Сайтиев, Бувайсар Хьамидан воӀ

Вина Хаси-Эвлахь 1975 шеран бекарг беттан 11-чу дийнахь. Нохчи ву. Олимпан чемпионан Сайтиев Адаман воккхах волу ваша вe иза.

Бувайсара дийцарехь, цуьнан дай баьхна ЦӀентарой йуртахь (хӀинца Ножай-Йуртан кӀошта), 150—170 шо хьалха Аух дӀабахара. Иза ЦӀоьнтаройн тайпу йукъавогӀуш хилла. Лата Ӏама волавелла 6 шо кхаьчча (1982 шо). Цуьнан тренерш бара Гашимов С. Р., Ирбаехан Исхьака а, Висмурада а^[4][5]. Цунна 13 кхаьчча цуьнан да машенахь велира. Цуьна нена дийзи виъ кӀант, кхо йоӀ кхио.

1989 шарахь ССРС спортан говзанча(оьр.)нохч. хилира и. 1990 шарахь иза деша вахара Новокузнецкехь ойлу спортан интернате. 1991 шарахь цо баьккхира толам ССРСн тӀаьххьара кегирхойн чемпионатехь.

Хаси-Эвлахь ишкола чекхйаьккхича Красноярске вахара иза. Цигахь цуьна тренераш бара Д. Г. Миндиашвили а, Г. Л. Бахтуридзе а, С. Г. Хачикян а.

 6-за дуьненан чемпион хилира иза (1995 шо, 1997 шо, 1998 шо, 2001 шо, 2003 шо, 2005 шо). Европин чемпионаташкахь толамаш баьхна цо 1996—2001 шерашкахь а, 2006 шарахь а.

1996 шарахь Атлантехь хиллачу аьхкенан Олимпиадехь 74 кг йозаллин категорехь дашо мидал йаьккхира цо, финалехь Къилбаседа Корейн латархо Пак Чан-Сун эшош. Иза хилира дуьххьарлера нохчо Олимпан дашо мидал йаьккхинарг а, маьршачу кепехь латарехь уггаре а жима Олимпан чемпион а. 1995 шарахь дуьйна 2000 шо кхаччалц цкъа а эшна вацара иза.

2000 шарахь лазор бахьанехь Сиднейхь хиллачу Олимпиадехь 9-гӀа меттиг а йаьккхина. 2004 шарахь Афинашках хилчу Олимпиадехь чемпион хилира иза финалехь Казахстанера Лалиев Геннадий эшош. 2008 шарахь Пекинехь хилчу Олимпиадехь кхозлагӀа олимпийски мидал йаьккхира цо. 2008 шарахь Пекинехь хиллачу Олимпиадехь 74 кг йозаллин категорехь дашо мидал йаьккхинчу Сайтиевс финалехь эшийра Узбекистанера Тигиев Сослан^[3].

5-за ФИЛА дуьненахь массарелла дика латархо ву аьлла билгалваьккхира иза (1996 шо, 1997, 1998 шо, 2003, 2005 шо). Диъза Россин чемпион^[3].

Цо чеккхйаьккхина ХӀинжа гӀалара Пачхьалкхан бизнесан, бакъонан университет. Нохчийчоьнан латаран федерацин президент вара иза^[6].

Россин тӀеман ницкъийн подполковник ву^[7].

2009 шеран хӀутоссург беттан 26-чу дийнахь цо элира, ша спорт йита дагахь ву аьлла^[8].

2016-чу шарахь дуьйна Сайтиев VII-чу кхайкхаман Пачхьалкхан Думан декъашхо ву, цуьнан метта хӀетахь ДегӀастанан Республикан куьйгалхо хилла волу Абдулатипов Рамазан хилла. Сайтиевс гӀуллакх дина Думан физкультурин а, спортан а, туризман а, кегийрхойн гӀуллакхийн а комитетехь^[9].

«Цхьааллин Росси» фракцин декъашхо вара Сайтиев. Дагестанан Республикан нохчийн Йукъараллин кхеташонан исполкомехь болх бина цо. Россин Федерацин Президентан физически культурин а, спортан а кхеташонан а, Россин латаран Федерацин кхочушдаран комитетан а декъашхо вара^[3].

Нохчийчоьнан а, Дагестанан а куьйгалхойн хьехамча хилла цо^[10][11].

2016 шарера 2021 шаре кхаччалц, 7-гӀа кхайкхаман Пачхьалкхан Думан декъашхо волуш, цо цхьаьна язйира 35 сов низаман инициативан а, федералан низамаш кечдарехь хийцамаш баран а^[12].

Сайтиев Бувайсар велла 2025-чу шарахь бекарг беттан 2-чу дийнахь, шен Москохарчу корара охьа а воьжна, бохамехь. Дарбан цӀийне кхачийна иза, амма кӀелхьара ваккха аьтто ца баьлла^[13][14]. Хаси эвлахь дагалецаман барам дӀабаьхьира, масех эзар стаг гулвеллера ДегӀастанан Новолакан кӀоштарчу Чаравали (Ярыксу-Аух) йуртахь тезета^[3][15].

Сайтиев Бувайсар валарца доьзна Нохчийчохь кхаа дийнахь тезетан мур кхайкхийра бекарг беттан 3-чу дийнера 5-чу дийне кхаччалц^[16].

• 2025-чу шеран бекарг беттан 13-чу дийнахь Соьлжа-ГӀалин мэрин пресс-гӀоьнчалло дӀахьедар дира, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан тӀедилларца, Сайтиев Бувайсаран сий деш, гӀалин Ахьмадан кӀоштарчу цхьана урамна цӀе хуьйцур йу аьлла. Иштта оцу урамехь схьайаьлла лерина йу Республикин латаран центр а^[17];
• 2025 шеран товбецан беттахь Красноярскехь дӀайаьхьира Дуьненайукъара маьрша латаран турнир Сайтиев Бувайсар дагалоцуш^[18];
• 2026-чу шеран кхолламан баттахь Красноярскерчу Советски кӀоштан цхьана урамна цӀе тиллира спортхочун сий деш^[19].

• Российн спортан сийлахь говзанча (1995);
• ДоттагӀаллин орден (1997) — пачхьалкхана гӀуллакх дарна а, 1996 шарахь XXVI аьхкенан Олимпан ловзаршкахь лаккхара спортан кхиамаш бахарна а^[20];
• Сийлахь орден (2006) — физически культура а, спорт а кхиорехь доккха дакъа лацарна а, лаккхара спортан кхиамаш бахарна а;
• Кадыровн орден (2009);
• Орден «Аль-Фахр» II-гӀа даржан (2008);
• Леррина FILA совгӀат «Дашо латархо» «ПаргӀатан кепехь латаран исторехь тоьлла латархо» номинацехь (2007)^[21];
• «Даймахкана хьалха дина диканаш бахьана долуш» орден, 4-гӀа даржан (2009) — физически культура а, спорт а кхиорехь доккха дакъа лацарна, 2008 шарахь Пекинехь хиллачу XXIX Олимпиадан ловзаршкахь спортан дика кхиамаш бахарна;
• «Физически культура а, спорт а кхиорехь гайтинчу диканашна» сийлаллин билгало;
• «Толам баккха лаам» категорехь Къоман спортан «Сийлалла» совгӀатан лауреат;
• 2007 шарахь цунна делира леррина FILA совгӀат «Дашо латархо» категорехь «ПаргӀата латаран исторехь тоьлла латархо»^[22];
• «Красноярскан сийлахь вахархо» (2010);
• Сайтиев Бувайсаран сий деш дуьненайукъара турнираш дӀахьо Белгехь (Воррикен а, Эйпен а гӀаланашкахь) а, Красноярскехь а^[23];
• Сайтиевн цӀарах латархойн клуб схьайиллина Эйпенехь (Бельгерчу) 2015-чу шарахь^[24];
• ЦӀе «ДегӀастанан халкъан турпалхо»^[25].

Сайтиев Бувайсар шен хӀусамненаца Индирица кхиийна пхи кӀант а, цхьа йоӀ а^[26][27].