Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Биткойн

Битко́йн, йа битко́ин[⇨] (схьадаьлла инг. Bitcoin, схьадаьлла bit — бит а, coin а — нахарт) — изза цӀе йолу чоьтан операци лело ахча. Системин функцеш кхочушйарна а, ларйарна леладо криптографин хьесапаш, амма цуьнца цхьаьна транзакцийн системин адресашна йукъара берриг хаам биллина гуш бу.

Уггаре жима барам (уггаре жима декъадаларан барам) — биткойнан 10−8 — цунна цӀе кхаьчна «сато́ши» — иза коьллинчу Накамото Сатосин цӀарах, хӀетте цуо ша леладора оцу меттигашкахь «цент»[7] дош. 2024 шарахь Money Electric документан фильман авторша: The Bitcoin Mystery, и арайаьлла америкин HBO телеканалехь, цу чохь биткойн йинарг вара Питер Тодд[8].

Электронан такхам шина агӀонна йукъахь хуьлу йукъа леларг а воцуш, йуха а ца баккхало — механизм йухадаккхаран дац (царна йукъахь йу меттигаш, ахча доцучу адресца дӀахьажийча а, йа транзакци къевлина догӀанца куьг йаздича, иза кхечарна хиина доллушехь). Ахчанна цхьаьнге блок ца тохало (лаца ца ло), ханна а, къевлина догӀа долчунгий бен (йа иза хиинчунга бен). Амма йеллачу мультикуьйган технологино аьтто бо кхоалгӀа агӀо (арбитр) йукъайаккха а, «йухаерзалуш йолу транзакцеш» кхочушйан а. Леррина скриптан меттан гӀоьнца кхочушдан йиш йу хьекъале контрактийн кхин варианташ[9][10], амма иза тӀекхача йиш яц графикин интерфейсера а, Тьюринг чекхйаьлла йац, тӀаьхьарчу блокчейн системех тера доцуш (хьажа Ethereum[11]).

Тайп-тайпана авторы бес-бесара классификаци йо биткойнин. Дукха хьолехь хаало варианташ: криптовалюта[12], виртуалан валюта(оьр.)нохч.[12][13][14], терахьан валюта[15][16], электронан нал[17].

Биткойнех пайда эца йиш йу уьш тӀеэца реза болчу совдегаршца сурсаташ йа гӀуллакхаш хийца. Ахчанца хийцамаш хуьлу онлайн терахьийн ахчанан хийцаран сервисашца, кхечу ахчанан системашкахула, ахчанан офисашкахула, я ма-дарра лаам болчу агӀонашна йукъахь. Биткойнан котировка деккъа цхьана кхачойаран а, дехаран а балансах йозуш йу, иза цхьаммо а низамехь а, дӀатоттуш а йац. Цуьнца цхьаьна цхьа а декхаре вац биткойнаш схьаэца, вуьшта аьлча, цхьацца бахьанашца уьш эца реза ца хилахь йа ахча санна тӀеэцахь, царна хӀумма а эца механизм йац.

Транзакцеш дӀайахьаран комисси шен лаамехь хӀоттайо дӀахьажийначу стага. Комиссин барам Ӏаткъам бо транзакци дӀайахьаран хьалхара меттиг хиларна. Дукха хьолахь клиентийн программо гойту комиссин рекомендацин барам. Комисси йоцуш транзакцеш йан йиш йу, иштта лелайо, амма лелайар дика дац, хӀунда аьлча церан леларан хан хууш йац, дикка йеха хила тарло.

Системин коьртачу башхаллех цхьаъ йу йуьззина децентрализаци: вац йуккъера администратор а, йац цуьнан цхьа а аналог а. Оцу ахчанан системин оьшуш а, кхачам боллуш а элемент йу коьрта клиентийн программа (йиллина хьостан код йу. Дуккха а компьютершкахь болх беш йолу клиентийн программаш вовшашца йоьзна йу нийсархойн маша, хӀора шад цхьатерра а, ша-шех тоам беш а бу. Системин къоман йа долахь йолу урхалла дан йиш йац, цу йукъахь биткойнийн йерриг терахь хийцар а долуш. Керла биткоинш арахецаран барам а, хан а хьалххе йевзаш йу, амма уьш дӀасайекъало мелла а ларамаза хьесапдарна шайн гӀирс лелош болчарна[18], цуьнан жамӀаш ду биткойнан системехь транзакцин низам нисдаран а, тӀечӀагӀдаран а механизм (хьажа хьесап Белхаш даран тешалла[19]).

