Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

ЦӀера болх

ЦӀера болх оьрс. Дома́шнее зада́ние или дома́шняя рабо́та (также ДЗ или ДР, «домашка») — хьехархочо дешархошна тӀедиллина тӀедиллар, урокал арахьа шаьш-шайна чекхдаккхархьама. И практика лелайо материал чӀагӀйарехь а, тема карайерзор зуьйш а, дӀайаздинарг карладаккхарехь а[1][2].

Истори

ЦӀахь бан болх баран хьалхара кепаш лелайора ширачу дуьненахь: Ширачу Мисарахь а, Грецехь а, Римехь а дешарехь школехь урокаш цӀахь бан болх барца цхьаьнатоьхна хилла[1][2].

XVIII бӀешарахь кхин а луьра классан-урокан система, шена юкъахь ша-шех дозуш доцу болх бан тӀедилларш а долуш, дӀасаяржира Сийлахь Риман империн «къоман школашкахь». И модель ерриг а Европехь шорйелла, Россехь тӀеэцна. Малхбузера Ӏилманчашна хетарехь, цӀахь бан болх баран кхузаманан кеп йаржийна Ӏамерикан реформаторо Хорас Манн: цуьнан инициативица, XIX бӀешо йуккъе даьлча, АЦШ школера дешархошна цӀахь бан болх бан болийра[1][2].

XX бӀешарахь цӀахь бан безачу белхашца болу хьежамаш къийсаме бевлира: АЦШ кхетош-кхиоран белхахошна хетара, берашна классал арахьа цӀахь бан беза белхаш тӀехсов дӀабалар церан могашаллина зене ду, цундела цхьайолчу штаташа ханна дихкира юьхьанцарчу классашна цӀахь бан белла болх бар. Дуьненан ШолгӀа тӀом чекхбаьлча, Ӏамерикан дешархошна цӀахь бан безачу белхан барам алсамбаьлла экономикан проблемаш а, политикан сингаттам а бахьана долуш, цул тӀаьхьа лахбелира юкъараллин тӀеӀаткъам бахьана долуш, цӀахь бан безачу белхан кхолларалла дӀайоккху аьлла хеташ. Критика йешшехь, XXI бӀешарахь АЦШ дешархойн цӀахь бан болх шозза сов хан йоккху (4,5 сахьт гергга), 1990-гӀа шерашкахь хиллачул; амма цӀахь бан беза болх тайп-тайпана хила тарло штаташка хьаьжжина, цхьайолчу школашкахь цӀахь бан беза болх ца ло[3][4][5].

Финляндехь а, дукхахйолчу Скандинавин пачхьалкхашкахь а цӀахь бан болх кӀезиг бу, урокийн дикалла а, критикан ойла кхиор а тидаме а оьцуш; бераша шайн классийн декъехь еша а, проекташ тӀехь болх бан а. Японехь цӀахь бан болх юккъера бу, амма лерина бу ша-шех дозуш ца хилар а, практикан говзалла а кхиорхьама. ЦӀахь бан болх кӀиранах 6-10 сахьт оьшуш йолчу пачхьалкхашна юкъахь ю Итали а, Ирланди а, Польша а, Испани а. ЦӀахь бан безачу белхан барам гергарчу барамехь цхьатерра бу Цийнехь, цигахь дешархоша цӀахь бан беза болх боцург репетиторалла ло[4][5].

Россехь

ЦӀахь бан болх дуьххьара хьахош бу XVII бӀешарахь, Оьрсийчохь школаш кхоллаяла йолаелча. «Оьрсийн империн къоман школийн устав» (1786) юкъаяккхарца Фёдор Янковича кхоьллина классан-урокан система: цӀахь бан болх дешаран белхан тӀедиллина дакъа хилира, амма лаьттара уггаре а хьалха дагахь Ӏаморх а, дӀасадаржарх а. И некъ лаьттира XX бӀешо доладаллалц, методисташа урокан чулацам юхаметтахӀотто буьйлабелча; цӀахь бан болх жим-жима карлабаккхаран гӀирс санна болх бан буьйлабелира, хаарех пайдаэцаран гӀирс санна а[6].

