Бондаренко, Андрей Александрович (эскархо)

Вина 1963 шеран 13 октябрехь Къилбаседа-ХӀирийн АССР-н Орджоникидзе гӀалахь. 1981 шарахь чекхйаьккхина Краснодаран махкан Адыгейн автономин областан Майкопа гӀалин N 17 йуккъера ишколан 10 класс.

ТӀеман Ницкъашкахь вара 1981 шарахь дуьйна. 1985 шарахь чекхйаьккхина Орджоникидзин лакхара йукъараэскаран командан училище, ишттачу жамӀаца: «… Хьакъ ву училище чекхйаккха, хьалхара офицеран звани ЛЕЙТЕНАНТ а луш, БМП тӀехь мотострелкови взводан командиран дарже хӀотто а» 19.07.1985 ш^[1]. Аттестаци чӀагӀйира училищен хьаькамо, Советийн Союзан Турпалхочо инарла-лейтенанта В. Ульяновс.

1989 шеран 24 августехь ротин командиро К. Н. Макарука аттестаци йо хӀетахь лакхара лейтенант волчу А. А. Бондаренкона, жамӀ до: «Шен гӀиллакхан а, гӀуллакхан а амалшца хьакъ ву ротин командиран дарже хьалаваккха»^[1].

1992 шарахь гӀуллакх деш вара 131-чу кмсбр-н 529-чу къаьсттинчу мотострелкови батальонан йукъахь. Дакъалаьцна Къилбаседа ХӀирийчоьнан а, ГӀалгӀайчоьнан а латтанаш тӀехь машарбаран операцешкахь.

1994 шеран 29 августехь командир 131-чу къаьсттинчу мотострелкови бригадин командир волчу полковника Савин Иван Алексеевича, капитан А. А. Бондаренко къаьсттинчу мотострелкови батальонан штабан хьаькаман дарже хӀотто дехар деш, иштта характеристика ло цунна: «… гӀуллакхан декхарш кхочушдарехь даггара ву, кхетаме инициатива а гойтуш. ТӀедиллина декхарш шен хеннахь дикаллица кхочушдо, гӀуллакхана кхоллараллин агӀор тӀевоьдуш. МуьтӀахь болчарца болх беш тидаме а, гӀиллакхе а ву, церан гӀайгӀа бо, хьаштийн а, дехарийн а духе кхиа гӀоьрту . . . Болх балун ву. Балхан тӀера ву… Къамелаца оьзда ву, амалца эсала а, собаре а ву. Шен муьтӀахь болчарна а, белхан накъосташна а йукъахь хьакъ йолу авторитет йу цуьнан. Дог цӀена а, тӀекере а ву^[1]…

Дакъалаьцна Нохчийн Республикин латтан тӀехь тӀеман гӀуллакхашкахь 1995 шеран 2 февралера 17 марте кхаччалц, иштта 1996 шеран 20 февралехь дуьйна. Цо кхочушбира Российн Федерацин Правительствон 9.12.1994 ш. сацам, Нохчийн Республикехь законехь доцу герзан вовшахкхетаршкара герз дӀадаккхаран хьокъехь, 131-чу къаьсттинчу мотострелкови бригадин йукъахь Соьлжа-ГӀалин къилбаседа агӀор, цӀерпоштнекъан вокзална гергахь. ЧӀогӀалла а, майралла а гайтира. Цхьаьнатоьхначу батальонан йукъахь масийттазза цо-ша блок-посташна тӀелатар йухатохаран кхачойира.

Майралла а, доьналла а гайтарна цунна йелла «Майраллина» мидал^[1]. 1996 шеран бӀаьста штабан хьаькам — батальонан командиран меттаниг волуш командировке хьажийра 136-чу къаьсттинчу гвардин мотострелкови бригадин йукъа^[2].

