Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Арутюнов, Рафаэль Эммануилович

РУВИКИ чохь изза фамили йолчу кхечу адамех лаьцна йаззамаш бу Арутюнов.

Арутюнов Рафаэль Эммануилович (1938 шеран 17 сентябрь, Пятигорск, Ставрополан мехкайист) — Россин халкъан искусстван суртдиллархо а, жимачу форман скульптор а, СССР-н суртдиллархойн союзан декъашхо а[1].

Биографи

Арутюнов Рафаэль вина 1938 шеран товбецан беттан 17-чу дийнахь Пятигорскехь.

Шен дахаран дукхах долу дакъа, 1948-чу шарахь дуьйна 1997-чу шеран гурахь кхаччалц, Соьлжа-ГӀалахь даьккхира цо. Жима волуш дуьйна суртдиллархойн искусствон дог лозуш вара иза, амма къаьсттина скульптура йезаш вара.

1955 шарахь — дешар чекхдаьккхина № 22 йолчу йуккъерачу ишколехь.

Деша вахана Куйбышевн (хӀинца Самара) авиацин институте. Цул тӀаьхьа иза йухавеара Соьлжа-ГӀале, цигахь бехаш бара хӀетахь шен доьзал[2].

1966 шарахь — чекхъйаьккхина Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан хьехархойн институтан филологин факультет историн а, оьрсийн меттан а, литературин а говзалла карайерзош.

1982 шарахь — ССРС-н суртдиллархойн союзан декъашхо.

Рафаэль Эммануиловичан белхаш гайтина 50 сов Россин а, дуьненайукъарчу а гайтамашкахь, цуьнан жамӀехь цуьнан дикка дукхалла йолу белхаш дипломашца а, совгӀаташца а йелла, цул сов, уьш эцна Европера а, Гергарчу Малхбалера а долахь болчу коллекционераша а, исбаьхьаллин говзанчаша а. Скульпторан дуккха а белхаш каро йиш йу оьрсийн исбаьхьаллин говзанчийн а, Ӏамерикан коллекционерийн а долахь йолчу коллекцешкахь.

«Динан тӀедерзор, адамийн денна долчу дахарна тӀе хаддаза тидам тӀебахийтар, Россин а, Кавказан а, Йуккъерчу Азин а историн а, культурин тӀаьхьенан а говза доладар, ткъа иштта ассоциативни ойлайар скульптурни контуршкахь гайтар оьшура. Жима статуэткашкахь кхочушдеш долу къегина васташ гойту авторан дуьнене хьежамаш а, цуьнан чулацаме хьажар а гойтуш долу дуьззина суьрташ, дечигах диначу хатӀах нийса кхетарца а, кепаш гайтаран шера хиларца а. Шена гонахарчу адамийн лерина терго йарца цунна Ӏемира шен хинболчу турпалхойн къоман амалан уггаре а типа амалш билгалъйаха, уьш эсалачу, къинхетамечу забарца дӀакхачош», — журнал «Русская галерея - XXI», № 2, 2019».[3]

2013-чу шарахь Артюнов Рафаэльна Россин художникийн союзо йелла «Духовность. Традиции. Мастерство» цӀе йолу детин мидал[4].

Коллекциш

  • Пачхьалкхан дечиг агаран музей, Ереван.
  • Малхбален исбаьхьаллин пачхьалкхан музей, Москох.
  • Захаровн цӀарахчу пачхьалкхан исбаьхьаллин музей, Соьлжа-ГӀала.

Гайтам

Шалерина гайтамаш

  • «Жимачу пейзажан скульптура», 1998 шо, Кисловодск.
  • «Кавказан гулар», Пачхьалкхан дечиг агаран музей, Ереван, 2010 шо.

Тобанийн гайтамаш

  • «Советан Къилба» зонан гайтам, 1974 шо, Орджоникидзе (БуритӀе).
  • «Советан Къилба» зонан гайтам, 1979 шо, Махачкала (ХӀинжа-ГӀала).
  • Малхбален исбаьхьаллин пачхьалкхан музей, 1980 шо, Москох.
  • Захаровн цӀарахчу исбаьхьаллин музей, 1980 шо, Соьлжа-ГӀала.
  • VI -гӀа республикан гайтам «Советан Росси», 1980 шо, Москох.
  • Йерригсоюзни гайтам «Даймахкахула», 1981 шо, Москох.
  • Дуьненайукъара гайтам ГДР-хь, 1982 шо, Лейпциг.
  • Пачхьалкхан дечиг агаран музей, 1983—1985 шерашкахь, Ереван.
  • Дуьненайукъара гайтам Шемахь, 1989 шо, Димашкъ.
  • БархӀалгӀа регионан гайтам «Россин къилба», 1998 шо, Краснодар.
  • Рождество Христован 2000 шо кхачарца доьзна Йерригроссин гайтам «Хьан цӀарца», 2000 шо, Москох.
  • Юбилейни исбаьхьаллин гайтам «Толаман 55 шо», 2000 шо, Кисловодск.
  • Россин сурдиллархойн союзан гӀалин гайтам «2001 шо гуьйре», 2001 шо, Кисловодск.
  • КӀоштан гайтам «Къилбе Россин — 2003», 2003 шо, Краснодар.
  • X-гӀа Йерригроссин исбаьхьаллин гайтам, 2004 шо, Москох.
  • «Къилбаседан федеральни гонан суртдиллархой» гайтам, 2004 шо, Петарбух.
  • ГӀалин гайтам «Суртдиллархой гӀалина» — 2006 шо, Кисловодск
  • ГӀалин гайтам «Суртдиллархой шайн Даймахкана», 2007 шо, Кисловодск.
  • «Кавказан маьӀданийн хиш суртдиллархой» цӀе йолу гайтам, Пятигорск
  • Юбилейн гайтам суртдиллархойн «Беснашца йуьззина мохк», Ставрополь.
  • 11-гӀа Йерригроссин исбаьхьаллин гайтам «Россия», 2009 шо, Москох
  • Петарбухера XX—XXI бӀешерийн исбаьхьаллин музей. «Ламастан дитт» цӀе йолу гайтам, 2017 шо.

Билгалдахарш

  1. ↑ Бойцова Т. И. Изобразительное искусство Чеченской Республики / Умарсултанов В. О.. — Грозный: Издательско-полиграфический комплекс «Грозненский рабочий», 2018. — С. 134. — 256 с. — ISBN 978-5-4314-0326-2.
  2. ↑ Арутюнов Рафаэль Эммануилович. Энциклопедия фонда «Хайазг». ТӀекхочу дата: 2025 шеран 14 октябрь.
  3. ↑ Русская галерея-XXI век. Рафаэль Арутюнов. В поисках утраченного времени. Русская галерея-XXI век. Издательский дом «Панорама» (2019). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 14 октябрь.
  4. ↑ Сайт художника Арутюнова Рафаэля. Сайт художника Арутюнова Рафаэля. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 14 октябрь.

Литература

  • Бойцова Т. И. Изобразительное искусство Чеченской Республики / Хабарова М. В.. — Гр.: АО Издательско-полиграфический комплекс «Грозненский рабочий», 2018. — С. 134. — 256 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-4314-0326-2.

Категореш