Советан пачхьалкх дӀаяьллачул тӀаьхьа цӀахь бан беза болх школехь дӀакъаста йиш йоцу дакъа санна бисира. XXI бӀешо долалуш иза тӀеийцира материал чӀагӀъяран а, экзаменашна кечам баран а гӀирс санна; электронан дневникаш а, онлайн-платформаш а кхоллаяларо хийцира цуьнан кеп. Цуьнца цхьаьна белхан ницкъ алсамбаьлла: пхоьалгӀачу а, доьалгӀачу а классашкахь дешархоша дукха хьолахь масех предметах цӀахь бан болх шина-кхаа сахьтехь чекхбоккхура, ткъа лакхарчу классийн дешархоша кхин а алсам хан йоккхура[4][7].

2020-гӀа шераш дуьйлалуш юха а дийцаре деш дара цӀахь бан беза болх дика хилар. Хьехархоша а, юкъараллин деятельша а билгалдаьккхира, кхузаманан технологино аьтто бо тӀедилларш формалан кепара кхочушдан, текстан генераторех пайда а оьцуш. Пачхьалкхан Думан куьйгалхочо Володин Вячеслава дӀахьедира 2025-чу шеран август баттахь, цӀахь бан беза болх дӀабаккха беза, цуьнан «тӀех сов дукъ» хиларна а, искусственни хьекъал кхиарца иза дукха хьолахь «хан эрна йойъуш» хиларна а. Иштта цо чӀагӀдира, талламийн а, кхоллараллин а тӀедилларш критикан ойла кхиош хилар, цундела хаттар дийцаре дан дезаш хилар[8]

2025-чу шеран сенятбрь беттан 1-чу дийнахь болх бан доладелира дешаран министраллан № 704 йолу омра, хьехаран декхарш доза а тоьхна, тайп-тайпанчу хенашкахь дешархошна цӀахь бан болх бан луш йолу хан нисъеш. Цу кепара, хьалхарчу классийн дешархошна а, 2-3-чу классашкахь дешархошна а цхьана сахьте кхаччалц цӀахь бан болх бан тӀедуьллу, 4-5-чу классашкахь дешархошна — шина сахьте кхаччалц, 6-8-чу классашкахь дешархошна — 2,5 сахьте кхаччалц, ткъа 9-11-чу классашкахь дешархошна — 3,5 сахьте кхаччалц. Документ кечдина Роспотребнадзорца(оьр.)нохч. цхьаьна[9].

Ӏалашонаш

Педагогически методашца цӀахь бан беллачу белхан коьрта Ӏалашо урокехь Ӏамийнарг тӀечӀагӀдар, карладаккхар, кхачамбацарш дузар. И тайпа балхо аьтто бо дешархойн, шайна тӀе ца хьоьхуш, шайн кхетаман тӀегӀа толлуш, дагахь Ӏамор совдоккху, тӀейогӀучу теманашна кечам бан гӀо до. Иштта цо гӀо до хьехархочунна материал мел дика Ӏамийна мах хадо а, хинболчу белхан план хӀотто а[1][10].

Кхин а пайданаш бу тидам кхиор, тидам тӀебахийтар, цхьана темана таллам бан хаар; дешархойн шаьш-шайна вовшахтохаран а, хенан урхалла даран а говзалла кхиайо[2]. Критикан а, кхоллараллин а ойлаяр, кхетош-кхиоран белхахоша дийцарехь, иштта кхиадо талламийн проекташца а, ша-шех дозуш доцу ешарца а[9]. Кхузаманан технологи бахьана долуш дешархойн аьтто бу шайна атта формат (ешар, видеоанализ) харжа, цо гӀо до тайп-тайпана дешаран кепаш дӀанисъян. Ша-шех дозуш доцчу балхо а Ӏамадо ша-шех кхетар: кхиазхой дика кхета шайн лаамашах, кханенан план хӀотто Ӏема[1].

Пачхьалкхан Думин дешаран комитетан куьйгалхочо Белых Иринас дийцарехь, цхьайолу предметаш, масала, литература, еккъа цхьана классан белхан гурашкахь кхоччуш караерзо йиш яц; берийн кхоллараллин хьуьнарш кхиош йолу йеха произведенеш йешар а цӀахь бан болх лоруш бу[9].

Критика

2000-гӀа шераш юккъе дахча Ӏамерикан психолога Купер Харрис бинчу талламаша гайтира цӀахь бан безачу белхан барамна а, дешаран кхиамна а юкъахь йолу корреляци вуно ледара хилар, цӀахь бан безачу белхан дика тӀеӀаткъам уггаре а хьалха лакхарчу классашкахь гуш бу[11]. 18 эзар лакхарчу классийн дешархойн анализ йича гучуделира, цӀахь бан беза болх дукха хиларан коьрта бахьанаш ду школин дешаран программа тӀех сов хилар а, дешархошна хала материал шаьш-шайна лела езаш хилар а, цуо дукха хьолахь дог-ойла дӀаяларе кхачадо. Кхин цхьана талламехь, 4300 дешархо дакъалоцуш, гучудаьлла, цӀахь бан безачу белхашна дукха хан йоккхуш долу бераш урокехь жигара хуьлу, амма стресс а, могашаллица проблемаш а хуьлу. Цул сов, цӀахь бан болх тӀехсов баро кӀезиг ахча долчу доьзалшкара берийн кхиамаш талхабо, хӀунда аьлча царна гӀо-накъосталла а, дешаран хьелаш а ца тоьу, ткъа дай-нанойн гӀо зене хила тарло, нагахь санна уьш материалах ца кхетахь[12][13].

Оьрсийн хьехархоша цӀахь бан безачу белхан барам дешаран программашца боьзна бу. «Хьехархо» профсоюзан декъашхочо Штернберг Аннас дийцарехь, тӀеэцначу стандарташа дешархой декхаре бо цӀахь бан болх ца беш дӀакхачо йиш йоцу «массо а информаци» караерзо. Хьехархочунна хетарехь, дешаран программа хийца еза, хьашташ кхочушдечу агӀонашна юкъахь шуьйра дийцарш а деш. Дешаран министраллехь йолчу юкъараллин кхеташонан куьйгалхочо Лутовинов Дмитрийс мукӀарло дира, цӀахь бан безачу белхан ерриг а барам «баккъалла а боккха» хиларх а, иза доьзна ду цӀахь бан безачу белхан барамца доьзна низам ца хиларца а. «Хьехархо» профсоюзан председатела Казаков Дмитрийс, 2025-чу шеран 1-чу сентябрехь тӀеэцначу Дешаран министерствон(оьр.)нохч. № 704-гӀа омра дийцаре деш, дӀахьедира, керла стандарташ рекомендацеш санна бен лара ца еза, хӀунда аьлча объективни кепара къасто йиш яц хӀора дешархочунна ма-дарра мел хан оьшур ю цӀахь болх бан е[9].

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Что такое ДЗ (домашнее задание): надо ли делать, обязательно ли, зачем выполнять и для чего (ru-RU), Умскул Журнал (2024, 20 сентябрь). Дата обращения: 23 сентябрехь 2025.
  2. ↑ 1 2 3 4 Кто придумал домашнее задание и зачем(бил-боцу.). SportZania. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 23 сентябрь.
  3. ↑ Pinsker, Joe. The Cult of Homework, The Atlantic. Дата обращения: 14 сентябрехь 2025.
  4. ↑ 1 2 3 Домашние задания в школе: история, международный опыт, плюсы и минусы, влияние на детей и перспективы отмены в России. obr.so. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 14 сентябрь.
  5. ↑ 1 2 Домашнее задание: есть ли в нем необходимость? — Центр развития интеллекта «Пифагорка»(бил-боцу.). Центр развития интеллекта «Пифагорка». ТӀекхочу дата: 2025 шеран 14 сентябрь.
  6. ↑ Бакулина Е. А., 2010, с. 156—157.
  7. ↑ Педсовет. Домашнее задание вызывает стресс (2008, 19 апрель). Дата обращения: 14 сентябрехь 2025.
  8. ↑ Володин предложил обсудить отмену домашнего задания для школьников, РБК. Дата обращения: 14 сентябрехь 2025.
  9. ↑ 1 2 3 4 Депутаты подготовили единые требования к домашним заданиям в школах, РБК. Дата обращения: 14 сентябрехь 2025.
  10. ↑ Нужна ли домашняя работа в школе?, Блог «Школы Будущего Online». Дата обращения: 14 сентябрехь 2025.
  11. ↑ Стресс, конфликты, переутомление, недосып: почему школам пора отказаться от домашних заданий. Дата обращения: 14 сентябрехь 2025.
  12. ↑ Слепухина, Ирина. Учеба без передышки: почему домашние задания могут вредить школьникам. Дата обращения: 14 сентябрехь 2025.
  13. ↑ Cooper H., Robinson J. C., Patall E. A., 2006.

Литература

Категореш