Пособеш, пенсеш цифровой ахчанца далар
Пособеш, пенсеш цифровой ахчанца далар (оьрс. Вы́плата посо́бий и пе́нсий в цифровы́х рубля́х) Россехь жим-жима терахьийн рубль юкъаяккхаран декъехь пачхьалкхан социалан ахчанаш терахьийн формате дерзор. Терахьийн рубль — ахчанан кхоалгӀа кеп ю, ахчанан а, ахчанца боцучу а ахчанан гӀирсийн бахамаш цхьаьнатоьхна[1].
2025-чу шеран октябрь беттан 1-чу дийнахь дуьйна федералан бюджетера цхьадолу ахчанаш терахьийн соьмашца лур ду. Иза хьакхалуш хир ду цхьацца социалан пособех а. Ӏедало дӀа ца даьккхина 2025 шеран июль чекхболуш ахчанан ма-дарра тептар, 2026 шарахь дуьйна пачхьалкхан аьтто хир бу керла формат лело муьлхха а тайпана ахчанан, шайна юкъахь пачхьалкхан секторан белхахойн пенсеш а, алапаш а долуш.
Чулацам
Россин банко терахьийн рублан пилотни проект йолийра 2023 шеран августехь, хӀетахь дуьйна нах а, банкаш а, компанеш а терахьийн рублан транзакцеш зуьйш ю[2].
2025 шеран апрель чекхболуш Россин финансийн министро Силуанов Антона дӀахьедира, ша сатуьйсу 2026 шарахь терахьийн рубль шуьйрачу барамехь кхочушъяре[3]. Оцу хенахь оьшу финансийн инфраструктура дӀайоло а, зераш дан а деза.
Терахьийн рубль лелор ю виртуальни меттигехь: Россин банко арахоьцур ду терахьийн рубль терахьийн кодан кепехь, ткъа керлачу ахчанан чоьташ хир ю Коьрта банкан платформехь[1].
Ахчанан керла кеп латтор ю нах а, юридикан нах а терахьийн кошелекашкахь. Бохча билгалчу банкаца йоьзна хир дац, амма терахьийн соьмах пайдаэца йиш ю ламастан кепашца: банкан приложенишца. Кошелек чу кхача аьтто бу клиентана гӀуллакх деш йолчу муьлххачу а банкехула. ТӀейогӀучу хенахь терахьийн рублех пайдаэца аьтто хир бу аьлла хета, интернет а йоцуш[4].
Терахьийн рублех пайда эца йиш ю ахчанаш дӀадала а, трансфераш ян а, уьш ахча доцчу ахчанах а хийца йиш ю, тӀаккха ахча санна схьадаккха йиш ю, оьшуш хилча. Цхьаццаболчу нахана терахьийн рубльца транзакцеш яр банкан мах хир бац. Уьш хир бац кредитан институтийн дозанашца. Юридически личностийн хьокъехь аьлча, лаххара а мах дӀабалар лерина ду[5].
Ӏедалша чӀагӀдо керлачу кепан ахчанан дика агӀонаш дозанал арахьара ахчанаш дӀасадаржорехь а, транзакцешна тӀаьхьакхиаран а[1].
Цифровой сом йукъадаккхаран график
2025 шеран 15 июлехь Пачхьалкхан Думо тӀеийцира низам терахьийн рубль мур-мурехь юкъадаккхарх лаьцна, цунна куьг яздира президенто 2025 шеран 23 июлехь. 120 миллион сов рубль, массо а йохкархой а, банкаш а 2028 шо кхачале вовшахтоьхна.
2025-чу шеран октябрь беттан 1-чу дийнахь дуьйна федералан харжамийн цхьана декъана а, цхьацца социалан пособешна а пайда оьцур бу терахьийн соьмах. Муьлхарш ю — хууш дацара 2025-чу шеран июль-бутт чекхболуш.
2026-чу шеран январь беттан 1-чу дийнахь дуьйна терахьийн соьмах пайдаэца йиш ю федералан бюджетера муьлххачу а ахчанах. Иза хьакхалуш ду пачхьалкхан секторан белхахойн пенсех а, пособех а, стипендех а, алапех а.
2027 шарахь терахьийн рубль гучудер ду регионийн ахчанашкахь.
Шен лааман принцип
Коьртачу банко чӀагӀдо, терахьийн сом юкъадаккхаран хьокъехь цхьа а ницкъ барх лаьцна дуьйцуш дац:
Граждане, как и сейчас, смогут самостоятельно выбирать, какую форму рубля использовать — наличную, безналичную или цифровую. Выбор полностью за человеком[6].
Иза хьакхалуш ду пособеш а, пенсеш а оьцучу нахах: цара шаьш-шайна къастадо ахчанаш схьаэцаран формат (ахча доцуш ахча далар, ахчанца я терахьийн рубль).
Пособеш далар
Иза хьакхалуш ду пособеш а, пенсеш а оьцучу нахах: цара шаьш-шайна къастадо ахчанаш схьаэцаран формат (ахча доцуш ахча далар, ахчанца я терахьийн рубль). 2025-чу шера февраль баттахь Интерфакс агенталло хаам бира, Россин банк Федералан хазнаца цхьаьна социалан пособеш а, капиталан гӀишлошъяран харжаш а дӀаяларехь терахьийн соьмах пайдаэцарх лаьцна эксперимент йолаяла дагахь ю аьлла. Агенталло дийцарехь, иза хила деза 2025-чу шеран Стигалкъекъа-беттан 25-чу дийнахь, Интерфаксо хьахош ду бюджетан процессехь терахьийн соьмах пайдаэцаран «некъан карта». Эксперимент дӀаяхьа еза Лахьан-бутт чекхбаллалц. Амма документехь яздина дац, муьлхачу тайпана ахчанаш зер ду[7].
ТӀеэцначу низамашца а догӀуш, пособийн цхьа дакъа терахьийн кепехь дӀалур ду 2025-чу шеран Товбеца-баттахь дуьйна. Цуьнца цхьаьна, Коьртачу банко юха а чӀагӀдарехь, цхьаммо а автоматически схьайоьллур яц терахьийн кошелек[6].
Эксперташа билгал ма-даккхара, терахьийн соьмашца ахчанаш дӀадалар Ӏедална аьтто болуш ду, хӀунда аьлча, цара аьтто бо пачхьалкхан Ӏалашонца ахча дайарна тӀехь Ӏуналла дан. Цу хьокъехь кхетийра финансийн грамоталла кхиоран ассоциацин (АРФГ) генеральни директоро Каганов Вениамина:
…Для бюджета важно, чтобы казенные деньги тратились строго целевым образом. Например, на детские пособия взрослые не покупали себе алкоголь и сигареты. С цифровым рублем это станет реальностью[5].
Билгалдахарш
- ↑ 1 2 3 Будут ли платить пенсии в цифровых рублях?. Дата обращения: 30 июлехь 2025.
- ↑ Цифровой рубль | Банк России. cbr.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 30 июль.
- ↑ Силуанов ждет масштабного внедрения цифрового рубля в 2026 году, Interfax.ru (2025, 28 апрель). Дата обращения: 30 июлехь 2025.
- ↑ Цифровой рубль | Банк России. cbr.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 30 июль.
- ↑ 1 2 Социальные выплаты в цифровых рублях. Насколько это реально? Мнения экспертов - Российская газета, Российская газета (2025, 10 февраль). Дата обращения: 30 июлехь 2025.
- ↑ 1 2 Что такое цифровой рубль, зачем он и как работает, нужно ли заявление на отказ от цифрового рубля. | Банк России. www.cbr.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 30 июль.
- ↑ ЦБ и Казначейство РФ намерены осенью протестировать выплату пособий в цифровых рублях, Interfax.ru (2025, 5 февраль). Дата обращения: 30 июлехь 2025.