ТашаххӀуд
Хаам
ТашаххӀуд билгалдина долу йоза дешар ду, цу йукъахь ду АллахӀ хаставар, Мухьаммад Пайхамарна маршалла хаийтар, иштта Дела цхьаъ хиларан тешалла дар а (шахӀада)[1].
Иза охьахиъначу хьолехь (каӀда) олу:
- дуккха ракаӀаташ долчу ламазашкахь шолгӀачу ракаӀатал тӀаьхьа;
- муьлхха а парз йа суннат ламазан тӀаьххьарчу ракаӀатехь[2].
Ӏуьйра ламазехь (фаджр) ташаххӀуд цкъа доьшу, кхин долчу парз ламазашкахь — шозза[3].
Чулацам
ТашаххӀудан классикин текст «Ат-тахиййату лиллахӀи…» бохучу дешнашца долало, цу йукъахь ду:
- АллахӀна маршаллаш далар а, Иза хаставар а;
- пайхамарна маршо а, беркат а дехар;
- пожелание мира праведным;
- тешалла дар: «АллахӀ воцург кхин дела вац, Мухьаммад — Цуьнан илланча ву»[1].
Хьадисашкахь деана йозанан тайп-тайпана варианташ йу, амма цара йукъара маьӀна а, хӀоттам а ларбо[4].
| Гоч | Транскрипци | Текст |
|---|---|---|
| Ӏибадатан дерриг тайпанаш: дешнех долу а, дегӀаца долу а, даьхнийца долу а — АллахӀан ду. | [Ат-тахиййату лилляхи ва-с-салавату ва-т-таййибат] | التحيات لله والصلوات والطيبات |
| Маршо хила хьуна, хӀай Пайхамар, АллахӀан къинхетам а, Цуьнан беркаташ а. | [Ас-саляму ‘алейка айюхан-набиййу ва рахматуллахи ва баракатух] | السلام عليك أيها النبي ورحمة الله وبركاته |
| Маршо хила тхуна а, АллахӀан дикачу лайшна а. | [Ас-саляму ‘алейна ва ‘аля ‘ибадилляхис-салихин] | السلام علينا وعلى عباد الله الصالحين |
| Тешалла до ас, АллахӀ воцург кхин дела ца хиларна, иштта тешалла до ас Мухьаммад — Цуьнан лай а, илланча а хиларна. | [Ашхаду алля иляха илля-Ллаху ва ашхаду анна Мухаммадан ‘абдуху ва расулюх] | أشهد أن لا إله إلا الله، وأشهد أن محمدا عبده ورسوله |
Бакъонийн статус
Статус ташаххуда в исламском праве зависит от мазхаба:
- хьанифийн мазхабехь хьалхара ташаххӀуд декхарийлахь (важиб) лору;
- шафиӀийн мазхабехь — суннат;
- хьанбалийн мазхабехь — ламазан декхарийлахь долу дакъа;
- маликийн мазхабехь — деза лоруш долу гӀуллакх;
- шиӀийн (джаӀфарийн) ламастехь — ламазан декхарийлахь дакъа[3].
Декхарийлахь волу ташаххӀуд йукъахбитарна меттиг дӀабуза мега тӀехдолу сужданаш (сахьв-сужда) дарца[4].
Схьадалар
ТашаххӀудан йоза Къуръан йукъа ца догӀу, иза хьадисашца схьадеана — Мухьаммад пайхамаран дешнех а, гӀуллакхех а лаьцна долчу хаамашца. Уггар девзаш долчу вариантех цхьаъ ӀабдуллахӀ ибн МасӀудехьара схьадеана ду[1].
МаьӀна
Ламазан хӀоттамехь ташаххӀудана ладаме меттиг дӀалоцу, хӀунда аьлча:
- цу йукъахь коьрта динан тешалла (шахӀадат) ду;
- пайхамарна ларам гойту;
- ламаз чекхдалале цуьнан коьрта дакъош дерзадо[3].
Билгалдахарш
- ↑ 1 2 3 А. Али-заде. Исламский энциклопедический словарь / кандидат искусствоведения Е. Кононенко. — М.: Из-дательский дом «Ансар», 2007. — 400 с. — ISBN 5-98443-025-8.
- ↑ Акимушкин О.Ф., Боголюбов А.С., Бойко К.А. Ислам. Энциклопедический словарь / С.М.Прозоров. — М.: Наука, 1991. — 315 с. — ISBN 5-02-016941-2.
- ↑ 1 2 3 Г. В. Милославский, Ю. А. Петросян, М. Б. Пиотровский. Ислам. Энциклопедия / М. Б. Пиотровский. — М.: Наука, 1991. — 315 с. — ISBN 5-02-016941-2.
- ↑ 1 2 Сюкияйнен Л. Р. Мусульманское право: вопросы теории и практики / Л. Р. Сюкияйнен ; АН СССР, Ин-т государства и права. — М.: Наука, 1986. — 254 с. — ISBN 978-5-7598-4423-5.
Хьажоргаш
- Tas̲h̲ahhud / Wensinck, A.J.; Rippin, A. // Encyclopaedia of Islam. 2 ed. — Leiden : E. J. Brill, 1960—2005.(мехах)