Британин гӀайренаш
Брита́нин гӀайренаш (инг. British Isles, ирл. Éire agus an Bhreatain Mhór, гэлийн. Eileanan Bhreatainn, мэн. ny h-Ellanyn Goaldagh, скот. Breetish Isles) — Европин къилбаседа-малхбузера архипелаг, лаьтта Къилбаседа хӀордан а, Атлантикин Ӏапказан а йукъахь[1]. Британин гӀайренаш тӀаьхь лаьтта пачхьалкхаш Йоккха Британи а, Ирланди а, кхин а Британин тажан Ӏедал бухара мехкаш.
ГӀайренийн майда — 315,159 эз. км². Европин материкан декъах къастийна Къилбаседа хӀордо, Па-де-Кале а, Ла-Манш а хидоькъенаш.
Йукъа догӀу йаккхий гӀайренаш Йоккха Британи а, Ирланди а къастийна Ирландин хӀордо а, Къилбаседа а. Сийлахь Георган а, кхин а Гебридийн, Оркнейн, Шетландин гӀайренаша, Англси, Мэн, Уайт, Арран, кхин йолу гӀайренаш. Наггахь Британин гӀайренаш иштта Нормандин гӀайренаш, хӀунда аьлча уьш долахь ду Йоккха Британин, амма Францин бердашца лаьтта.
«Британин гайренаш» цӀерах ларло Ирландехь, хӀунда аьлча иза тӀеэца тарло Ирланди Йоккха Британи пачхьалкхан йукъайогӀуш ю бохург санна. Ирландехь архипелагах дукхахьолахь олу «Британи а, Ирланди а», иза лелайо кхечу ингалсан мотт буьйцучу пачхьалкхашкахь; «Атлантикин архипелаг» боху термин наггахь бен ца лелайо.
Географин хьал
- Йистера меттигаш
- къилбаседа — Херма-Несс мара — 61° къ. ш. 1° м. д.HGЯO
- малхбален — Лоустофт — 52°30′ къ. ш. 1°30′ м. д.HGЯO
- къилба — Лизард мара — 50° къ. ш. 5° м. д.HGЯO
- малхбузен — Слайн-Хед мара — 53°30′ къ. ш. 10°00′ м. д.HGЯO
Къилбаседера къилбехьа дахделла — 1000 км, ткъа малхбузера малхбалехьа — 820 км.
Рельефан йаккхий кепех лаьтта физикин-географин мохк: Къилбаседа-Шотландин акъари, Пеннинан лаьмнаш, Лондонан майда.
Дийнаташ
Британин гӀайренийн фаунин адамийн гӀуллакхо чӀогӀа зе дина. Карарчу хенахь цигахь дийна ца дисина 56 тайпа бен дийнаташ, царех уггаре а даккхийнаш ду сай а, лу а. Кегийранаш а акха цицигаш, салораш, дингадаш, цхьогалш, пхьагалш, пашбукъаш, горностайш.
Британин гӀайренаш тӀехь дехаш ду 130 тайпа олхазар, шайна йукъахь Ингалсан къоман символ — малиновка. Миллионашкахь олхазарш лела Йоккха Британин бердашца къилбаседехьара къилбехьа а, йуха а. Дукха тайпанийн ницкъ кхочу хийцалуш долчу хьелашца нисдала, лоруш ду гӀалин йистера бошмашкахь олхазарш алсам ду муьлххачу а хьуьнхахьчул. Уггаре а даьржина тайпанаш ду хьозарчий, хьуьнан хьозарчий, алкханчаш, къийгаш, зарянкаш, цӀирцӀирхьозанаш.
Британин хӀордийн хиш чохь тайп-тайпана чӀерий хуьлу: хӀордан хиш тӀехула лаьттачу тӀегӀанашкахь хуьлу кӀоранан чӀерий, майхь дуьйна октябрь кхаччалц дукха сельдь хуьлу, хин бухташкахь а, хин йистошца а килькин кхача бу, сардинаш а хуьлу, скумбри гучуйолу Корнуоллан ахгӀайренан бердашца. Бух тӀера чӀераша, дуу бух тӀера нӀаьний а, искогболчеран кепарнаш, уггаре баьржина бу камбала. Уггаре ладаме промыслан чӀерий: треска, пикша, кхин тайпа а.
Билгалдахарш
- ↑ Британские острова // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Литература
- Британские острова // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- Лобова Е. В., Хабаров А. В. Почвы Евразии // Почвы / Рецензенты: Ковда В. А., Адерихин П. Г.. — М.: «Мысль», 1983. — С. 53, 59—61. — 303 с. — 40 000 экз.
- Ермакова Ю. Г., Игнатьев М. Г., Куракова Л. И. и др. Европа // Физическая география материков и океанов / Под ред. Рябчикова А. М.. — М.: «Высшая школа», 1988. — С. 84—85, 129—132. — 592 с. — 30 000 экз. — ISBN 5-06-001354-5.
- Allen, Stephen. Lords of Battle: The World of the Celtic Warrior(ингалс.). — Osprey Publishing, 2007. — ISBN 978-1-84176-948-6.
- Collingwood, Robin George. Roman Britain and the English Settlements(ингалс.). — Biblo & Tannen Publishers, 1998. — ISBN 978-0-8196-1160-4.
- Davies, Norman. The Isles a History(ингалс.). — Macmillan, 2000. — ISBN 978-0-333-69283-7.
- Niall Ferguson. Empire(ингалс.). — Basic Books, 2004. — ISBN 978-0-465-02329-5.
- Foster (editor), Robert Fitzroy; Donnchadh O Corrain. The Oxford History of Ireland(ингалс.). — Oxford University Press, 2001. — ISBN 978-0-19-280202-6.
- Harley, John Brian; David Woodward. The History of Cartography: Cartography in prehistoric, ancient, and medieval Europe and the Mediterranean(ингалс.). — Humana Press, 1987. — ISBN 978-0-226-31633-8.
- Maddison, Angus. The World Economy: A Millennial Perspective(ингалс.). — Organisation for Economic Co-operation and Development, 2001. — ISBN 978-92-64-18654-5.
- Markale, Jean. King of the Celts(ингалс.). — Bear & Company, 1994. — ISBN 978-0-89281-452-7.
- Snyder, Christopher. The Britons(ингалс.). — Blackwell Publishing, 2003. — ISBN 978-0-631-22260-6.
Хьажоргаш
- Британские острова и Герцинская Европа — Институт географии РАН. www.igras.ru. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 18 июль.
Кхин дӀа темана тӀехь
 | |
|---|---|
| Библиографин каталогашкахь |
