀайеллар лерина дара Российн президентан Владимира Путинан инаугурацин денна[5].
2008 шеран 5 октябрехь Къаьмнийн ДоттагӀаллин майда а, Путин Владимиран проспект а тойина дӀайиллира. Бинчу белхийн жамӀашца хӀолламан лахара хьалатуху серло йира[6].
Филателехь
1980 шарахь а, 1983 шарахь а арахийцира Исбаьхьаллин марка тоьхна конверташ тӀаьхь хӀолламан сурт а долуш.
Билгалдахарш
- ↑ Н. В. Воронов. Советская монументальная скульптура 1960—1980. М., «Искусство», 1984, страница 147
- ↑ М. Крюков. Площадь Дружбы. «Правда», 1973, 5 мая
- ↑ В. Марзиев. Героям Гражданской. «Комсомольское племя», 1973, 1 мая
- ↑ Грозный. «ЕЭС России» восстанавливает памятник Дружбы народов. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 28 июль. Архивйина 2011 шеран 3 августехь
- ↑ В Грозном открыт памятник Дружбы народов. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 28 июль. Архивйина 2014 шеран 21 августехь
- ↑ Реконструкция проспекта Победы выполнена на 30 %. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 28 июль. Кху чуьра архивйина оригиналан 2014 шеран 7 сентябрехь
Хьажоргаш
- Севостьянов М. П. Памятник борцам революции. gorod-grozny.ru. ТӀекхочу дата: 2021 шеран 3 июль. Архивйина 2021 шеран 9 июлехь
Литература
- Пономарёва И. З., Севостьянов М. П. Памяти вечной достойны. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1987. — С. 47-48. — 120 с. — 15 000 экз.