Децентрализацин цхьа тӀаьхье йу «Шозза харжаш» йан йиш хилар, вуьшта аьлча, цхьатерра биткойнаш тайп-тайпанчу дӀаэцархошка дӀайалар. Ӏадатехь, цунах новкъарло йо транзакци блокчейн йукъайаккхарца. Амма нагахь санна ахь Ӏуналла деш хилча 50% сов биткойнин машанан дерриг хьесапдаран ницкъ, тӀаккха теорехь йиш йу цхьа транзакцин зIе кхечу зIенца «хийца»[⇨].

2024-чу шеран июль беттан 15-чу буса цхьана вевзаш воцчу инвесторо 1000 BTC йоьхкина, 62 500 доллар мах болуш, 62 миллион доллар ахча кхаьчна. Whale Alert сервисан говзанчаша хаам бо, лелочо 1000 BTC эцна 2012 шеран сентябрехь, цхьана биткоинан мах 12,23 доллар бара цу хенахь. Цу кепара, пайда 5 эзарзза совбаьлла мах[20].

2025 шеран 2 мартехь АЦШ президента Трамп Дональда дакхайкхийна къоман криптовалютан резерв йарах, царна йукъахь биткойн а йу[21], Solana (SOL), Ripple, Cardano (ADA) йу[22].

Стандартизаци

URI-схема "bitcoin: " гиперхьажоргашна чухула биткойнийн операцеш йеш официалан йукъатоьхна WHATWG спецификаци HTML5[23][24].

Сийлалла

Bitcoin
Коьрта йаззам: Биткойнан сийлалла

Латинан BTC' йаздо дукха хьолахь Bitcoin метта. И билгало тера ю валютин кодех, амма иштта код хӀинца а ца йелла дуьненайукъара стандарто ISO 4217. 2014 шеран 7 октябрехь Bitcoin Foundation зорбане йаьккхира планаш биткойнан код стандартизаци йан. BTC яздар дуьхьал ду стандартехь тӀеэцначу системина — X элпаца дӀадолалуш долу «глобалан сурсаташ» цӀераш тохар (масала, дешин XAU код йу). Вариант XBT лоруш йу кандидат санна[25]. BTC йа XBT хьахийча, вай хьахош йу чоьтан цхьаьнакхетаралла, йац маша, алгоритмийн тоба, йа кхин муьлхха а темаца йоьзна йолу субъект.

Биткойнан хьаьрк BitcoinSign.svg 2017 шарахь дуьйна йукъатоьхна Юникодан стандартна (верси 10.0), цунна йелла U+20BF (₿) лоьмар[26]. Цул хьалха лелайора сийлалла ฿ — тайн батан сийлалла.

Биткойн иштта тӀетоьхна 2016 шеран Microsoft Excel валютийн испискин[27][28].

Валюта къобал ца дар

«Российн аз» радион интервью луш финансийн эксперт а, америкин хьуьнарча волчу Деннингер Карла дӀахьедина, биткойн цкъа а ца хилла валюта, хӀунда аьлча иза хилийта ши биллам кхочуш бан беза.

Цкъа делахь, иза биржин гӀирс хила беза, тайп-тайпанчу сурсатийн а, хьаштийн а гӀуллакхаш дан аьтто хилийта. Ткъа иза шуьйра тӀеэцар оьшу. ШолгӀа делахь, иза хила деза цхьаьна эшшара мехаллин туька, сан экономикин ницкъашца кхоьллина цхьа билггала мехалла ахчанна чу а йиллина, хенан йохаллехь йухаерзо йиш йолуш.

— Карл Деннингер. Биткойн не валюта[29]

Баффет Уоррен тешна ву, биткоин лаьтташ болу хийцаран гӀирс бац аьлла.

Иза валюта дац. Со цец вер вац, нагахь санна иза [биткойн] дӀайаьлча герггара 10-20 шарахь.

