Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Эвтархойн Ахьмад

Эвтархойн Ахьмад (оьрс. Ахмад Автуринский) (1824, Эвтара — 1852, Соьлжа-ГӀала) — XIX бӀешеран нохчийн буьйранча, Сийлахь-боккха Кавказан тӀеман жигара дакъалацархо (1817—1864), Къилбаседа Кавказан имаматан уггаре а Ӏаткъамечу а, майрачу а наибех лоручарех цхьах, имам Шамилна гергара, Шелан гуонан а, Йоккхачу Нохчийчоьнан а наиб[1][2].

Биографи

Эвтархойн Ахьмад дуьнен чу ваьлла 1824-чу шарахь — гунойн тайпанах волчу Мохьмадан доьзалехь. Шен нийсархошна йукъахь, къона волуш дуьйна, иза къаьсташ хилла хӀайтъаьлла хиларца, иштта, комаьрша, оьзда, майра, говза бере хиларца. Йоккхачу Нохчийчоьнан наибан Эрсанарчу СуӀайб-Моллин бӀонца цхьаьна Ахьмада дакъалецира 1845-чу шеран аьхка Воронцовн эскар Нохчмахкахь хӀаллакдеш. Оцу тӀамехь турпалаллица вуьйжира паччахьан эскарна тӀаьхьа ваьлла воьдуш волу СуӀайб-Молла[3]

1847-чу шеран бекарг (март) баттахь, Имам Шемала, цхьацца бахьанашца, цу йукъахь халкъо аьрзнаш дар а долуш, масех наиб хийцира. Царна йукъахь вара Шелара ТӀелхиг а.

Мудир(оьр.)нохч. (инарла-губернатор) хӀоттийра Йоккхачу Нохчийчохь эла Воронцовн эскар хӀаллакдарехь дакъалаьцна волу Шамурзаев БатӀа. ТӀелхиган метта Йоккхачу Нохчийчоьнан Шелан гуонан наиб хӀоттийра йерриге а Нохчийчохь сий-ларам болуш волу Эвтархойн Ахьмад[4].

Наибан дарж охьадиллинехь а, Ахьмада ца дитира паччахьан эскарна дуьхьал тӀом бар а, Шемалца зӀе латтор а. 1852-чу шеран сентябрехь, паччахьан кӀиллочо, шен махкахочо Мустапа Мохьмада, Грозный-гӀалин гӀопана гергахь кӀело а йина, лен чевнаш а хилла, оццу дийнахь кхелхина Ахьмад[5].

«Эвтархойн Ахьмад» нохчийн халкъан турпалаллин илли ду, Ахьмадан Теркан гӀалагӀазакхичуьнца хилла доттагӀалла даздеш:

Муха латан лаьа хьуна кху буто раьгIнашкахь?

Тоьпаца, туьраца хIун бакъахь ду хетий? Т1аккха лен ма велир Эвтархойн Ахьмад: - Дакъаза ма вала, х1ай гIалагIазакхи, Схьайаьхна тапчанаш вовшашна ва тоьхча, Цхьаьнниг харц хуьлий хаан йиш ма йац вайн, Тоьпаца вай летча, харц хилла и йисча, Тешнабехк хир ма бу, таррашца латан виэза, Ге-гена ва ваьлла, баттара тарраш ва даьхна, Чуьчча а хьаьдда, вовшашна тарраш деттар ду вайша, - Олуш, лен ва ваьлча Эвтархойн Ахьмад,

Ша реза ма хилир и гIалагIазакхи.

Культурехь

Нохчийн халкъан барта кхоллараллехь масех илли ду доьналлех, майраллех, къонахаллех, къинхетамах лаьцна, тӀаьхьо цуьнан зуда хиллачу ГӀизларара гӀалагӀазакхи зудчуьнга шен безамах лаьцна а[3]. И халкъан иллеш XIX—XX бӀешерашкахь нохчаша олуш хилла, тахана а олуш ду[4].

Билгалдахарш

  1. ↑ Ахмад Автуринский — Урок 95(бил-боцу.). urok95.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 12 ноябрь.
  2. ↑ Хожаев Д. Ахмад Автуринский // Чеченцы в Русско-Кавказской войне. / Науч. ред. Т. Мазаева. — Грозный—СПб.: «СЕДА», 1998. — С. 204. — 250 с. — ISBN 5-85973-012-8.
  3. ↑ 1 2 Ю. Дадаев, 2009, с. 128.
  4. ↑ 1 2 Ю. Дадаев, 2009, с. 128—129.
  5. ↑ Ю. Дадаев, 2009, с. 129.

Категореш