Бокерия, Лео Антонович

Вина 1939 шеран гӀуран беттан 22-чу дийнахь Очамчира гӀалахь (Абхазин АССР а, Гуьржийчоьнан ССР а). Цуьнан да вара Антон Иванович Бокерия (1900—1943). Цуьнан нана — Бокерия Ольга Ивановна (1905—1971).

1965 шарахь цо чекхъйаьккхира СССР-н могашаллин министерствон И. М. Сеченовн цӀарах йолу Хьалхара Москох медицинан институт, оццу институтехь аспирантура чекхъйаьккхира 1968 шарахь.

1968-чу шарахь дуьйна А.Н. СССР медицинан Ӏилманийн академин Бакулеван цӀарахчу дог-цӀийца хирургин институтехь, цкъа хьалха лакхара Ӏилманан белхахо, цул тӀаьхьа гипербарически оксигенаци(оьр.)нохч. латторан лабораторин куьйгалхо.

Оццу шарахь 1-чу И. М. Сеченовн цӀарахчу медицинан институтехь цо шен диссертаци ларъйира медицинан Ӏилманийн кандидатан даржехь «Гипербарически кислородизаци цӀий лелар сецча (Экспериментан таллар)»^[1].

1973 шарахь цо шен диссертаци ларйира медицинан Ӏилманийн докторан даржехь «Гипербарикан кислород латтор кардиохирургехь: (экспериментан а, клиникан а Ӏилманаш)» темина. Цуьнан йу профессоран академически цӀе.

1977-чу шарахь Ӏилманан-талламан декъехь директоран гӀовс хӀоттийра, оцу даржехь болх бира 1993-гӀа шо кхаччалц, цул тӀаьхьа, Россин медицинан Ӏилманийн академин дог-цӀийца хирургин Ӏилманан центр вовшахтохарца доьзна, оцу центран кардиохирургин институтан директор хӀоттийра.

1994 шеран товбецан беттан дуьйна Л. А. Бокерия директоран декхарш кхочушдеш вара, ткъа 1994 шеран лахьанан беттан 2019 шеран лахьанан беттан кхаччалц А. Н. Россин медицинан Ӏилманийн академин Бакулеван цӀарах йолу дог-цӀийца хирургин къоман центр (тӀаьхьа центр дӀаелира Россин могашаллин министерствон юрисдикце). 2019-чу шеран лахьан беттан 25-чу дийнахь дуьйна А. Н. Бакулеван цӀарахчу дог-цӀийца хирургин къоман центр^[2].

Сеченовн цӀарахчу Хьалхарчу Москох пачхьалкхан медицинан университетан № 2 йолчу дог-цӀийца хирургин кафедран куьйгалхо^[3], Москохан пачхьалкхан медицинан университетан аспирантуран факультетан дог-цӀийца хирургин а, интервенционни терапин а кафедран куьйгалхо^[4].

1994-чу шарахь иза хаьржира Россин медицинан Ӏилманийн академин «кардиохирургин» говзаллин йуьззина декъашхо.

2011-чу шарахь иза хаьржина Россин Ӏилманийн академин физиологин а, фундаментальни медицинан а отделенин йуьззина декъашхо.

ЙоӀарий: Бокерия Екатерина (йина 1971 шо), берийн кардиолог, медицинан Ӏилманийн доктор^[5]; Бокерия Ольга (йина 1973 шо), кардиолог а, РӀА декъашхо-корреспондент (2016 шо) а.

Российн тӀеман министраллехь йолчу Йукъараллин кхеташонан декъашхо, цигахь цо куьйгалла до спортан а, массо а гӀуллакхийн а, тӀеман белхахойн могашаллин а комиссин. Иштта иза ву Оьрсийчоьнан кегийчу гӀаланийн культура а, ламасташ а дендаран фондан попечительски кхеташонан декъашхо^[6].

2005 шеран асаран беттан 28-чу дийнахь Л. А. Бокерияс куьг йаздира «ЮКОС» хиллачу куьйгалхошна дуьхьал бина сацам тӀечӀагӀбечу кехат тӀехь. Амма 2011-чу шарахь чиллин баттахь Бокерияс «Газета. Ru» сайте дӀахьедира, ша «Ходорковскийна дуьхьал цхьана а хӀуманна куьг йаздина дац», амма кхечу текстана куьйгаш йаздина, кхелаш йозуш ца хилар лардарна тӀехьажийна йолу^[7].