— Уоррен Баффет. I'm Buying Stocks If They Fall Today, And Bitcoin Is Not A Currency[30]

Нохчий меттан тексташкара цӀераш

Нохчийн меттан тексташкахь хӀоьттина норма йац[31][32], дукха лелайо кхаа вариантах цхьаъ:

  • транскрипци «биткойн»[33][34], оьрсийн-нохчийн практикин транскрипцин бакъонашца йогӀуш йолу, оьрсийн маттара нийса цӀераш гайтарехь лелош йолу, иштта оьрсийн маттара ма-дарра схьаэцна кхин йолу лексикин цхьаьнакхетараллаш (масала, терминаш), царна исторехь чӀагӀйина (ламастан) нохчийн матте йерзор йац; 2014 шеран 12 сентябрехь дуьйна лелайо Bitcoin Project сайта тӀехь.
  • транслитераци «биткоин»[12] лелийна Биткоин проектан сайта тӀехь 2014 шеран 12 сентябрь кхаччалц Йоккхачу оьрсийн энциклопедин цхьана статья тӀехь[35].
  • оригиналан йаздар латинин йозанца[15];

Тайп-тайпана йаздар хаало цхьаьна кхолламан зорбанехь а[36], цхьаьна арахецараллин[37][38].

Кхолларан истори

Марк Андреессен, дуьххьарлера графикин интернет-браузер NCSA Mosaic кхоьллинарг, тешна ву, фундаментан тӀегӀанехь, биткойнан система информатикин Ӏилманехь кхиам бу, иза 20 шарахь криптографин ахчанан таллам барна а, 40 шарахь криптографин болх барна а бух болуш йу, дуьненан эзарнаш талламхошна йукъахь[39].

1983 шарахь Чаум Дэвида а, Брэндс Стефана кховдийра «электронан налан» дуьххьарлера протоколаш

1997 шеран майхь Бэк Адама кховдийра Hashcash спам а, DoS-атакашна дуьхьало йар, цуьнан бух бара болх кхочушбаран тешаллин системин тӀаьхь. Цул тӀаьхьа кхечу кхочушдарехь цунах тера система хилира биткойнан базехь керла блокаш кхолларан процедурин дакъа.

Спекуляцин лоппарг

Дукхаха болу экономисташа лору биткойнан система спекуляцин лоппарг. АЦШ Федералан Резерван хиллачу председатела Алан Гринспена элира Bloomberg 2013 шеран 5 декабрехь, ша биткойн «лоппарг» лору, хӀунда аьлча шена хетарехь, биткойнийн бакъболу мах бац[40].

Австралин экономист Джон Куиггин тешна ву биткойнаш бартер меттана къобал йина ахчанан гӀирс бу, амма финансийн актив санна догӀуш бац[41]. Активан бухера мах хила беза йа цуьнан альтернативан пайдаэцарх (лаамехь мах дешин йа детин санна) йа цуьнан даьхнин (акцин йа облигацийн санна дисконтированни мах). Амма биткойнан йац и тайпа мах хадоран хьоста. Нагахь санна совдегарша биткойн сурсатех а, гӀуллакхех а ахча санна тӀеэца реза ца хилахь, цуьнан мах хир бац. Иза ду биткойнах йа даьхнин стримах сурсатийн пайдаэцар цахилар, цуьнан мах цӀена спекуляцин бо. Куиггинна хетарехь, биткойн эххар а шен бакъболчу мах нуле кхачор бу, амма иза ма-дарра маца хир ду ала йиш йац[41].

Экономикехь Нобелан совгӀатан лауреата Шиллер Роберта (2013), лору, биткойно «гойту дукхах йолу амалаш спекуляцин лоппарган»[42].

Сент-Луисерчу Федералан резерван банкан вице-президентана Андолфатто Дэвидна (инг. David Andolfatto) хетарехь, биткойнан мах «цӀена кӀуркӀамане» бу, цо къобалдо, кхин а дуккха а активийн мехаш шайн чоьхьара мехал лакхара хилар[43].

