Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Цифровой сом

Цифровой сом (оьрс. Цифровой рубль) — терахьийн валюта ЦВЦБ (CBDC), Российн банко (ЦБ РФ) кечйина, Российн къоман ахчанан кхоалгӀа кеп, лелаш йолчу ахчанан а, ахчанца йоцучу а кепашна тӀетоьхна. Терахьийн сом Россин банко арахоьцур ду терахьийн кепехь. Терахьийн соьмо цхьаьнатуху ахчанан а, ахчанца доцу а соьмийн хьал[1].

Истори

Криптовалюта кхиаран мурехь 2017 шеран октябрехь кечйира «крипторубль» кхолларан технологийн кхочушдаран хьокъехь Ӏедалан сацаман проект [2].

Дуьненаюкъара дӀасадаржаран банкан зерашца, 2020 шо кхачале массо а центран банкех 80 % сов шайн терахьийн ахча кечдеш яра[3].

2020 шеран октябрехь Россин Федерацин Коьрта банко арахийцира терахьийн рубль (Центран банкан терахьийн валюта, CBDC) кхолларх лаьцна хаам[4]. Цигахь чӀагӀдира, CBDC криптовалюта(оьр.)нохч. хир йац, хӀунда аьлча иза централехь арахоьцур ю Россин банко, иза хир ю дӀасакъастаран кхерамзаллин гарант. Терахьийн рублан дакъош билгалдохур ду шатайпачу терахьийн кодца. КБДЦ-но цхьаьнатоха деза ахча доцучу а, ахчанца долчу а функциш - цунах пайда эца йиш ю генара а, офлайн-кошелекехула а ахча дала; Терахьийн рубль ахчанца а, ахчанца йоцчу ахчанах а хийцалур ду 1:1 барамехь. Рапортехь йовзуьйту Россин Федерацин Коьртачу банкан тираж кхочушъяран хила тарлуш йолу 4 кеп, хьан, муха, хьанна кошелек схьайоьллу а, ахчанаш дӀало а хьаьжжина. Оццу хенахь президентан пресс-секретаро Песков Дмитрийс мах хадийра терахьийн рубль юкъаяккхаран хан 3-7 шарахь[5].

2021-чу шеран октябрь баттахь Российн Федерацин Коьртачу банко хаам бира проектан таханлерчу муьрах лаьцна. Россин банко финансийн институташна кошелек схьайоьллуш а, латтош а йолу модель хаьржина, ткъа цара, шайн рогӀехь, клиенташна кошелек схьайоьллуш а, латтош а йолу. 2021 шо чекхдалале лерина яра тӀедогӀучу шарахь терахьийн рублан тесташ ян йолаяла езаш йолу платформа кхолла[6].

2021 шеран июнехь Коьртачу банко билгалъяьккхира 12 банк, 2022 шеран январехь терахьийн рубль зерехь дакъалоцур долу Ак Барс Банк, Альфа-банк, Банк ДОМ.РФ, Банк ВТБ, Газпромбанк, Тинькофф Банк, Промсвязьбанк, Росбанк, Сбербанк, СКБ-банк, Банк СОЮЗ, ТКБ банк. Тесташ ян йолийра 2022 шеран 19 январехь[7]. 2022 шеран 15 февралехь Россин банко а, рынкан декъашхоша а йолийра терахьийн рублан платформа зен, кхиамца дӀаяьхьира бахархошна юкъахь дуьххьарлера терахьийн рубльца трансфераш, ткъа тӀейогӀучу хенахь цуьнан гӀоьнца товарех а, гӀуллакхех а ахчанаш зерхьама дагахь бу уьш[8][9].

2022-чу шеран апрель беттан 21-чу дийнахь Оьрсийчоьнан Федерацин Коьртачу банкан куьйгалхочо Набиуллина Эльвирас Пачхьалкхан Думе бинчу хаамехь дӀахьедира, махкахь а, дуьненаюкъарчу меттигашкахь а пилотни операцеш дӀаяхьа йолор ю 2023-чу шарахь дуьйна дозаделлачу барамехь: «ТӀедогӀучу шарахь вай дӀахьур ду пилотни болх Theconomy real co. терахьийн рубло дӀасадаржарш мехаза дан деза вай сатуьйсу иза дуьненаюкъарчу дӀасадаржаршкахь а лелор ду аьлла»[10].

2023-чу шеран Марсхьокху-беттан 16-чу дийнахь Пачхьалкхан Думехь хьалхарчу ешарехь тӀеийцира терахьийн соьмах лаьцна низам[11]. 2023 шеран 20 июнехь Россин Федерацин Пачхьалкхан Думо къобалдира терахьийн ахча контрактийн а, бахаман а, ирсан а объект санна къобалдеш долу низам[12], ткъа 11 июлехь шолгӀачу а, кхоалгӀачу а ешаршкахь тӀеийцира терахьийн рубль юкъадаккхаран хьокъехь долу низам[13].

2023-чу шеран июнь беттан 24-чу дийнахь Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира куьг таӀийра терахьийн рубль юкъаяккхарх а, цуьнца йогӀуш йолу платформа кхолларх а лаьцначу низамна. Низаман коьрта низамаш ницкъе девлира 2023 шеран 1 августехь[14]. Цо аьтто бира Коьрта банкан терахьийн рубльца пилотни проект йолаяла, цу тӀехь дакъалецира 13 банкан кӀеззиг клиенташ[15].

2023 шеран 3 августехь Оьрсийчоьнан банко къобалйира терахьийн рублан логотип[16], зорбане яьккхира видео[17].

2023 шеран 15 августехь дуьйна терахьийн рубль зуьйш ю бакъйолчу транзакцешкахь[18].

2024-чу шеран июнь беттан 17-чу дийнахь Путин Владимира дӀахьедар дира, терахьийн соьмах пайдаэцаран пилотни проектехь дакъалецира 11 гӀалара 12 банко а, 600 стага а, йохк-эцаран а, сервисийн а 22 предприятино а аьлла. 2024-чу шеран Лахьан-батте кхаччалц 27 эзар сов трансферт йина терахьийн соьмах пайда а оьцуш, ткъа иштта ворхӀ эзар сов ахча делла товарех а, гӀуллакхех а. Цу хьокъехь Оьрсийчоьнан президенто омра дира терахьийн рублех пайдаэцаран меттигаш шоръян[19].

Билгалдахарш

  1. ↑ Цифровой рубль | Банк России. cbr.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 21 август.
  2. ↑ Цифровой суверенитет. Зачем правительству понадобился крипторубль // Форбс.ру
  3. ↑ Кисаров И. В. О переходе к цифровому рублю // Вестник Тверского государственного университета. Серия: Экономика и управление. № 1 (53), 2021. С. 198—208.
  4. ↑ Цифровой рубль. Доклад ЦБ РФ от 13 октября 2020
  5. ↑ Вершинина О. В., Лабушева Я. Г., Султаниев И. С. Анализ возможностей и рисков введения в обращение цифровых валют центральных банков на примере «цифрового рубля» // Вестник Российского нового университета. Серия: Человек и общество. № 1, 2021. С. 51—60.
  6. ↑ ЦБ наполнит кошельки цифровыми рублями. Коммерсантъ
  7. ↑ С 2023 года в России планируют начать расчёты в цифровых рублях. ИА REGNUM. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 21 апрель.
  8. ↑ Цифровой рубль: старт тестирования | Банк России. cbr.ru. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 15 февраль.
  9. ↑ В пилотном режиме: в России начались первые испытания цифрового рубля // RT, 15 февраля 2022
  10. ↑ С 2023 года в России планируют начать расчёты в цифровых рублях. ИА REGNUM. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 21 апрель.
  11. ↑ Госдума приняла в первом чтении законопроект о цифровом рубле. РБК.
  12. ↑ Анастасия Кузмичева. Госдума одобрила законопроект о наследовании цифрового рубля. РБК (2023 шеран 21 июнь).
  13. ↑ Госдума приняла закон о внедрении цифрового рубля. ТАСС (2023 шеран 11 июль).
  14. ↑ Путин подписал закон о внедрении цифрового рубля. ТАСС (2023 шеран 24 июль).
  15. ↑ ЦБ РФ начнет пилот с реальными цифровыми рублями после появления законодательной базы. Interfax.
  16. ↑ ЦБ утвердил логотип цифрового рубля. ТАСС (2023 шеран 3 август).
  17. ↑ Банк России. У цифрового рубля появился логотип. rutube.ru (2023 шеран 3 август). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 15 август.
  18. ↑ ЦБ РФ: о появлении цифрового рубля не знают более 30% опрошенных россиян. Эксперт (журнал) (2024 шеран 19 июнь). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 19 июнь.
  19. ↑ Путин поручил перейти к широкому внедрению цифрового рубля. РИА "Новости" (2024 шеран 17 июль). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 17 июль.

Категореш