Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Нисде хатӀМотт хийцаХаам
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Бочаров, Иван Кириллович

ХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Бочаров.

Иван Кириллович Бочаров (1918 шеран 29 октябрь, Соьлжа-ГӀала, Теркан область — 1991 шеран 15 март, БуритӀе) — Белхан-бахаман ЦӀен Эскаран лахара сержант, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхо, Советийн Союзан Турпалхо (1945). 1945 шеран 18 апреле кхачалуш йолчу буьйсанна Одер эркаан дехьадолуш, мостагӀан чӀогӀа церан кӀелахь бурам вовшехтесна, кхузза хи дехьаволуш, аьрру агӀор кхиссархойн рота а, кхо топ а дӀайахьийтира; цуьнан гӀоьнца плацдарм схьаяьккхира а, ларйира а[1].

Биографи

Хьалхара шераш

Иван Бочаров вина 1918 шеран 29 октябрехь Соьлжа-ГӀалахь белхалон доьзаллехь[2]. Цо ворхӀ шарахь доьшуш школа чекхйаьккхира. 1938—1940 шерашкахь иза Белхан-бахаман ЦӀен Эскарехь тӀеман гӀуллакх дира. Эскарера цӀа веанчул тӀаьхьа цо Туркменийн ССР-н Марыйн областан Иолотански машенан а, тракторийн а станцехь участка механикан болх бира.

Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀемехь дакъалацар

1941 шеран июнехь И. К. Бочаров йуха а эскаре дӀакхайкхира. 1941 шеран июль дуьйна иза Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман фронташкахь вара. Хьалха иза 222-гӀа къаьстина инженер-сапёран батальонехь шофёр вара. МостагӀан церан кӀелахь тӀайш хӀиттош йолу грузаш кхачоран хенахь гайтинчу майраллина 1943 шеран январехь «Майраллина» мидал йелира цунна[3].

1943 шеран аьхке, ефрейторан даржехь волуш, иза Нерусса хи тӀехь тӀехьажор хӀоттош къаьстира. Артиллерин ца соцуш йолчу тӀетохарца 12 сахьт сов хенна хи чохь болх беш, Бочаровс тӀайн тӀегӀанаш ханна хӀиттийтира, цундела советан дакъошна тӀаьхьо йалийта таро хилира. Цу гӀуллакхна цунна хьалхара ЦӀен Седан орден йелира[4].

1945 шеран бӀаьсте лахара сержант Иван Бочаров цу батальонан отделенин куьйгалхо вара (38-гӀа инженер-сапёран бригада, 61-гӀа эскар, 1-гӀа Белоруссин фронт). Цу шарахь иза ВКП(б)-н декъахо хилира.

Одер(оьр.)нохч. хи дехьадолуш къаьстира иза. 1945 шеран 17 апрелера 18 апреле кхачалуш йолчу буьйсанна Хоэнвутцен йуьртан меттехь Бочаровс карладаккхийначу гӀирсех десантан бурам вовшехтосуш болх куьйгалла дира. ЧӀогӀа гергаш детташ долуше, цо хи тӀехула трос дӀатесира а, ша тӀехьажорна куьйгалла дира а. Кхузза хи дехьаволуш, малхбузен берд тӀе кхиссархойн рота а, 76-мм-ра кхо топ а, тӀеман гӀирсаш а дӀакхачийра цо. Цуьнан бахьана долуш плацдарм схьайаккха а, шорйан а аьтту хилира. ШолгӀа чов йеллехь а, дакъош дерриге дехьадаьккхича бен тӀеман тӀедиллар кхочушдар ца сацийра цо[1].

ССРС Лакхара Советан Президиуман 1945 шеран 31 майн указца, «немцойн-фашистийн мостагӀашна дуьхьал тӀом беш командованин тӀеман тӀедилларш масалалла кхочушдарна а, цу чохь гайтинчу майраллина а турпаллина а», лахара сержант Иван Бочаровн Советски Союзан Турпалхочун лакхара цӀе йелира, Ленинан орден а, 6441-ра лоьмар йолу «Дашо Седа» медаль а йелла[5].

ТӀом чекхбаьлча

ТӀом чекхбеллачул тӀаьхьа Бочаров эскарера араваьккхира. Иза Орджоникидзе (хӀинца — БуритӀе) вахара, 1978 шо кхаччалц цигара некъаш хӀитторан урхаллехь болх бира. Иза 1991 шеран 15 мартехь кхелхира, Владикавказан Сийлаллин Аллейхь(оьр.)нохч., Красногвардейски паркерачу меттехь, дӀавоьллина[6].

СовгӀаташ

  • Советийн Союзан Турпалхо (31.05.1945, «Дашо Седа» мидал № 6441);
  • Ленинан орден (31.05.1945);
  • ЦӀен Байракхан орден (08.06.1945);
  • 1-ра даржан Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман орден (11.03.1985);
  • йиъ ЦӀен Седан орден (13.10.1943, 02.11.1944, 30.03.1945, 04.09.1945)[2];
  • «Майраллина» мидал (19.01.1943);
  • «Берлин схьайаккхарна» мидал;
  • «Варшава маьрша йаккхарна» мидал;
  • «1941—1945 шерашкахь Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀемехь Германи тӀехь толам баккхарна» мидал.

Дагалоцам

  • БуритӀехь Бочаров вехачу цӀен тӀехь (Марковн урам, 44) 2021 шарахь хӀоттийра цуьнан хьокъехь мемориалан уьйриг[7].
  • Иван Бочарован цӀе БуритӀерчу «Сийлаллин Аллей» мемориалан комплексехь дахар дина, Соьлжа-ГӀалахь А.-Х. Кадыровн цӀарах йолчу Сийлаллин мемориалан комплексера Турпалхойн аллейхь 2021 шарахь цуьнан бюст хӀоттийна[8].

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 Бочаров Иван Кириллович. Герои страны. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 10 сентябрь.
  2. ↑ 1 2 3 Наградной лист. Память народа. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 10 сентябрь.
  3. ↑ Наградной лист на медаль «За отвагу». Память народа. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 10 сентябрь.
  4. ↑ Наградной лист на орден Красной Звезды. Память народа. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 10 сентябрь.
  5. ↑ Документ о награждении: Бочаров Иван Кириллович, Герой Советского Союза. Память народа. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 10 сентябрь.
  6. ↑ Памятник Бочарову И. К. Izvezda.by. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 10 сентябрь.
  7. ↑ Во Владикавказе появилась мемориальная доска имени Героя Советского Союза Ивана Бочарова. Алания ТВ (2021 шеран 6 май). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 10 сентябрь.
  8. ↑ В ЧР увековечили память 5 земляков – Героев Советского Союза и РФ. Вести Чеченской Республики (2021 шеран 28 сентябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 10 сентябрь.

Литература

  • Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
  • Музалевский М. В. Герои Советского Союза. Орденоносцы СССР. — М.: РИЦ «Кавалер», 2008. — Т. 2.

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш