Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Нисде хатӀМотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Абазов, Николай Аркадьевич

Абазов, Николай Аркадьевич (1920 шеран 15 август, Соьлжа-ГӀала, Теркан область — 1991 шеран 1 февраль) — Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀеман ветеран а, майор а. ЦӀен Байракхан кхо орден а, Невский Александран орден а, Даймехкан тӀеман хьалхарчу даржан орден а, Даймехкан тӀеман шолгачу даржан орден а, ЦӀен Седа а, «1941-1945-чу шерашкахь Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀамехь Германина тӀехь толам баккхарна» мидалш а, Детин Седа а (США)[1].

Биографи

Вина 1920 шеран хьаьттан беттан 15-чу дийнахь Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н Соьлжа-ГӀалахь[2]. 1939 шеран товбецан беттан Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н Соьлжа-ГӀалин Соьлжа-ГӀалан кӀоштан тӀеман комиссариатехь(оьр.)нохч. белхалойн а, ахархойн а ЦӀен эскаре дӀакхайкхира, 227-чу кхийсархойн дивизин 777-чу кхийсархойн полкехь вара[1].

Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом боьдуш иза эскаре кхайкхира 1941 шеран асаран беттан 22-чу дийнахь Соьлжа-ГӀалин тӀеман комиссариатехь, Соьлжа-ГӀалахь, Нохч-ГӀалгӀайн АССР. Хьалхарчу Украинин фронтан 60-гӀа эскаран 100-гӀа кхийсархойн дивизин тӀеман операцешна 460-гӀа кхийсархойн полкан командиран гӀовс хилира иза[3].

Кхузза чов йина: 1942 шеран бекарг беттан 12-чу дийнахь, 1942 шеран хӀутоссург беттан, 1942 шеран мангалан беттан 2-чу дийнахь[4].

Абазов Николайна ЦӀен Байракхан орденан совгӀатийн кехатан архиван документ тӀера:

«Чиллин беттан 21-чу дийнахь, 3-чу кхийсархойн батальонан командир волуш, тӀеман омра делира цунна, шина ротаца Волобуевка йуьрт мукъайаккха аьлла.

ТӀамна йукъа а вахана, шен майрачу тӀелатар Волобуевкера немцой ара а баьхна, йуьртахь ЦӀен Байракх хьалаайира цо. ТӀом боьдуш вийра 75 гергга фашист, цо шен лаамехь вийра 5 фашист а, 10 йийсаре вигира а. ДӀалаьцна хӀара трофейш: 2 топ а, 8 пулемёт а, 1 зенитни пулемёт, цхьа миномёт а, дуккха а патронаш а, снарядаш а, минаш а.

Бекарг беттан 8-чу дийнахь 8 километр мостагӀчу тылехь чу вахара иза, мукъайаьхна Викнино а, Кут а, Замулеевка йарташ. Оцу йарташна дуьхьал бинчу тӀемашкахь цо 70 гергга фашист хӀаллак а вина, йийсаре лаьцна эпсар а, 3 салти а, ткъа трофейш схьаяьхна — 7 пулемёт а, 5 — пулемёт а, 40 топаш.

ХӀутоссург беттан 12-чу дийнахь соьга омра кхаьчна, сайн батальонца Купеваха йурт мукъайаккха аьлла. Со дов а деш, йуьрта чуиккхира. Ас 12 цӀа схьа а даьккхина, йийсаре лаьцна хилла вайн цӀен эскархойх 30 салти мукъаваьккхира.

Оцу хенахь накъост Абазовн шина а когана чевнаш хилла. Оханан бутт чекхболуш гӀоле а ваьлла, накъост Абазов полке йуха а вирзина, 2-чу батальонан командир хӀоттийра.

ХӀутоссург беттан 12-чу дийнахь Избицки йуьртан агӀор — Ладыцки эвла йолчу агӀор 2-гӀа батальон а, 2-гӀа батальон а мостагӀчун оборона а хедош, 6 километр кӀорга йахара. Оцу тӀамехь хӀаллакбина 60 сов фашист, схьаийцира трофейш — 3 йоккха топ а, 4 миномёт а, 1 танкашна дуьхьал тапча а, 4 миномёт а— 3 пулемёт а, 5 аппаратан телефон а, 20 кабель а.

ХӀутоссург беттан 21-чу дийнахь накъост Абазов йуха а чевнаш йина, карарчу хенахь дарба деш ву.

Немцойн оккупанташна дуьхьал тӀамехь гайтинчу майраллина а, майраллина а хьакъ ву накъост Абазов Ӏедалан совгӀатна ЦӀен Байракхан орден, — 777-чу кхийсархойн полкан штабан начальник, майор Васин, 1942 шо[1].

Цо тӀом бина Къилба-Малхбузера а, Воронежан а, Хьалхарчу Украинин а фронташкахь[3].

1944 шарахь иза дӀакхийтира Йерригсоюзни коммунистийн парти (большевикашн) ВКП(б)[3].

Ленинан орденца Абазов Николайн совгӀатийн тептаран архиван документ тӀера, амма шолгӀа а ЦӀен Байракхан орденца совгӀат дина:

«12.10.43-чу дийнахь оборонан могӀа бохош, накъост Абазовна тӀедиллина, муьлххачу а мехах Днепран аьтту бердаца йолу немцойн чӀагӀо схьайаккхар, иза йу къилбаседера Переяслов гӀала – локхалла 244,6. Накъост Абазовс лерина шен персонал а, техника а кечйира, лаьмнин меттигех говза пайда а оьцуш, лакхенашна тӀе а вахана, немцошна дагахь а доцуш, сиха хьалха а ваьлла, церан окопашка а кхоссавелла, куьйга-куьйга тӀом бан волавелира. Куьйга-куьйга а, гранаташца а тӀом бар бахьана долуш лакхенаш ларъеш йолу полк, тоьпашца чӀагӀйина, йухайаьккхира, 70 стаг бен ца вийна. ХӀаллакйина: цхьаъ 75 мм йоккха топ а, йийсаре лаьцна 7 йоккха а, 4 куьйган пулемёт а, 76 тапчаш а, цхьаъ 45 мм топ (оьрсийн) дӀавигина 28 йийсархо. Гайтинчу турпалаллана а, доьналлана а хьакъ ву цунна Ленинан орден йала, — 454-гӀа кхийсархойн полкан командир Семижон Иван, 14.10.1943 шо[5].

Цо дакъалецира Аушвиц концлагерь мукъайаккхарехь.

1945 шарахь 100-гӀа кхийсархойн Львовн дивизин тӀеман операцешкахь 460-гӀа кхийсархойн полкан командиран гӀовс вара[6].

472-гӀа кхийсархойн полкан командир вара 1945 шеран хӀутоссург беттан 21-чу дийнахь дуьйна 1946 шеран мангалан беттан 31-чу дийнахь кхаччалц[2][3].

Цо толам билгалбаьккхира Прагехь.

Эскаран гӀуллакх чекхделира 1946 шеран мангалан беттан 31-чу дийнахь[6].

СовгӀаташ

  • ЦӀен Байракхан орден (26.09.1942 шо)
  • ЦӀен Байракхан орден (11.01.1943 шо)
  • ЦӀен Байракхан орден (05.20.1945 шо)
  • Александр Невскийн орден (06.03.1944 шо)
  • Даймехкан тӀеман хьалхарчу даржан орден (31.08.1944 шо)
  • Даймехкан тӀеман шолгӀачу даржан орден (30.04.1945 шо)[6]
  • ЦӀен Седан орден (10.02.1942 шо)
  • Мидал «1941—1945 шерашкахь Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀамехь Германина тӀехь толам баккхарна» (09.05.1945 шо)
  • Детин седан мидал (25.01.1945 шо)
undefined

ТӀом чекхбаьлча хилла гӀуллакхаш

ТӀом чекхбаьлча, иза М. В. Фрунзе цӀарахчу ЦӀен Эскаран тӀеман академин студент вара[3].

Демобилизаци йинчул тӀаьхьа Соьлж-ГӀала йухавеара иза, 100-гӀа кхийсархойн дивизин 460-чу кхийсархойн полкан медицинан ротан фельдшер хилла йолу Зайцева Анастасия Филипповна йалийра, цуьнан кӀант вира 1945-чу шеран хӀутоссург беттан 9-чу дийнахь. Цуьна берийн бераш ду. Шен зуда фронтехь йевзира цунна, цигахь цо 1941 шеран товбецан беттан 11-чу дийнахь дуьйна медицинан ротан фельдшер болх бира. 1943-чу шарахь шайн полкийн тӀеман некъаш цхьаьна а кхетта, 472-чу кхийсархойн полкехь тӀом бира АбазовгӀеран. Анастасия лейтенантан дарже кхаьчна. Цара цхьаьна Освенциман лагерь мукъайаьккхира[2].

А. Ф. Абазова карарчу хенахь Москохан областан Володарски йуьртахь йехаш йу. Цуьнан бахьана долуш аьтто белира Освенцим мукъайаьккхинчу дийна дисиначу суьрташ тӀера 100-гӀа дивизин эскархойн а, эпсарийн а цӀераш къасто.

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 Чернаков Геннадий. Абазов Николай Аркадьевич. Бессмертный полк (2022 шеран 12 май). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 27 август.
  2. ↑ 1 2 3 Абазов Николай Аркадьевич. Бессмертный полк (2020 шеран 26 апрель). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 27 август.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Абазов Николай Аркадьевич. Память народа 1941-1945. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 27 август.
  4. ↑ Абазов Николай Аркадьевич. Память народа 1941-1945. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 27 август.
  5. ↑ Абазов Николай Аркадьевич. Память народа 1941-1945. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 11 май.
  6. ↑ 1 2 3 Абазов Николай Аркадьевич. Память народа 1941-1945. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 27 август.

Категореш