Кхелхина 1996 шеран 21 майхь, Бумматна штурм йеш. ТӀедиллина декхар кхочуш а дина, оцу тӀамехь майра кхелхира 136-чу къаьсттинчу гвардин Уманан-Берлинан ЦӀечу Байракхан, Суворовн, Кутузовн а, Богдан Хмельницкийн а орденийн мотострелкови бригадера кхин а 15 эскархо: медицинин гӀуллакхан капитан Гафуров Гаджи Камильевич; сержант Исаков Сергей Викторович; лахара сержант Балакирев Андрей Александрович; лахара сержант Стульников Пётр Владимирович; салти Георгиев Виктор Иванович; салти Горбунов Константин Анатольевич; салти Горшков Владимир Леонидович; салти Дерявка Игорь Дмитриевич; салти Козяев Сергей Иванович; салти Кораблинов Руслан Владимирович; салти Лукьяненко Алексей Владимирович; салти Ромашкин Николай Николаевич; салти Удовкин Владимир Петрович; салти Шарипов Муса Магомедович; сержант Фёдоров Владимир Петрович — 21 ОБРХБЗ^[3].

Стогаллин орденца совгӀат дина (веллачул тӀаьхьа)^[1].

СовгӀатна дӀадалар тӀера:

»… 1996 ш. 21 майхь Майор Бондаренкона А. А., Буммат нах беха меттигна гергахь штурмовой отрядан куьйгалла деш, локхаллин агӀор воьдуш, тӀемалойн тобано тоьпаш йиттира. Халачу хьолехь волуш, мотострелкови батальонан штабан хьаькамо, хьолан мах а хадийна, мостагӀчун луьрачу цӀеран бухахь мостагӀчун кхо тоьпаш тохаран меттиг йохийра, шен дахарна кхерам а болуш, штурмовой отряд кӀезиг иэшамашца арайаьккхира.

Йуха а тӀемалошца леташ, хадаме а, майра а вара иза. Батальонан ницкъаш а, гӀирсаш а нийса дӀахӀиттор бахьанехь, цӀеран говза урхалла дарца, мостагӀийн тоба дӀасадаьржира, цунна баккхий эшамаш а хилира. Батальоно шен тӀедиллина тӀеман декхар кхочушдира. Амма, хадаме а, майра а лелаш, шен муьтӀахь берш а, накъостий а хӀаллакьхиларах кӀелхьарабохуш воллучу майор Бондаренко Андрей Александровичана некхах герз кхийтира, иза тӀеман майданехь кхелхира…

ТӀеман декхар кхочушдечу хенахь, дахарна кхерам болуш, гайтинчу майраллина а, доьналлина а хьакъ ву «Стогаллин» орденца совгӀат дан^[1].

— «Книга Памяти. Адыгея»

РФ-н Президентан 13.9.1997 ш. № 157 Указца Стогаллин орденца совгӀат дина (веллачул тӀаьхьа)^[1]Нохчийн Республикехь тӀеман гӀуллакхаш дечу хенахь гайтинчу майраллина а, доьналлина а.

СовгӀаташ дина «ТӀеман кхиамашна» орденца^[1], Суворовн мидалца РФ-н Президентан 13.10.1996 ш. № 1433 Указца.

• Зуда йалийна вара, кӀант Александр ву, чекхйаьккхина Москохара Суворовн училище.

• 2 январехь Адыгейхь Республикин Законаца билгалдаьккхина «Меттигерчу конфликташкахь беллачу эскархойн иэсан де»^[4][5];

• Майкопехь 131-чу къаьсттинчу мотострелкови бригадин дислокацехь Меттигерчу конфликташкахь беллачу бригадин а, 67-чу эскархойн корпусан а тӀемалошна лерина мемориал хӀоттийна^[6]
• ХӀора шарахь 2 январехь мемориалехь, кхелхинчу эскархойн цӀераш йохуш, деза-Ӏаьржа духаран вовшахкхетар дӀахьо^[7].

• ДӀавоьллина Адыгейн Республикин Майкопан кӀоштан N 8 совхозан йуьртан кешнашкахь^[1].
• А. Бондаренкон иэсана Майкоп гӀалин № 17 йуккъера ишколан гӀишлон тӀехь мемориальни у хӀоттийна^[1].