Ваганов, Александр Иванович

Вина 1919 шеран эсаран беттан 16-чу дийнахь Марий-Элан Республикан Горномарийски кӀоштан белхалойн станицехь Бурлацки йуьртахь. Йуьхьанцарчу классаш чекх а йаьхна, оццу кӀоштӀера Три Рутки йуьртахь электрикан болх бина цо.

1941-чу шарахь ЦӀечу эскаре кхайкхира иза. Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀеман фронтан могӀаршкахь гӀуллакх дина цо 1941 шеран гӀуран беттан дуьйна, 1943 шеран гурахь цӀен эскархо Ваганов разведкехь тӀом беш вара. Иза къаьсташ вара Днепр дехьаволуш. Иза а, разведчикийн тоба а къайлаха аьтту берда тӀе дехьавелира, амма цига ша цхьаъ кхечира; цуьнан накъостий байина. Чевнаш хиллехь а, цо мостагӀчун фронтан могӀанашкахь разведкаш йора, цӀавеъча, мехала хаамаш дӀакхачабора. Цунна йелла «Доьналла хиларна» мидал.

1944 шеран хьаьттан беттан 14-чу дийнахь ЦӀен эскаран гвардеец Ваганов а, эскархойн тоба а Пашкани гӀалин къилба-малхбузехь мостагӀчун оборонан кӀоргене чу а вахана, ницкъ кхаьчна тӀом бан. Цо ша вийра масех мостагӀчун салти. Шен разведчикаш йухабовлар дӀакъовлуш, тӀеман аренгара лазийна взводан командир дӀавигира цо. Сийлаллин орденна хьалхатеттина вара иза.

Масех де даьлча, йуха а къаьстира иза. Хьаьттан беттан 24-чу дийнахь разведкин тобано, шайна йукъахь Ваганов а волуш, дӀалаьцна йухайоьдучу мостагӀчун колоннина Пьятра-Нямц гӀалина гергахь. Итташкахь эскархой а, эпсарш а лецна, патармаш а, герзаш а чохь долу 40 ворданаш а, тайп-тайпанчу калибрийн 27 топ а схьайаьккхина. МостагӀчуьнца дов даьллачу хенахь Вагановс шен лаамехь дӀабаьхна мостагӀчун салтий отряде кхаччалц. Иза хьалхатеттина вара 2-чу даржан Сийлаллин орденна^[2].

1944-чу шеран товбецан беттан 22-чу дийнахь динчу омрица ЦӀечу эскаран красноармеецна Ваганов Александр Ивановична Сийлаллин 3-гӀа даржан орден йелира.

1944-чу шеран эсаран беттан 28-чу дийнахь ЦӀен Эскаран красноорамеец Ваганов а, разведчикийн тоба а Полгар йуьртана гергахь мостагӀчун позицешна чувелира. Цул тӀаьхьа тӀом хилира, цуьнан жамӀехь масех мостагӀчун салти йийсаре лаьцна. Иза хьалхатеттина вара 1-чу даржан Сийлаллин орденна.

1944-чу шеран гӀуран беттан 12-чу динчу омрица ЦӀечу Эскаран краснооармеец Ваганов Александр Ивановична Сийлаллин 2-гӀа даржан орден йелира.

ССРС Лакхарчу Кхеташонан Президиуман(оьр.)нохч. Указаца 1946 шеран хӀутоссург беттан 15-чу дийнахь, Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀеман чаккхенан муьрашкахь мостагӀчун тӀелатархошца тӀемашкахь гайтинчу башхачу майраллина, майраллина, кхерам боцуш хиларна, гвардин майор-сержант Александр Иванович Вагановн йелла Сийлаллин орден, 1-ра даржан. Цунах хилира Сийлаллин орденан вуьззина Кавалер.

1946-чу шарахь гвардин сержант-майор Ваганов демобилизаци йира. Соьлжа-ГӀалахь вехаш вара иза, автотранспортан компанехь механик болх беш. Иза кхелхина 1986 шеран хӀутоссург беттан 7-чу дийнахь.

Иза дӀавоьллина Соьлж-ГӀалахь Ленинан кӀоштан кешнашкахь. Каш регионан хӀоллам бу. 2010-чу шарахь иза вочу хьолехь йу.

Цунна йелла Даймехкан тӀеман 1-ра даржан (1985) а, 3-ра даржан йолу Сийлаллин (1944, 1944, 1946) орден а, тӀеман мидалш, шайна йукъахь шиъ «Доьналла хиларна» (1944) а йолуш^[3].