«B-money» криптовалютин ойланийн сурт хӀоттийна 1998 шарахь Вэй Дайс шифропанкаш дӀасайахьийтарехь[44]. Цунах ца йозуш оцу хеннахь царех тера ойланаш кховдийна Сабо Ника «bit-gold-ан» Сабо Ника иштта кховдийра инфляцин урхаллин бух тӀехь йолу базаран механизман модель, теллина цхьайолу агӀонаш тешаме хаам къасторан тешаме йоцучу децентрализацин системехь (Византийн инарлийн Ӏалашо)

Washington Post зорбанан гӀирсан Тимоти Лис билгалдаьккхира 2013 шеран ноябрехь, тидам бина биткойнан мах кхиаран а, лахбаларан а циклаш спекуляцин кӀуркӀаманин билгало йац аьлла. Цо билгалдоккху, лоппаго билгалйолу мехаш лахбаларца, цуьнан спекуляцин тӀех мах хадор гучудаьллачул тӀаьхьа, цул тӀаьхьа меттахӀотта аьтто ца баьллачул тӀаьхьа. Биткойнан хьокъехь аьлча, лахдаларан мур дӀабаьлла керла кхиарца, ур-атталла негативан хаамаш арабевллачул тӀаьхьа а[45].

Финансийн пирамидех лаьцна дискусси

АЦШ хазналлин а, Дуьненайукъара валютан фондан а хилла лакхара хьехамча Нуриэль Рубини 2014 шеран мартехь кхайкхийра, «Биткойн» финансийн пирамидин вариант йу[46]. Цунах шеко йу New York Post Тругман Джонатанан а[47].

2012 шарахь Европин йуккъера банко шен докладехь билгалдаьккхира, «Биткойн» финансийн пирамида хиларан мах хадо таро йац[48]. 2014 шарахь Эстонин банкан куьйгалхочо ларлуш билгалдаьккхира «Биткойн» финансийн пирамида ца хиларна тешалла дац аьлла[49].

2014 шарахь Дуьненаюкъара банкан рапортехь йаздина дара, «халкъо тешарна дуьхьал, „Биткойн“ лерина финансийн перамидин схема йац» Чикагорчу университетан бакъонан профессора Познер Эрика дийцарехь, финансийн пирамида дукхахьолахь махкахь лелочу махкахбаккхаран билгалонаш йолуш хуьлу, ткъа биткойнан хьал дукхах дерг коллективан иллюзих тера ду. Экономист волчу Такер Джеффрис чӀагӀдо, «Финансийн пирамидин а, биткойнна а йукъахь масех коьрта башхалла йу»[50]. 2014 шарахь шен рапортехь Федерацин Кхеташоно (Швейцари), йух-йуха а хьахийначу хаттарна жоп луш, биткойн финансийн пирамида йуй, биткойнан системо пайда эцаран дош ца ло, цундела биткойн пирамида йац аьлла[51].

Биткойнан система финансийн пирамида йу йа йац боху хаттар дӀакъасто деза биткойнех а, кхин йолчу криптовалютех а пайда а оьцуш финансийн пирамидаш кхолларан а, лелоран а фактех - цуьнан масал ду Мавроди Сергейс вовшахтоьхна MMM Global[52][53].

Кхерамаш

Российн Федерацин Коьрта банко оьрсашна кхайкхам бо биткойнех пайдаэцарх: "Цхьа а закъалт дац „виртуальни валютанашна“, йац низамца декхаре йолу субъекташ а. Цаьрца операцеш спекуляцин тайпана йу, дӀахьо „виртуальни хийцаран“ мах лаккхара кхерам болуш а, экс-мехаллица" а[54].

2017 шеран 29 сентябрехьФинминан куьйгалхочо Силуанов Антона кхайкхийна, Российхойн финансийн грамоталла айаран стратегин йукъатоха йеза криптовалютийн тема[55]:

Вайна хӀинца кхузахь алсам кхерам го, цу тайпана гӀирсаашна инвестицеш йарна луш йолчу рекомендацешна хьалха, цундела низамехь йоцучу, хьалххе дуьйна хууш доцчу гӀирсашна инвестицеш йарца хила тарлучу тӀаьхьалонех лаьцна дийцар хир ду финансийн йоза-дешаран хаттарех цхьаъ

Экологи

Цхьаболчу Ӏилманчаша хьалххе дуьйна дӀахьедина, нагахь санна хало кхин дӀа а алсамйолуш а, майнинган хьесапдаран ницкъ алсамболуш а хилахь, тӀаккха 30 шарахь биткойнах пайдаэцаро глобалан йовхо Цельсин 2 градус сов йер йу[56][57][58][59].

2021 шарахь дуьненан электроэнерги йайар биткойнин майнингехь маххадабо 121,36 тераватт-сахьтехь шарахь, масала, Аргентина пачхьалкхо шарахь лелочул алсама йу иза.

2021 шеран бIаьста дуьйн Цийчоьнан тайп-тайпана провинцешкахь буьйлабелира централизованни майнинг йан, токан машанакахь ток ца тоарна кхоьруш. 2021 шеран июлехь Цийчоьнан 90 % майнинг-компанеш шайн болх сацийна[60]. Биткойнан хьокъехь, цунах 45% лахделира халонаш 2021 шеран майца дуьстича[61].

Билгалдахарш

  1. ↑ https://github.com/bitcoin/bitcoin
  2. ↑ bitcoin (инг.) — 2009.
  3. ↑ Release 24.0 — 2022.
  4. ↑ Release 24.0.1 — 2022.
  5. ↑ The bitcoin Open Source Project on Open Hub: Licenses Page — 2006.
  6. ↑ https://github.com/bitcoin/bitcoin/blob/master/COPYING
  7. ↑ Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System, 2008, раздел № 9 «Combining and Splitting Value».
  8. ↑ Кто создал биткоин. Кем может быть Сатоши Накамото :: РБК.Крипто, РБК Крипто. Дата обращения: 9 октябрехь 2024.
  9. ↑ Биткойн — это финансовая платформа с разнообразными API // Bit•Новости. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 28 февраль. Архивйина 2014 шеран 4 мартехь
  10. ↑ Как на самом деле работает протокол Биткоин / Geektimes. ТӀекхочу дата: 2016 шеран 19 март. Архивйина 2016 шеран 27 мартехь
  11. ↑ Долгосрочные планы Виталика Бутерина. ТӀекхочу дата: 2016 шеран 14 май. Архивйина 2016 шеран 20 майхь
  12. ↑ 1 2 3 Кирилл Сарханянц, Ольга Шестопал, Роман Рожков Много денег из ничего. Архивйина 2013 шеран 23 июнехь // Газета «Коммерсантъ», № 102/П (5133), 17.06.2013
  13. ↑ Bitcoin Virtual Currency: Unique Features Present Distinct Challenges for Deterring Illicit Activity (инг.). Архивйина 2014 шеран 14 октябрехь — Отчёт ФБР о виртуальной валюте Биткойн; Краткий пересказ на русском. Архивйина 2013 шеран 13 апрелехь
  14. ↑ Информация Банка России. Архивйина 2014 шеран 29 январехь «Об использовании при совершении сделок „виртуальных валют“, в частности, Биткойн»
  15. ↑ 1 2 Журнал Forbes: Виртуальный золотой стандарт: Некоммерческий проект Bitcoin собирается создать цифровую валюту, защищенную от инфляции. Архивйина 2012 шеран 31 декабрехь
  16. ↑ bitcoin: definition of bitcoin in Oxford dictionary. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 28 январь. Архивйина 2015 шеран 2 январехь
  17. ↑ Архивированная копия. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 1 февраль. Архивйина 2013 шеран 2 июнехь
  18. ↑ Bitcoin: Ткъа Peer-to-Peer Electronic Cash System, 2008, раздел № 6 «Incentive».
  19. ↑ Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System, 2008, раздел № 4 «Proof-of-Work».
  20. ↑ Первый инвестор Bitcoin продал лежащие 12 лет 1000 ВТС за $62 млн, увеличив вложения в 5000 раз, Overclockers.ru (2024, 15 июль). Дата обращения: 17 июлехь 2024.
  21. ↑ Биткоин и Ethereum станут основой криптовалютного резерва США, BFM.ru (2025, 3 март). Дата обращения: 3 мартехь 2025.
  22. ↑ Трамп назвал активы для включения в криптовалютный резерв США :: РБК.Крипто, РБК Крипто. Дата обращения: 2 мартехь 2025.
  23. ↑ Схему URI для платежей Bitcoin добавили в стандарт HTML5. Архивйина 2013 шеран 9 июлехь // Xakep.ru, 24.04.2013
  24. ↑ HTML5, A vocabulary and associated APIs for HTML and XHTML. W3C Candidate Recommendation. Архивйина 2013 шеран 13 ноябрехь // W3C, 6 August 2013 «The following schemes are the whitelisted schemes: bitcoin»
  25. ↑ Nermin Hajdarbegovic. Bitcoin Foundation to Standardise Bitcoin Symbol and Code Next Year. CoinDesk (2014 шеран 7 октябрь). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 27 апрель. Архивйина 2015 шеран 5 январехь
  26. ↑ Currency Symbols. ТӀекхочу дата: 2017 шеран 21 июнь. Архивйина 2008 шеран 14 апрелехь
  27. ↑ Биткоин будет включен в список валют Microsoft Excel 2016. ТӀекхочу дата: 2016 шеран 5 апрель. Архивйина 2016 шеран 7 апрелехь
  28. ↑ FastTrack for Office 365. ТӀекхочу дата: 2016 шеран 5 апрель. Архивйина 2016 шеран 6 апрелехь
  29. ↑ Карл Деннингер Bitcoin не валюта (инг.). Архивйина 2014 шеран 26 октябрехь // Интервью «Голос России 21.02.2014
  30. ↑ Уоррен Баффет I'm Buying Stocks If They Fall Today, And Bitcoin Is Not A Currency (инг.). Архивйина 2014 шеран 26 октябрехь
  31. ↑ В Институте русского языка РАН предложили включить слово «биткоин» в орфографический словарь. Агентство городских новостей «Москва» (2018 шеран 6 июнь). ТӀекхочу дата: 2018 шеран 10 июнь. Архивйина 2018 шеран 12 июнехь
  32. ↑ Ответ сайта Грамота.ру. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 11 июнь. Архивйина 2018 шеран 12 июнехь
  33. ↑ Лопатников Л. И. Биткойн // Словарь Лопатникова. Архивйина 2016 шеран 28 январехь
  34. ↑ Центробанки мира высказываются насчет Биткойна. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 12 декабрь. Архивйина 2013 шеран 9 декабрехь
  35. ↑ Эмитент : [арх. 29 июлехь 2022] / Симонов В. В. // Шервуд — Яя. — М. : Большая российская энциклопедия, 2017. — С. 370—371. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 35). — ISBN 978-5-85270-373-6.
  36. ↑ На сайте Банка России используются три варианта: биткойн. Архивйина 2021 шеран 14 августехь , биткоин. Архивйина 2021 шеран 16 августехь , bitcoin. Архивйина 2018 шеран 12 июнехь
  37. ↑ Американские регуляторы возьмутся за виртуальную валюту. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 27 декабрь. Архивйина 2013 шеран 27 декабрехь
  38. ↑ Банк в стиле киберпанк. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 27 декабрь. Архивйина 2013 шеран 27 декабрехь
  39. ↑ Марк Андрессен. Why Bitcoin Matters (инг.). Архивйина 2014 шеран 31 январехь // The New York Times 21.01.2014 вариант русского перевода Почему Биткоин так важен? Архивйина 2014 шеран 28 январехь
  40. ↑ Everyone Is Baffled By Alan Greenspan’s Comment About Bitcoin. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 9 декабрь. Архивйина 2013 шеран 12 декабрехь
  41. ↑ 1 2 Quiggin, John. The Bitcoin Bubble and a Bad Hypothesis, The National Interest (2013, 16 апрель). Архивировано 22 октябрехь 2014 года. Дата обращения: 31 октябрехь 2014.
  42. ↑ Shiller, Robert. In Search of a Stable Electronic Currency, New York Times (2014, 1 март). Архивировано 24 октябрехь 2014 года. Дата обращения: 31 октябрехь 2014.
  43. ↑ Andolfatto, David. Bitcoin and Beyond: The Possibilities and Pitfalls of Virtual Currencies. Dialogue with the Fed. Federal Reserve Bank of St. Louis (2014 шеран 31 март). ТӀекхочу дата: 2014 шеран 16 апрель. Кху чуьра архивйина оригиналан 2014 шеран 9 апрелехь
  44. ↑ Вэй Дай Описание протокола криптовалюты «b-money» (инг.). Архивйина 2022 шеран 7 октябрехь (есть неофициальный перевод на русский. Архивйина 2013 шеран 26 декабрехь )
  45. ↑ Lee, Timothy. When will the people who called Bitcoin a bubble admit they were wrong, The Washington Post (2013, 5 ноябрь). Архивировано 11 январехь 2014 года. Дата обращения: 10 январехь 2014.
  46. ↑ Lubin, Gus. ROUBINI: 'Bitcoin Is A Ponzi Game And A Conduit For Criminal Activities'. Business Insider (2014 шеран 9 март). ТӀекхочу дата: 2014 шеран 1 апрель. Архивйина 2014 шеран 7 апрелехь
  47. ↑ Jonathon M. Trugman. Welcome to 21st-century Ponzi scheme: Bitcoin, The New York Post, NYP Holdings, inc. (2014, 15 февраль). Архивировано 13 декабрехь 2014 года. Дата обращения: 13 декабрехь 2014.
  48. ↑ European Central Bank. Virtual Currency Schemes(ингалс.). — Frankfurt am Main: European Central Bank, 2012. — P. 27. — ISBN 978-92-899-0862-7. Архиван копи 2012 шеран 6 ноябрехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ
  49. ↑ Ott Ummelas and Milda Seputyte. Bitcoin ‘Ponzi’ Concern Sparks Warning From Estonia Bank, bloomberg.com, Bloomberg (2014, 31 январь). Архивировано 29 мартехь 2014 года. Дата обращения: 1 апрелехь 2014.
  50. ↑ Tucker, Jeffrey. Ponzi Logic: Debunking Gary North, The Libertarian Standard (2013, 1 декабрь). Архивировано 3 февралехь 2014 года. Дата обращения: 12 февралехь 2014.
  51. ↑ Federal Council report on virtual currencies in response to the Schwaab (13.3687) and Weibel (13.4070) postulates. Federal Council (Switzerland). Swiss Confederation (2014 шеран 25 июнь). ТӀекхочу дата: 2014 шеран 28 ноябрь. Архивйина 2014 шеран 5 декабрехь
  52. ↑ В сети заинтересовались новой финансовой пирамидой Мавроди в Африке. Архивйина 2016 шеран 25 декабрехь // Lenta.ru, 01.10.2016
  53. ↑ Иван Трушкин. Три миллиона обманутых МММ нигерийцев жаждут расправы над Мавроди (инг.). НТВ. ТӀекхочу дата: 2017 шеран 6 февраль. Архивйина 2017 шеран 7 февралехь
  54. ↑ Об использовании при совершении сделок «виртуальных валют», в частности, Биткойн. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 27 январь. Архивйина 2014 шеран 29 январехь
  55. ↑ Статья на портале Лента.ру от 29.09.2017 «Криптовалюты предложили включить в программу финансового ликбеза россиян». ТӀекхочу дата: 2017 шеран 4 октябрь. Архивйина 2020 шеран 11 ноябрехь
  56. ↑ Bitcoin emissions alone could push global warming above 2 °C // Nature Climate Change volume 8, pages931–933 (2018). Архивйина 2018  шеран  26 ноябрехь.
  57. ↑ Producing bitcoin currency could void climate change efforts — scientists &124; Reuters. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 5 ноябрь. Архивйина 2018 шеран 5 ноябрехь
  58. ↑ Bitcoin Predicted To Be The Nail In The Coffin Of Climate Change. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 5 ноябрь. Архивйина 2018 шеран 5 ноябрехь
  59. ↑ Градус биткоина: как майнинг влияет на климат Земли — РТ на русском. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 5 ноябрь. Архивйина 2018 шеран 5 ноябрехь
  60. ↑ Михаил Теткин. Биткоин подешевел после нового запрета майнинга в Китае // rbc.ru. — 2021. — 14 июлехь. Архивйина 2021  шеран  26 июлехь.
  61. ↑ Михаил Теткин. Курс биткоина резко вырос после падения ниже $30 тыс. // rbc.ru. — 2021. — 21 июлехь. Архивйина 2021  шеран  26 июлехь.

Литература

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш