Щелкачёв, Владимир Николаевич

Дуьненчу ваьлла 1907-чу шеран лахьанан беттан 3-чу дийнахь Буру-ГӀалахь^[1][2].

Дахаран муьраш:

• 1922-1928 – Московски пачхьалкхан университетехь дешар. Н.Н. Бухгольцан а, Л.С. Лейбензонан а Ӏамархо^[1].
• 1928-1930 – Москвахь йолчу Пачхьалкхан мехкадаьттан талламан институтан Ӏилманан белхахо^[2].
• 1928-1930 – Москвахь йолчу Халкъан бахаман институтан энергентикин факультетан а, Белхан машенаш йаран суьйренан институтан теоретически механикин кафедрин а ассистент^[2].
• 1930-1931 – контрреволюционни «Керста динан бакъйолу килс» килсан-монархин организацин гӀуллакхан хьокъехь философца А.Ф. Лосевца а, Д.Ф. Егоровца а, Н.Н. Бухгульцаца а схьалаьцна. 1931-чу шеран товбецан беттан 20-чу дийнахь ОГПУ-хь дӀайаьхьначу Къаьстинчу кхеташонан сацамца товаран-къинхьегаман лагершкахь йаккха кхо шо хан тоьхна, йуха и хан хийцина Алма-Ата махкахваккхарца. 1994-чу шарахь реабилитаци йина^[1][3].
• 1932-1933 – Алма-Атахь йолчу Казахски хьехархойн институтан лакхарчу математикин кафедрин доцент^[2].
• 1933 – паргӀат а ваьккхина Соьлжа-ГӀалин мехкадаьттан институтан теоретически механикин кафедрин куьйгалхо вахийтина^[1].
• 1934-1939 – Соьлжа-ГӀалин мехкадаьттан институтан теоретически механикин кафедрин куьйгалхо, доцент^[2].
• 1939-1941 – Днепропетровски пачхьалкхан университетан теоретически механикин кафедрин доцент^[2].
• 1941-1944 – Соьлжа-ГӀалин мехкадаьттан институтан теоретически механикин кафедрин куьйгалхо, профессор^[2].
• 1944-1946 – Москвахь йолчу Наркомнефтан мехкадаьтта даккхар алсамдаккхаран къаьстинчу тобанан белхахо^[2].
• 1946-1992 – И.М. Губкинан цӀарах йолчу МНИ-хь(оьр.)нохч. болх: теоретически механикин кафедрин куьйгалхо, профессор, 1992-чу шарахь дуьйна оццу кафедрин профессор^[2].
• 1971-1974 – мехкадаьттан маьӀданаш долу меттигаш кечйаран кафедрин цхьана ханна куьйгалхо^[2].
• 1969—1991 — лакхарчу ишколашкахь хьехаран а, лаьтта бухарчу гидродинамикин а, Румынехь а, Венгрехь а, ГДР-хь а, Чинехь а, Шемахь а мехкадаьттан маьӀданаш долу меттигаш кечйаран а проблемашкахула лекцийн циклаш йешна^[2].

Велла 2005-чу шеран оханан беттан 13-чу дийнахь, дӀавоьллина Москвахь.

В.Н. Щелкачёвн Ӏилманийн хьаштийн дакъош – теоретически механика, гидромеханика, гидродинамика, лаьтта бухара гидродинамика, мехкадаьттан маьӀданаш долу меттигаш кечйар. Ӏилманан хьалхара болх диаметраца кегий йолу биргӀанаш чохь йолчу биргӀи чохь кочалла леларан хьокъехь йолу Ӏалашонаш кхочушйарна лерина бара (1930). Ӏилманчас гӀатан хи таттаран цхьааллин системин хьокъехь болу кхетам кечбина, ондачу кепан гидродинамикин теори кечйина, буруша тӀеӀаткъам баран хийцалуш йолчу радиусан кхетам йукъабалийна^[1].

Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман шерашкахь Новогрозненски а, Старогрозненски а кӀоштийн промыслашкарчу, Каказера немцойн эскарш йухатоьхначул тӀаьхьа йисина йолчу, буруйн фондашкара мехкадаьтта даккхар йухаметтахӀоттон аьттонаш толлуш вара; зеран талламийн буха тӀехь кочалла сиха схьаэцаран теори вовшахтоьхна^[1].

1963-чу шарахь Мехкадаьттан маьӀданаш долу меттигаш кечйаран йуккъерчу комисси йукъавахийтина, шайна йукъахь ГӀезалойн АССР-н Ромашкински а йолуш, маьӀданаш долу йаккхий меттигаш кечйарехула эксперт хилла^[2].

1950-чу шерийн йуьххьехь дуьйна «Мехкадаьттан бахам» («Нефтяное хозяйство») журналан редакционни коллегин гуттаренна а волу декъашхо^[2].

Цо куьйгалла а деш техникин Ӏилманийн 42 кандидат а, 19 доктор а кечвина. Ӏилманан 290 гергга белхан автор, царна йукъахь:

• Щелкачев В.Н., Пыхачев Г.Б. Интерференция скважин и теория пластовых водонапорных систем. — Баку: АзГОНТИ, 1939. — 288 с. — 2500 экз.
• Щелкачев В.Н. Форсированный отбор жидкости как метод интенсификации добычи нефти. — М.: Гостоптехиздат, 1946. — 50 с.
• Щелкачев В.Н. Основы подземной нефтяной гидравлики. — М.-Л.: Гостоптехиздат, 1945. — 158 с. — (Курсы усовершенствования инженерно-технических кадров Наркомнефти).
• Щелкачев В.Н. Упругий режим пластовых водонапорных систем. — М.; Л.: Гостоптехиздат, 1948. — 142 с. — 1700 экз.
• Щелкачев В.Н., Лапук Б.Б. Подземная гидравлика. — М.; Л.: Гостоптехиздат, 1949. — 523 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-4475-8017-9.
• Щелкачев В.Н. Разработка нефтеводоносных пластов при упругом режиме. — М.: Гостоптехиздат, 1959. — 465 с. — 4905 экз.
• Щелкачев В.Н. Основы и приложения теории неустановившейся фильтрации. — М.: Нефть и газ, 1995. — 490 с. — 1000 экз.

• техникин Ӏилманийн кандидат (1939);
• техникин Ӏилманийн доктор (1941);
• профессор (1942);
• Ленински кӀоштан советан депутат;
• Ӏилманан студенчески йукъараллин председатель;
• И.М. Губкинан цӀарах йолчу МНИ-н хьехархойн корматалла лакхайаккхаран университетан ректор;
• РАЕН-н сийлахь декъашхо (1990-чу шерийн чаккхенехь дуьйна);
• Мехкадаьттан маьӀданаш долу меттигаш кечйаран йуккъерчу комиссин декъашхо (1963-чу шарахь дуьйна);
• Лакхарчу дешаран министерствехь йолчу теорин механикехула йолчу Ӏилманан-методикин советан председателан заместитель (1964-1997);
• оццу советан Президиуман декъашхо (1998-чу шарахь дуьйна);
• МНИ-н – И.М. Губкинан цӀарах йолчу мехкадаьттан а, газан а РГУ-н Ӏилманчийн советийн декъашхо (1946-чу шарахь дуьйна).

• Сталинан хьалхарчу даржан преми (1950) – мехкадаьтта даккхар дикка алсамдаьккхина долу, Туймазински мехкадаьттан маьӀданаш долчу меттигашна контурна арахьахула чу хи доттор кечдарна а, иза кхочушдарна а (коллективана йукъахь)^[4][1];
• Ленинан Орден (1971)^[1];
• Къинхьегаман ЦӀечу Байракхан кхо орден (1948, 1957, 1980)^[1];
• «Даймехкан дуьхьа хьуьнарш гайтарна» IV-чу даржан орден (1997-чу шеран гӀуран беттан 31-чу дийнахь) – пачхьалкхана хьалха хьуьнарш гайтарна а, дуккха а шерашкахь къахьегарна а, халкъашна йукъара барт а, цхьаьна гӀуллакхашдар а чагӀдарна а^[5];
• «1941-1945-чу шерийн Сийлахьчу Даймехкан тӀамехь къинхьегаман сийлаллина» мидал (1945);
• РСФСР-н Ӏилманан а, техникин а хьакъволу гӀуллакххо (1968);
• Россин лакхарчу дешаран сийлахь белхахо (1996);
• мехкадаьттан промышленностан хьакъволу белхахо (1997)^[1].