2012-чу шеран чиллин беттан 6-чу дийнахь иза официалехь дӀайазвира Российн Федерацин президентан дарже кандидат волчу а, карарчу хенахь президент волчу Путин Владимиран а тешаме векал санна^[8]. 2018-чу шеран кхолламан баттахь иза йуха а хилира Владимира Путинан тешаме векал 2018-чу шеран бекарг беттан 18-чу дийнахь хир болчу президентан харжамашкахь^[9].

2020-чу шеран кхолламан баттахь иза хӀоттийра конституцин реформехула йолчу комиссина йукъа.

2024-чу шарахь хир болчу харжамашкахь Российн Федерацин президентан дарже кандидат волчу Путин Владимиран тешаме векал вара иза.

Шен йерриге а карьерехь цо жигара а, стоьмийн а пайда ийцира экспериментан метожехь. Цхьа могӀа операцеш а, кепаш а, эксперименталехь теллина, тӀаьхьо кхиамца кхочушйира клиникехь: тайп-тайпана дистанционни операцеш барооперацин чоьнашкахь, аьрру дегалерг электрин изоляци а, деган денерваци а, цианозан а, сийна а, беда а тайпанийн дагна сакхтийн моделировани йар, кхин а. Керлачу кепашна йукъахь йу хӀинца Россехь хилла ца Ӏаш, дозанал арахьа а шуьйра лелош йолу криоаблаци а, фульгураци а, лазеран фотоаблаци а.

Цо жигара пайдаоьцу компьютеран кепех циркуляцин системин патологин диагностикехь а, моделированехь а, газийн хийцадаларехь а, аритмехь а. Цо кхоьллина тайп-тайпана номограммаш а, карташ-схемаш а, клиникехь лелош йолу таблицаш. Цо гергарчу хьесапехь 2000 дог схьаделла операци йина тахиаритмица.

Иза ву догӀман аритмина хирургин дарба даран хьалханчех цхьаъ, клиникан медицинехь уггаре а хьалха дӀахьош йолу дакъа. 1980 шарахь цо кхоьллина махкахь дуьххьарлера леррина тахиаритмин отделени, клиникан практике йукъадаьхна аритмин диагностика йан электрофизиологин кепаш. Клиникехь кхоьллина, дӀайаьхьна чолхечу дахарна кхераме аритми йолчу пациенташна инвазивни йоцу экспертизан система. Оцу системехь йу уггаре а кхузаманан диагностикан кепаш, тӀехула карта хӀоттор, лакхара бакъонца ЭКГ а, дог деттар вариабельность, кхин а кепаш. Цо кхоьллина а, шуьйра практике йукъайаьккхина а керла операцеш хенал хьалха зорхан карзахдаларан синдромна а, наджелудочникан тахикардина а, дахарна кхераме йолчу зорхан аритмина а.

Уьш йу синусийн аритмашна а, йеха QT синдромна а бифокальни ЭКС резекциян а, денервацин а синусни шаддан операцеш, Вольф-Паркинсон-Уайтан синдромна эпикардан электроимпульсан хӀаллакдар, эндокардан резекция а, криодеструкци а коронарни йоцу зорхан тахикарди хилча, аллоритми хилча операци, йеха QT синдром хилча, тайп-тайпана операцеш йо шаддийн тахиаритмехь атриовентрикулярни шад изоляци йан а, дегалерг Ӏаткъам кӀорггера дӀабаккхархьама а, хала операци «Лабиринт-3» дарба дан лепачу аритмиехь.

Л. А. Бокерин Ӏилманан гӀуллакхан коьрта агӀонаш:

• аритмин хирурги
• ишемически дог лазаран хирурги
• дог эккхаран вешшехь дагца хилла айп а, хила а
• терминальни деган тоам боцу
• гипербарикан оксигенаци
• малоинвазивни деган хирурги
• лазерах пайдаэцар деган хирургехь
• хирургехь компьютерах пайдаэцар а
• математикийн моделировани йар
• дог-цӀийца йолу патологин экспериментан моделировани йар
• Ӏалашонца план хӀоттор а, Ӏилманан методологи а.

Боккха тидам тӀебохуьйту лоьрийн говзаллин кхерамазалла ларъйаран хаттаршна, шайна йукъахь лаккхара кхерам болчу говзаллашкахь болу лоьраш а болуш — нейрохирургаш а, дог-цӀийца йолу хирургаш а, эндоваскуляран а, абдоминальни а хирурги. Цу декъехь коьрта декхар лоруш ду могашалла Ӏалашъйарехь бакъонан низамийн эвсаре система кхолла йезаш хилар.

«МогашаллаӀалашъйаран белхахошна медицинан а, юридикан а гӀо даран центран» координацин кхеташонан декъашхо ву иза, жигара цхьаьнаболх беш ву юридикан дешаран ассоциацин а, Российн юристийн ассоциацин а, дог-цӀийца йолчу хирургийн ассоциацин а, «Бакъо могашалла Ӏалашъйарехь» ассоциацин а, кхечу йукъараллийн а говзанчашца^[10].

• 1976 шо — Ленинан совгӀатан лауреат (В. И. Бураковскийца а, В. А. Бухаринца а цхьаьна) гипербарикан оксигенаци латтор клиникан практике кхиорна а, иза лелорна а.
• 1986 шо — ССРС Пачхьалкхан совгӀатан лауреат — зорхан тӀехволу синдромийн, зорхан тӀехула а, зорха а диагностикан а, зорхан тахикерди а, операцин синдромаш тӀех карзахдалар а керла электрофизиологин кепаш кхиорна а, кхочушдарна а, клиникан практике йерзорна а, керла дакъа — хирургин аритмологи кхиорна а.
• 1991шо — Ӏамеркан торакальни хирургийн ассоциацин жигара декъашхо.
• 1994 шо — Россин Федерацин хьакъволу Ӏилманан говзанча.
• 1999 шо — Орден «Даймахкана хьалха дина гӀуллакхашна» III-гӀа даржан
• 1997, 1999, 2002 шерашкахь — титул «Шеран стаг» а, Оьрсийн биографин институтан титул.
• 1999 шо — Сийлаллин орден (Гуьржийчоь)^[12].
• 1999 шо — Тбилисин сийлахь вахархо.
• 1999 шо — ГӀиргӀазойчоьнан Сийлаллин грамота (1999 шеран товбецан беттан 18-чу дийнахь, ГӀиргӀазойчоь) — республикин кардиологин служба кхиорехь дина гӀуллакхаш бахьана долуш^[13].
• 2000 шо — «Медицина» номинацехь «Итт шеран стаг» цӀе, Оьрсийн биографин институт
• 2001 шо — Оьрсийн керстан килсан сийлахьчу Сергий Радонежски орден, II-гӀа даржан.
• 2002 шо — правительствон а, промышленникийн союзан а, «КхоалгӀачу эзар» шеран фондан а, Йерригроссин совгӀатан «Стаг-легенда» цӀе а, «Оьрсийн къоман Олимп» а.
• 2002 шо — Ӏилманан а, технологин а декъехь Россин Федерацин Пачхьалкхан совгӀат — хьалайолучу аортан а, аортан дуган а аневризмашна хирургин дарба даран проблемин фундаментан принципаш кхиорна.
• 2003 шо — Дуьненайукъара совгӀат «Дашо Гиппократан» (дуьнентӀехь тоьллачу кардиохирургашна).
• 2003 шо — «Медицина» номинацехь «Шеран стаг — 2003» цӀе дуьненайукъарчу кардиохирургехь а, Россин могашалла Ӏалашъйар чӀагӀдарехь а дика дакъа лацарна, Россин биографин институто.
• 2003 шо — Российн правительствон Ӏилманан а, технологин а совгӀат — операци йан йиш йоцчу пациенташна дарба даран трансмиокардиальни метод кхолларна а, иза кхочушъйарна а.
• 2004 шо — «Меценат» совгӀат билгалонан-орден дуьне дендарехь а, хьал-бахамехь а дикачу гӀуллакхашна, синан сийлалла хиларна, шен хьашташна комаьршалла гайтарна. «БӀешеран меценаташ» цӀе йолчу сагӀадоьхучу фондо совгӀат дина.
• 2004 год — «Йукъараллин мах хадор» сийлаллин дашо билгало, махкахь медицина кхиорехь шен лаамехь шен дакъа лацарна, тӀаьххьарчу медицинан технологех пайда а оьцуш, шатайпа кардиохирургеш йарна, бӀеннаш берийн а, керла дуьненчу девллачу берийн а дахарш кӀелхьардаьхна, дуккха а шерашкахь пайде Ӏилманан а, практически а, хьехархойн а, дешаран а болх бина, жигара граждански позици йолуш. Къоман фондо «Йукъараллин къобалдар» а, низамашдаккхаран а, бакъонан а, кхелан а органашца йукъаметтигаш лелоран Къоман граждански комитето а, йозуш йоцучу «Граждански йукъаралла» организацино а совгӀат дина.
• 2004 шо — преми «Триумф».
• 2004 шо — цӀе «Шеран стаг — 2004» (Оьрсийн биографин Институт).
• 2004 шо — Орден «Даймахкана хьалха дина гӀуллакхашна» II-ра даржан
• 2004 шо — орден «За честь, доблесть, созидание, милосердие». Премия Профессия-жизнь.
• 2005 шо — «Шеран тоьлла книгаш а, издательш» а совгӀат, Ӏилма номинаци, «Къоман могашалла» (Атлас) книга арахецарна.
• 2005 шо — цӀе «Шеран стаг — 2004» (Оьрсийн биографин Институт).
• Россин исбаьхьаллин академин сийлахь декъашхо^[14].
• 2007 шо — мидал «Нохчийн Республикина хьалха дина гӀуллакхашна»^[15].
• 2007 шо — «Бераллин рыцарь» цӀе йолу сийлахь цӀе^[16].
• 2008 шо — Къоман совгӀат «Шеран Российн вахархо»^[17].
• 2008 шо — Мидал «Данк» (товбецан беттан 1-чу дийнахь 2008 шеран, ГӀиргӀазойчоь) — медицинан декъехь гӀиргӀазойн-оьрсийн цхьаьнаболхбар кхиорехь дина гӀуллакхашна а, республикехь дог-цӀийца йолу хирурги кхолларехь а, кхиорехь а дакъалацарна.
• 2009 шо — Кадыровн орден — Нохчийн Республикехь могашалла Ӏалашъйар кхиорехь а, бахархошна медицинан а, профилактикин а гӀо латторехь а доккха дакъа лацарна^[18].
• 2009 шо — Нохчийн Республикин сийлахь вахархо — Нохчийчохь могашалла Ӏалашъйар кхиорехь боккха дакъа лацарна а, мах хадорна а, шуьйра гӀарадаларна а кхаьчначу гӀуллакхашна^[19].
• 2010 шо — «Даймахкана гӀуллакхдарна» орден, IV-гӀа даржан^[20].
• 2011 шо — СНГ пачхьалкхашна йукъара совгӀат «Къоман седарчий»^[21].
• 2013 шо — «Шеран стаг — 2013» совгӀат дог эккхаран керла реконструктивни операцеш йарна.
• 2015 шо — Невский Александран орден (2015 шеран хьаьттан беттан 22-чу дийнахь) — могашалла Ӏалашъйаран а, медицинан Ӏилма а кхиорехь доккха дакъа лацарна а, дуккха а шерашкахь догцӀена къахьегарна а^[22].
• 2016 шо — леррина совгӀат с"Муз-ТВ" номинацехь «Дахарехь дакъа лацарна».
• 2020 шо — Орден «Даймахкана хьалха дина гӀуллакхашна» I-ра даржан (асаран беттан 23-чу дийнахь 2020) — могашаллаӀалашъйаран а, медицинан а Ӏилма кхиорехь боккха дакъа лацарна^[23].
• 2021 шо — «Москохан областан сийлахь вахархо» сийлахь цӀе (2021 шеран оханан беттан 27-чу дийнахь).
• 2024 шо — «Сеченовн университетан хьакъволу профессор» цӀе тиллина^[24].