Украина (хьешан цӀа, Москох)

«Рэдиссон Коллекшн» машанан хье́шан цӀа «Украи́на» — сталинан лекха цӀенойх ворхӀалгӀа а, тӀаьххьара а лекха цӀа, дина Москохан Кутузовн проспектехь 1953—1957 шерашкахь архитекторийн Мордвинов Аркадийн, Олтаржевский Вячеславан а, коьрта конструкторан Красильников Павелан а проектаца ^[1].

ГӀишло йина сталинан ампир олучу хотӀехь, лаьтта кхаа декъех. Йуккъерниг царех лаьтта 34 гӀотах, цуьнан локхалла 206 метр ю (цунна йукъахь 73 метр чӀу а бу)^[2]. АгӀонашкара дакъошкахь йу 250 квартира, уьш, тардолуьйту, йина Хрущёв Никитас омар делла^[3].

ГӀишло долайаьккхина 2005 шарахь^[4], 2007 – 2010 шерашкахь иза кечйеш йара, цул тӀаьхьа дӀадиллира «Рэдиссон Ройал, Москох» цӀе тиллина хьешан цӀе — оцу хенахьгӀалахь уггаре сий долу^[2].

Хьалхара истори

Даймехкан архитекторша Москохахь лекха гӀишлош йаран таро жигара йийца йаьккхира 1917 шеран революцил тӀаьхьа. Царна йукъахь — Лубянкин майданара стигал-бохьан ХБЛКх проект, иза йинера Кринский Владимира 1923-гӀа шарахь^[5]. Оццу шарахь вежарий ВеснингӀар кховдийра Къинхьегаман гӀалин проект, цуьнан лекха дакъа 132 метр бӀов йара^[6].

Правительствос Советийн Союзан коьрта шахьар йухайан архитекторийн лаамна гӀолоцура, амма и гӀарайевлла гӀишлойн проекташ йийцайахар дахделира дуккха шерашка. 1935-гӀа шарахь бен ца кхайкхийра Советийн гӀала а, масех лекха цӀа а тӀаьхьуо дарах. Пхи шо даьлча архитекторо Чечулин Дмитрийс нахала йаьккхира 24 этажан йукъараллин гӀишлон проект Дорогомиловра Москох-эркан ногнашкахь — оцу меттигехь хьалайира «Украина» хьешан цӀа. Эскизаш зорбатуьйхира «Москохахь гӀишлошйар» журналан 11-14 лоьмаршкахь. Оцу проектан берриг кечамаш меллаша беш бара, ткъа Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом баьлча белхаш совцийра^[7].

Лекха цӀенойн проект

Советийн правительство ца йитира стигал-баххьаш даран ойла. 1947 шеран 13 январехь ВКП(б) ЦК секретара Сталин Иосифа куьг йаздина «Москохахь дукхагӀотийн гӀишлошйарех лаьцна» ССРС Министрийн Кхеташонан сацамна. Цхьацца историкаша лору, и ойла кхочуш йина йеккъа Сталинан лаамца, цунна лаара Москохахь шен заманан архитектурин иэсаш йан^[8]. ТӀеэцначу сацамехь хьахийна йацара Дорогомиловера гӀишло. Амма 4 пуктехь хьахийера Ленинградан шоссехь «Динамо» стадионан гергахь 26 гӀат йолу хьешан цӀийнан а, хӀусамийн а гӀишло йан йеза аьлла. Мордвиновн, Министрийн кхеташонан архитекторийн гӀуллакхан комитетан векалан санна, проектан экспертиза йан йезара, правилеьстве чӀагӀйайта гӀишлойаран план гайта йезара. Болх дӀабелира йеза индустрин предприятеш йаран министраллин^[9]. Хьешан цӀийнан проект кечйар тӀедиллира архитекторшна Мордвинов Аркадина а, Олтаржевский Вячеславана а, коьрта конструкторна Красильников Павелна а^[1].

1930-гӀа шерашкахь Советийн Союзехь кхолладелира керла архитектурин хатӀ, тӀаьхьа цунна цӀе йелира «сталинан ампир». Цуьнан амале аматаш йарс гӀилонан йоккхалла а, дахаран хӀусмашна тӀаьхь а дуккха декоративан дакъалгаш хилар. Декоративан кечдар къаьстара эклекталлица: классикин ордерашца цхьаьна лелайора хӀокху заманан сийлаллаш, масала, маьрсийн, пхи са болу седарчийн, советийн къинхьегамхочун жамӀ дина вастийн суьрташ^[10].

«Тешаме накъостий» (1954) кинофильмехь хьешан цӀа гайтина йечу муьрехь.
Хьешан цӀе гайтина «Хаттабан воккха стаг» (1956) фильмехь а, «Бригада» (2002) телесериалехь а.
«Сийлахьверг» (1997) фильм чохь хуьлу коьрта хиламаш хьешан цӀа чохь хуьлу.
«Къилбаседанан нур дагар» фильман (2001) доккхаха долу дакъа даьккхина хьешан цӀийнан чохь даьккхина^[11].

Хьешан цӀа чохь сецира Коннери Шонан «Оьрсийн цӀа» (1990) фильман турпал а, Крейг Дэниелан «Малик» (2005) фильман а турпал.

↑ ¹ ² Олтаржевский, 1953, с. 110.
↑ ¹ ² Лёва Левченко. Я работаю в гостинице «Украина» (бил-боцу.). The Village (2018 шеран 21 февраль). ТӀекхочу дата: 2018 шеран 30 май. Архивйина 2018 шеран 23 августехь
↑ Гостиница «Украина»: истории и тайны последней сталинской высотки (бил-боцу.). Москва 24 (2014 шеран 2 август). ТӀекхочу дата: 2018 шеран 29 май. Архивйина 2018 шеран 8 июлехь
↑ Цитатийн гӀалат: <ref> тег нийса йац; кху vesti тIетовжаран йоза йаздина дац
↑ Иконников, 1984, с. 46.
↑ Хазанова, 1963, с. 151.
↑ Кружков, 2014.
↑ Добренькая, 2013, с. 170.
↑ Светлаков Лев. Тайны сталинских высоток (бил-боцу.). Журнал «Самиздат» (2016 шеран 14 сентябрь). ТӀекхочу дата: 2018 шеран 30 май. Архивйина 2018 шеран 19 июнехь
↑ Сталинский ампир (бил-боцу.). Артишок (2017). ТӀекхочу дата: 2018 шеран 30 май. Архивйина 2018 шеран 23 майхь
↑ Анастасия Мельникова. Тайны «Украины» в России (бил-боцу.). РИА Новости на Рамблере (2017 шеран 23 май). ТӀекхочу дата: 2018 шеран 30 июнь. Архивйина 2018 шеран 8 июлехь

Вострышев М. И., Шокарев С. Ю. Вся Москва от А до Я. Энциклопедия. — М.: Алгоритм, 2011. — 1064 с.
Гацунаев К. Н. Героико-патриотические мотивы в московской архитектуре 1940-1950 гг. // Вестник МГСУ. — 2015. — № 8. — С. 18–29. — 1997-0935.
Добренькая М. В. «Сталинские высотки» на фотографиях: возведение и бытование в свете идеологии // Вестник РГГУ. — 2013. — № 9. — С. 169–177. — 2073-6355.
Иконников А. В. Архитектура Москвы. XX век. — М.: Московский рабочий, 1984. — 222 с.
Кружков Н. Н. Высотки сталинской Москвы. Наследие эпохи. — М.: Центрполиграф, 2014. — 365 с. — ISBN 978-5-227-04542-3.
Олтаржевский В. К. Строительство высотных зданий в Москве. — М.: Гос. из-во лит-ры по строительству и архитектуре, 1953. — 215 с.
Рогачёв А. Проспекты советской Москвы. История реконструкции главных улиц города. 1935–1990. — М.: Центрполиграф, 2015. — 215 с. — ISBN 978-5-227-05721-1.
Хазанова В. Э. Из истории советской архитектуры 1917–1925 гг. / Афанасьев К. Н.. — М.: Издательство Академии наук СССР, 1963. — 250 с.
Хмельницкий Д. С. Архитектура Сталина. Психология и стиль. — М.: Прогресс-Традиция, 2007. — 560 с. — ISBN 5-89826-271-7.
Шашкова Н.О. История, историко-культурное значение и современное использование наследия советской архитектуры: гостиница «Ленинградская» // Пространство и Время. — 2014. — № 1. — С. 176—186. — 2219-4525.

Гостиница «Украина» на сайте СовАрх.ру
Официальный сайт гостиницы
Гостиница Radisson Collection на официальном сайте Raddisson

Хьалха хилларг: Уолдорф-Астория	Дуьненахь уггаре лекха хьешан цӀа 206 м 1955 — 1976	Когаметтаниг: Хьешан цӀа «Вестин-Пич-Плаза»(ингалс.)нохч.
Хьалха хилларг: Хьешан цӀа «Ленинградан»	Европера уггаре лекха хьешан цӀа 206 м 1955 — хӀинца а	Когаметтаниг: дац
Хьалха хилларг: Хьешан цӀа «Ленинградан»	Российн уггаре лекха хьешан цӀа 206 м 1955 — хӀинца а	Когаметтаниг: дац
Хьалха хилларг: Хьешан цӀе «Ленинградан»	Москохан уггаре лекха хьешан цӀа 206 м 1955 — хӀинца а	Когаметтаниг: дац

[_fe5a5e691fda9274-1] ¹ ² Олтаржевский, 1953, с. 110.

[village-2] ¹ ² Лёва Левченко. Я работаю в гостинице «Украина» (бил-боцу.). The Village (2018 шеран 21 февраль). ТӀекхочу дата: 2018 шеран 30 май. Архивйина 2018 шеран 23 августехь

[m24-3] Гостиница «Украина»: истории и тайны последней сталинской высотки (бил-боцу.). Москва 24 (2014 шеран 2 август). ТӀекхочу дата: 2018 шеран 29 май. Архивйина 2018 шеран 8 июлехь

[vesti-4] Цитатийн гӀалат: <ref> тег нийса йац; кху vesti тIетовжаран йоза йаздина дац

[_e7562c404ffaecc7-5] Иконников, 1984, с. 46.

[_c925e19bef9eb58a-6] Хазанова, 1963, с. 151.

[_6fcc2982b0ef0b33-7] Кружков, 2014.

[_787f31c954b8a6e4-8] Добренькая, 2013, с. 170.

[samlib-9] Светлаков Лев. Тайны сталинских высоток (бил-боцу.). Журнал «Самиздат» (2016 шеран 14 сентябрь). ТӀекхочу дата: 2018 шеран 30 май. Архивйина 2018 шеран 19 июнехь

[artishock-10] Сталинский ампир (бил-боцу.). Артишок (2017). ТӀекхочу дата: 2018 шеран 30 май. Архивйина 2018 шеран 23 майхь

[11] Анастасия Мельникова. Тайны «Украины» в России (бил-боцу.). РИА Новости на Рамблере (2017 шеран 23 май). ТӀекхочу дата: 2018 шеран 30 июнь. Архивйина 2018 шеран 8 июлехь

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

Сталинан лекха гӀишлош
Москох	МПУ коьрта гӀишло Хьешан цӀа «Украина» Российн АГӀМ Котельнически тӀера цӀа ЦӀен Кевнашкара гӀишло Кудринан майданара цӀа Хьешан цӀа «Ленинградан»
Ца динарш	Советийн гӀала Зарядьера гӀишло Советийн цӀа (Волгоград)
Кхин гӀаланаш	Хьешан цӀа «Украина» (Киев)¹ Хьешан цӀа «ДоттагӀалла» (Прага) Оьздангаллин а, Ӏилманан а гӀала (Варшава) Маьрша прессин цӀа (Бухарест) Латвин Ӏилманан академин гӀишло (Рига) Крещатик тӀера цӀа (Киев) КъУПУ коьрта дакъа (Челябинск)² Советийн цӀа (Воронеж)¹
Билгалдахарш: ¹ — гӀаттанаш лахйира гӀишло йечу хенахь; ² — тӀейина 2001—2004 шерашкахь

Украина (хьешан цӀа, Москох)

Истори

Хьалхара истори

Лекха цӀенойн проект

Архитектура а, хатӀ а

Хьешан цӀа Украина кинохь

Билгалдахарш

Литература

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш