Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Буйхадий

Ботлихаш (шен цӀе — буйхади) — ж1айхойн этнически тоба[1][2][3], дукхахберш бехаш бу Ботлихан кӀоштан Ботлих, Миарсо, Ашино йарташкахь а, Цумадин кӀоштан Батлахьатли йуьртахь а[4]. Хасавюртан а, Бабаюртан а, Кизилюьртан а кӀошташкахь беха дуккха а ботлихийн мигранташ. Ботлихан иштта бехаш бу Махачкала а, Хасавюрт а, Кизилюрт а, Буйнакск а гӀаланашкахь. Уьш Ӏаьндийн къаьмнех бу.

2010-чу шарахь Ерриг Оьрсийчоьно дӀайаьхьначу бахархойн дӀайазбаран жамӀашца, Оьрсийчохь ботлихийн терахь дара 3508 стаг, царех 3503 стаг ву Дагестанехь[5]. 2021-чу шарахь Йерригроссин дӀайаьхьначу бахархойн дӀайазбарца, Оьрсийчохь ботлихийн терахь хилла 3788 стаг[6].

Истори

Хетарехь, ширачу оьмаран хьалхарчу эзар шарера дуьйна ботлихаш хилла ТӀехьара ДегӀастанан Дидон политикан цхьаьнакхетараллин дакъа ( XIV-XV бӀешерашкахь дӀасакъаьстина иза), цу йукъахь хилла андо-дидойски меттанийн тобанан къаьмнаш. Ислам дин т1еэцна XVI бӀешарахь. ХӀинцалерачу Ботлихан областан лаьтта тӀехь Технуцалан йуьртан йукъараллийн цхьаьнакхетаралла кхоллайалар XIV-XV бӀешерашкара схьадогӀуш ду. XVI бӀешарахь дуьйна ботлихаш ЖӀайхойн махкан Ӏаткъамна кара баьхкина.

1820-1850 шерашкахь Россина дуьхьал Кавказан тӀамехь дакъалаьцна ботлихаша. 1921 шарахь уьш ДегӀастанан АССР йукъабахара, ткъа 1993 шарахь – ДегӀастанан Республикан йукъабахара.

1926 шарахь йинчу бахархойн переписца СССР-хь вехаш вара 3354 ботлих[7]. Цул тӀаьхьа СССР-н бахархойн переписаш тӀехь ботлихаш къам санна билгалбаьхна бацара, уьш жӀайхошна йукъабаьхна. 2002-чу шарахь йинчу бахархойн переписцаца, Россехь бехаш хилла 16 ботлих, уьш ж1ахошна йукъахь этнотоба санна йукъабаьхна[8].

1999-чу шарахь Басаев Шамилан тӀемалой Дагестане чубахкарна дуьхьало еш жигара дакъалецира цхьаболчу ботлихоша

Мотт

Цара буьйцу ботлихийн мотт. Аварийн а, оьрсийн а меттанаш шуьйра даьржина ду. Оьрсийн кириллицан бух тӀехь йолу йозанан система йу. Хьалха Ӏаьрбийн йоза лелош хилла. Ботлихаш бусулба сунниташ бу.

Генетика

Ботлихийн билгалонаш йу, коьрта йоцург J1 (78%), R1b – 13% а, G2a – 3% а хиларца[9].

Билгалдахарш

  1. ↑ М. М. Ихилов. Народности лезгинской группы: этнографическое исследование прошлого и настоящего лезгин, табасаранцев, рутулов, цахуров, агулов Архиван копи 2022 шеран 18 майхь дуьйна Интернетан архив#Проекташ / Дагестанский филиал АН СССР, Институт истории, языка и литературы им Г. Цадасы. — Мх., 1967. — С. 330.
  2. ↑ Северный Кавказ. Академия Наук СССР. Институт географии. 1957, — С. 507.
  3. ↑ Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации. «Демоскоп». ТӀекхочу дата: 2015 шеран 5 декабрь. Архивйина 2019 шеран 17 ноябрехь
  4. ↑ Архивированная копия. ТӀекхочу дата: 2015 шеран 12 август. Архивйина 2013 шеран 12 майхь
  5. ↑ Всероссийская перепись населения 2010 года. ТӀекхочу дата: 2015 шеран 20 январь. Архивйина 2013 шеран 16 мартехь
  6. ↑ М. М. Ихилов. Народности лезгинской группы: этнографическое исследование прошлого и настоящего лезгин, табасаранцев, рутулов, цахуров, агулов Архиван копи 2022 шеран 18 майхь дуьйна Интернетан архив#Проекташ / Дагестанский филиал АН СССР, Институт истории, языка и литературы им Г. Цадасы. — Мх., 1967. — С. 330}}
  7. ↑ Всесоюзная перепись населения 1926 года.Национальный состав населения по республикам СССР. «Демоскоп». ТӀекхочу дата: 2011 шеран 4 январь. Архивйина 2011 шеран 22 майхь
  8. ↑ Перечень имён народов, выделявшихся при разработке материалов Всесоюзных/Всероссийских переписей 1926 - 2002 гг., и их численность. «Демоскоп». ТӀекхочу дата: 2011 шеран 4 январь. Архивйина 2014 шеран 1 февралехь
  9. ↑ Чем схожи цезы и андийцы? | Проджи. prodji.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 22 ноябрь.

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш