Ободриташ
Ободри́таш (бо́дричаш, абодри́таш[1]) — полабийн славянашна йукъабоьлху славянийн тайпанийн йуккъерабӀешерийн барт.
Беха меттиг — Эльба (Лаба) эркан лахенашкахь, хӀинцалера Мекленбурган малхбузе, Шлезвиг-Гольштейн латтан малхбален дакъа, хӀинцалера Лахара Саксонин къилбаседа-малхбален дакъа (Люнебург гӀалин малхбалехьара область, Вендланд гӀалин малхбалехьа — Люхов-Данненберг кӀошт), древанаш беххачехь. Хетарехь меттанашна йукъахь даьржина дара лахара лужичанийн, делла полабийн а, словинийн а меттанаш.
Истори
VII—XII бӀешерашках ободритийн барт бара конфедераци санна, коьртехь ререгийн тайпа дара[2].
«Баварин географца» IX бӀешеран йуккъехь, ободритийн тайпанан барт лаьттара деа бархойн тайпанах: бодричех, вагрех (нем. vagri), полабех (лат. polabi), варнех (нем. warnower)[3].
Ободритийн коьрта шахьар Велиград (Wiligrad) йу, X бӀешо чекхдолушсхьайаьккхина немцоша, цӀе хийцина Мекленбург (Michelenburg) аьлла, хьахайо 965 шеран сочиненехь Ӏарбийн авторо ИбрахӀим ибн Якъуба[4]. ХӀокху заманхоша сурт хӀотторехь, Велиградан (лат. Magnopolis[5]) гуо бара 20 чаккхарма, цундела пено ларйеш йацара, ткъа кхаа гӀап-гӀалица, шиъ царех йара гӀалин йисташкахула, кхоалгӀаниг ободритийн сийлахь элийн резиденци йара[6][7].
ТӀехьо ободритийн некъийн НаконидгӀеран резиденци йара дозанан гӀап Любице (Любек)[8]).
Ваграш тайпанан коьрта гӀала йара Старгард, схьайаьккхинчул тӀаьхьа цӀе хийцина Ольденбург аьлла[9], полабийн коьрта шахьар — Ратибор (Ратценбург) йара[10].
Кхин конфедераташ тайп-тайпанчу хенахь йара: глинянан, смолинхой, древанаш, кхин берш[11].
Ладаме нах беха меттигаш: Илово (Висмаран къилбаседа-малхбалехьа), Зверин, Добин (Зверинан Ӏоман Висмаран айманан бердан тӀехь).
Ободриташ КаролинггӀар болчу хенахь
Франкийн урхалча Карл Сийлахьверг волчу хенахь ободриташ тӀом беш бара цуьнга агӀора лютичашна а, саксашна а дуьхьал. Карлан омарца вассалан славянийн элийн тобано дакъалецира ткъе итт шарна бахбеллачу тӀам тӀехь франкаша Саксони къарйеш. Амма ободритийн паччахь Витцин (тарло, Вышан хила) саксаш вийра, иза кӀелонга а кхайкхина цхьанхьа Эльбин лакхенашкахь. Цуьнан меттана волчу Дражкос (Траско, Драговит) 798 шарахь хаъал эшам бира саксашна, цул тӀехьа уьш машаре баьхкира Карл Сийлахьчуьнца. Амма тӀаьхьа ободриташ шайн паччахьан дуьхьала гӀаттам бира, цуьнан дийзира махкара вада. IX бӀешо долалуш чӀагӀбелла данихой 808 шарахь дуьхьала бевлира КаролинггӀарна а, церан бартхошна а. Данин Готфрида штурмца схьайаьккхира Рерик, йийсар вина, ирх оьллира эла Годлав (Годслав, Готлейб, йа Годелейб), йохийра ша гӀала, ткъа дукхаха болу бахархой (пхьераш а, махлелорхой а) кхелхира Хедебю.
Билгалдахарш
- ↑ Juncker, Christian. Enleitung zu der Geographie der mittlern Zeiten. Jena, 1712, S. 52
- ↑ Boll, Ernst. Geschichte Meklenburgs mit besonderer Berücksichtigung der Culturgeschichte. Bd. 1, Neubrandenburg, 1855, S. 4. «Nach Adam hießen die Abodriten auch Reregen.»
- ↑ Йоахим Херрман. Ободриты, лютичи, руяне Архиван копи 2018 шеран 8 октябрехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ // Славяне и скандинавы: Сб. — М., 1986. — С. 338.
- ↑ Йоахим Херрман. Ободриты, лютичи, руяне Архиван копи 2018 шеран 8 октябрехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ. — С. 338.
- ↑ Živković, Tibor; Crnčević, Dejan; Bulić, Dejan; Petrović, Vladeta; Cvijanović, Irena; Radovanović, Bojana. The World of the Slavs Архиван копи 2017 шеран 18 августехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ. Belgrade, 2013, p. 351
- ↑ Бодричи. Энциклопедический словарь Ф. А. Брокгауза и И. А. Ефрона, С.-Пб., Брокгауз-Ефрон, 1890—1907. «В основании их жизни, как и вообще славян, лежал сначала родовой быт, затем являются князья, над которыми возвышается один великий князь с сильною властью.»
- ↑ Nugent, Thomas. The History of Vandalia Архиван копи 2017 шеран 18 августехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ. Vol. I. London, 1766, pp. 399—400
- ↑ Tille, Armin. Deutsche Geschichtsblätter: Monatsschrift für Erforschung deutscher Vergangenheit auf Landesgeschichtlicher Grundlage. Bd. 11, F. A. Perthes, 1910, S. 292. «war Altlübeck am Zusammenfluß von Trave und Schwartau vor 1044 ein wendisches Fischerdorf, wurde danach eine wagrische Grenzfeste»
- ↑ Вагрия. Энциклопедический словарь Ф. А. Брокгауза и И. А. Ефрона, С.-Пб., Брокгауз-Ефрон, 1890—1907. «Во время войн с саксами Карл Великий предоставил область В. славянскому племени оботритов, которые в течение трёх веков сохраняли свою независимость и языческую религию. Главный город их, Ольденбург (по-славянски — Старгард), был важным торговым пунктом на Северном море; но начиная с XV в. гавань стала мелеть и город постепенно потерял своё торговое значение».
- ↑ Наумов, Е. П. (отв. ред.); Акимова, О. А. Этнические процессы в Центральной и Юго-Восточной Европе. — М.: Наука, 1988. — С. 96.
- ↑ Ludat, Herbert. Siedlung und Verfassung der Slawen zwischen Elbe, Saale und Oder. Schmitz, 1960, S. 142. « … die Warnower, die nur bei Adam von Bremen genannt werden, und das auch nur in der Liste der zur Hamburger Kirchenprovinz gehörigen populi …»
Литература
- Рудаков, Василий Егорович. Бодричи // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- Адам Бременский, Гельмольд из Босау, Арнольд Любекский. Славянские хроники / Пер. с лат. И. В. Дьяконова, Л. В. Разумовской. — М.: СПСЛ; Русская панорама, 2011. — 584 с. — (MEDIÆVALIA: средневековые литературные памятники и источники). — ISBN 978-5-93165-201-6.
- Гельмольд из Босау. Славянская хроника / Пер. Л. В. Разумовской. — М.: Наука, 1963. — 300 с. — (Памятники средневековой истории народов Центральной и Восточной Европы).
- Гильфердинг А. Ф. Когда Европа была нашей. История балтийских славян — М.: ЭКСМО, 2010. — 320 c. — (Древняя Русь).
- Гильфердинг А. Ф. История балтийских славян. — М.: Русская панорама, Русско-Балтийский информационный центр «БЛИЦ», 2013. — 704 с. — (Возвращенное наследие: памятники исторической мысли). — ISBN 978-5-93165-227-6.
- Егоров Д. Н. Славяно-германские отношения в средние века. Колонизация Мекленбурга в XIII в.: В 2-х тт. — М.: Москов. худож. печатня, 1915. — 567; XI + 614; XXVII с.
- Успенский Ф. И. Первые славянские монархии на Северо-Западе. — СПб.: Изд-во Слав. благотвор. комитета, 1872. — 266, XIII с.
- Херрман Йоахим. Ободриты, лютичи, руяне / Пер. с нем. Г. С. Лебедева // Славяне и скандинавы: Сб. / Под ред. Е. А. Мельниковой. — М.: Прогресс, 1986. — С. 338—359.
- Westphalen E. J. Monumenta inedita rerum Germanorum. Lipsiae. 1741. p. 1615—1630. (здесь же трактат И. Ф. Хемница: «Родословная герцогов Мекленбургских», написанный на мекленбургском диалекте по утраченным средневековым источникам)
- Turasiewicz A. Dzieje polityczne Obodrzyców, Kraków 2004.
- Wachowski A. Słowiańszczyzna Zachodnia, Poznań 2000
- Изложение материалов трактата И. Ф. Хемница на немецком — Schröder Dietrich. Was betrifft die weltliche Historie derselben, mehrentheils aus allerhand schriftlichen Urkunden, zur Erläuterung der Mecklenburg weltlichen Historie, den Liebhabern mitgetheilt.Wismar, 1858. Wismars weltliche Historie. Von Wismars weltlichen Personen. I.Erstes Kapitel. Von der Landesobrigkeit.1. Erste Dynastie. Ungewisse Anherren. 2. Zweite Dynastie. 3. Dritte Dynastie. Gewisse Ahnherren.
Кхин дӀа темана тӀехь
Славянийн тайпанаш (VII—XII бӀешераш) | |||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Малхбаленславянийн тайпанаш |
| ||||||||||||||||||
| Малхбузаславянийн тайпанаш |
| ||||||||||||||||||
| Къилбаславянийн тайпанаш |
| ||||||||||||||||||
Билгалдахарш (муьлхачу этносера ду чаккхенца хӀоттийна дац): 1 — тера ду малхбаленславянийн тайпанаш долчух; 2 — тера ду финнийн-угорийн тайпанаш долчух; 3 — тарло, руянаш лютичех къаьстина тайпа хила. | |||||||||||||||||||
Баварин географехь хьехийна тайпанаш | |
|---|---|
| |
Тайпанаш дагардина оригиналан низмехь а, оригиналан цӀерашца а | |