Туха музыкин гӀирсаш
Туху музыкаин гІирсаш — йека хІуманна тІе тоьхна аз доккху музыкин гІирсаш. Кхаа тобанна кхо йекъало — мембранофонаш, идиофонаш (шеш йека), хордофонаш (мерзан). Йекаран локхалла иштта гІирсийн хила тарло билгала а, билгалза а[1].
Адамаллин исторехь дуьххьара музыкин гІирс[2].
Классификаци
Оцу кепийн дукхалла а, кепаш а кхоллина масех вариант церан классификацин. Цхьа гІирс масех тобанера хила тарло.
Озан локхаллица:
- Билгала йекаран локхаллица, уьш лело таро йу цхьа билгалчу озанмогІин ноташкахь. Иштта гІирсаш бу литавраш, ксилофон, вибрафон, горгалиш, цхьа могІа кхин;
- Билгалза йекаран локхаллица, цуьнан дац билгала кечдина аьзнаш. Оцу гІирсех йу — жима а, йоккха а вотанаш, кхо са берг, бошхІепаш, жиргІанаш, кастаньеташ, там-там, кхин гІирсаш.
Аз кхолладаларца:
- Мембранофонаш — йекарг йу цІоканах йа пластикех тІеозийна мембрана йу. Уьш йу литавраш, вотанаш, жиргІанаш.
- Идиофонаш — бекарг бу берриг гІирс (гонг), йа берриг бека хІумнех бина гІирс (кхо са берг, ксилофон, маримба, балафон, вибрафон, гарголаш, било).
- Металлн идиофонш, дека дакъош дина металлах — металлофонаш, кхо са берг, вибрафон, гарголаш;
- ТІулгийн идиофонаш, йека дакъалгаш цуьнан йина тІулгех (яшмех, нефритах, жадеитах, мармарах, мокхазах, кир-маьІданах, кхечарах) — тэцин, бяньцин, кхечеран;
- Керамикин идиофонаш, дека дакъалгаш дина сацкъарх, фаянсах, кІайн кхийранах — йекарг, гарголаш;
- Дечиган идиофонаш, дека дакъалгаш йина дечигах — ксилофон, бот, корейн гарголаш.
- Ангалин идиофонаш, дека дакъалгаш йина ангалих — ангалин арфа, веррофон, ангалин пондар, ангалин маримба, ранат каэо, кристалл башет.
- Туха гІирсийн башха тоба йу хордофонаш — мерзан гІирсаш (масала фортепиано а, цимбалаш а).
Билгалдахарш
- ↑ Музыкальный энциклопедический словарь, 1990.
- ↑ Рогаль-Левицкий Д.Р. Ударные инструменты // Беседы об оркестре. — М.: МузГИз, 1961. — С. 177. — 287 с.
Литература
- Ударные инструменты // Музыкальный энциклопедический словарь. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 560. — 672 с.
- Риман Х. Ударные инструменты // Музыкальный словарь. Том 3. — Москва-Лейпциг: П. Юргенсон, 1904. — С. 1295. — 480 с.
- Дмитриев Г.П. Ударные инструменты. Трактовка и современное состояние. — 2-е изд. — М.: Советский композитор, 1991. — С. 3—20. — 145 с.
- Рогаль-Левицкий Д.Р. Ударные инструменты // Современный оркестр. Том 2. — М.: МузГИз, 1953. — С. 312—319. — 447 с.