Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Хакишев, Шалауди Борзикан кӀант

РУВИКЕХЬ иштта фамили йолуш нахах лаьцна йаззамаш бу, хьж. Хакишев.

Ха́кишев Шала́уди Бóрзикан кӀант (оьрс. Хакишев, Шалаудин Борзикович; 1912, Iалхан-Юрт — 1944, Грибовка (Одессин область), Одессин область[1]) — Сийлахьчу Даймехкан тӀеман дакъалацархо, шен лаамехь РККА йукъа ваханарг. 30-чу дошлойн дивизин 127-чу полкан партин вовшахтохархо. Жигара дакъалаьцна 114-гӀа Нохч-ГӀалгӀайн дошлойн дивизи вовшахтохарехь, ткъа иза вовшахйаьккхинчул тӀаьхьа — 225-гӀа къаьстина йолу Нохч-ГӀалгӀайн дошлойн полк вовшахтохарехь а, политикин куьйгалхо вара[2][3].

Биографи

Нохчийн къомах а, зумсойн тайпанах а ву. Вевзаш волчу актеран, режиссеран Хакишев Русланан да. 1941-чу шарахь дуьйна РККА йукъахь хилла, областан тӀеман комиссариатехула шен лаамехь верг санна кхайкхина иза цу йукъа[4]. 255-чу къаьстина йолчу дошлойн полкан а, туьран эскадронан а политикин куьйгалхо, цунна реорганизаци йинчул тӀаьхьа 30-чу дошлойн Новобутски Краснознаменни Суворовн орденан дивизин 127-чу дошлойн полкан партин вовшахтохархо[5].

Эскарехь гӀуллакх дечу хенахь Краснодарехь а, Ростовн областехь а, Украинин тайп-тайпанчу дакъошкахь а хилла. Массийтазза хала чевнаш хилла ву, делахь ша когаш тӀе хӀоттарца йуха фронте дӀавоьдура. Цу хьокъехь полкан командир хилла волчу Висаитов Мовлида а хьахадора. Шен «Терка тӀера Эльба тӀе кхаччалц» аьлла йолчу книги тӀехь къаьстина тидам тӀебохуьйтура цо Хакишев Шалаудина[5].

undefined

Висаитовн кехат. ХакишевгӀеран архив

1942-чу шеран асаран баттахь полка йукъахь а йолуш, куьйгалла деш Хакишев а волчу эскандрона дакъалаьцна Ростовн областерчу «Мартыновка» йолчохь дӀадаьхьначу латарехь. 1942-чу шеран мангалан а, хьаьттан а, товбецан а беттанашкахь Хакишевс дакъалаьцна Зимовники а, Мал-Дербеты а, Тундутово а, Кательниково а, Лакха Курмуязаной а, Цыган-Нуре а, Лакха Яблочни а, ст. Чилиново а йолчохь немцойн-фашистийн тӀелатархошца хиллачу латаршкахь. ТӀеман хиламаш болчу хенахь, куьйгалла деш Хакишев волчу эскадрона полка йукъахь йолуш а, ша коьрта отряд а, талламан отряд а йолуш санна а масийттаза дакъалаьцна тактикин Ӏалашонаш кхочушйарехь. Эскадронан политикин куьйгалхочо Хакишевс латаршкахь ша ир-кара хӀиттабора эскадронан бӀаьхой а, буьйранчаш а. Латаран уггаре а халчу миноташкахь, ст. Чилиновона уллехь йолчу аренехь полкан подразделенешна тӀе бомбанаш йетташ мостагӀчун иттаннаш кеманаш а, флангашкахула тӀейетташ танкаш а йолчу хенахь, латарехь куьйгалла деш волчу Хакишевн аьтто белира мостагӀ йухатоха. Оцу латарехь со суо цхьаьнакхийтира цуьнца, билгалйаьккхира цо гайтина майралла. Хакишевна масийттазза чов йина, шен могашалла меттахӀоттийначул тӀаьхьа йуха а тӀеман дакъошка йухавогӀура иза. Хакишев Шалауди доьналлин а, майраллин а масал ду.

Мовлид Висаитов.

Шалаудица цхьаьна полкехь хиллачу Гуноев ЯрагӀис, 1960-чу шерашкахь, нохчийн Йуккъерчу Азера цӀа баьхкинчул тӀаьхьа, журналисташна дийцина Хакишев Шалауди мел доьналла долуш партин вовшахтохархо хилла. Цунах лаьцна материал арайаьлла «Грозненский рабочий» газетехь. Цу тӀехь Гуноевс дийцина партин вовшахтохархо мостагӀчун тыле ихар. Цо йаздина:

Шалауди дийнахь а, буьйсанна а гучуволура уггаре а кхерамечу дакъошкахь. Хьалхарчарна йукъахь вахара иза Белявка йуьрта (Одессина гена йоццуш украинин йурт) чу а вахана, латар дӀадолийна. Кхаа сахьтехь фашистийн гарнизон хӀаллакйина.

Декъан тӀеман гӀуллакхийн журнал тӀехь йаздина къаьсттина билгалбевллачу бӀаьхойх лаьцна. «Майраллин а, дог майраллин а масал гайтина полкан партин вовшахтохархочо лейтенанта Хакишевс», — йаздина дара оцу журналехь[2].

Кхелхина 1944-чу шарахь Одессина гена йоццуш йолчу Грибовка йуьртахь рогӀера тӀелатар дӀахьош полк фашистийн кӀелонна тӀенисйалар бахьана долуш[6]. Цигахь хиллачара дийцарехь, мостагӀчо нийсса дуьхьал детташ герзаш доллушехь, цигахь а хьалхарчарна йукъахь вара иза шен говрахь. Кхалхарца совгӀат дина ЦӀечу Седанан орденца а, Сийлахьчу Даймехкан тӀеман Ӏ-чу даржан орденца а, ткъа тӀом дӀабоьдучу хенахь — «Доьналлина» мидалца[7].

Билгалдахарш

  1. ↑ Освобождение одесщины. Refdb.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 15 январь.
  2. ↑ 1 2 Шалаудин Хакишев. ria.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 15 январь.
  3. ↑ Аккиева С.И., Бугай Н.Ф. Они сражались за Родину: представители репрессированных народов СССР на фронтах Великой Отечественной войны: книга-хроника. — Институт российской истории РАН. — Москва: Новый хронограф. С. 285., 2005. — 351 с. — ISBN 5-94881-014-3.
  4. ↑ Хакишев Шалаудин Борзикович. 1418museum.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 15 январь.
  5. ↑ 1 2 Чеченский и российский актёр и режиссёр Руслан Хакишев. checheninfo.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 15 январь.
  6. ↑ Суховей А. Д., Суховей Л. Н. Освобождение Одесщины. 4-й гвардейский Кубанский казачий кавалерийский корпус (справочник): Учебно-методическое пособие.. — Одесса, 2009.
  7. ↑ Легендарный рыцарь театра. vesti95.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 15 январь.

Литература

  • Аккиева С. И., Бугай Н. Ф. Они сражались за Родину: представители репрессированных народов СССР на фронтах Великой Отечественной войны: книга-хроника. Институт российской истории РАН. — Москва: Новый хронограф, 2005. С. 285. — 351 с. — ISBN 5-94881-014-3.

Категореш