Нохчийн Республикин къаьмнийн иэсан а, баланийн а де
Нохчийн Республикин къаьмнийн иэсан а, баланийн а де (оьрс. День памяти и скорби народов Чеченской Республики) — хӀора шарахь 10-чу майхь Нохчийчохь даздеш долу официальни де ду. ХӀара де лерина ду тайп-тайпанчу заманашкахь нохчийн къомо лайначу бохамашкахь кхелхинчу нехан иэсан. Иза Нохчийн Республикин Куьйгалхочун Кадыров Рамзанан Указца 2011-чу шарахь чӀагӀдина ду[1].
Истори а, бохаман маьӀна а
Хьалха Нохчийчохь иэсан де 23-чу февралехь (нохчийн къам махкахдаьккхина де) билгалдоккхуш дара. Амма 2011-чу шарахь республикин куьйгалло сацам бира массо а бохамех (депортаци, тӀемаш, терракташ) дийна бисинчу иэсан цхьа терахь хӀотто. Оцу дийно къоман бохам а, Россин Турпалхочун Кадыров Ахьмад-Хьаьжин кхелхина де а цхьаьнатуху.
Кадыров Ахьмад-Хьаьжас олура: «Вай дуьненахь машар а, нийсо а чӀагӀйан йеза, тӀаккха бен вайн иэс хьакъдолчу кепара лардийр йац. ХӀара де ду вайнаха лайна болу бохам йуха ца хилийта вай хьехош долу де[2]».
Демографин а, культурин а агӀонаш
ХӀара де Нохчийчоьнан массо а бахархошна лараме ду. Нохчийн Республикин къаьмнийн иэсан де — иза деккъа цхьа терахь дац, иза къоман психологически меттахӀоттаран процесс йу. Регионан бахархойх доккха дакъа (50%-х сов) кегийрхой хиларна, цара исторически иэс а, хилла болу бохам дагахьлаттор чӀогӀа лараме ду.
Оцу дийнан коьрта Ӏалашо йу:
- Къоман истори ларйар а, кхиор а;
- Кхелхинчу нехан доьзалашка ларам гайтар;
- Патриотизм кхиор а, Россин пачхьалкхан сий лардар а[3].
Даздаран кепаш
ХӀокху дийнахь Нохчийчохь самукъане мероприятеш дӀа ца хьо, хӀара де белхаран а, доӀанан а де ду. Коьрта гӀуллакхаш дӀахьо маьждигашкахь а, республикин зияраташкахь а.
Программин йукъадогӀу:
- Маьждигашкахь Къуръан дешар а, сагӀа даккхар а;
- Иэсан мемориалашкахь гуламаш бар;
- Документальни фильмийн гайтамаш, хилла болу бохам хьехош.
Массо а кӀошташкахь меттигерчу администрацийн белхалоша а, йукъараллин гӀуллакххоша а кхелхинчу нехан доьзалашка хьошалха оьху, царна гӀо-план хӀоттайо. ХӀара де ду массо а бахархоша шайн дегнашкахь латтош долу иэсан де[4].
ТӀаьхье ларйар
2024-2026-чу шерашкахь иэсан де даздарехь кегийрхоша дакъалацар лакхадаьлла ду. Студенташа а, волонтерша а исторически архиваш таллар а, хаамаш гулбар а жигара даьккхина. Иза бахьана долуш кхиаш йолу тӀаьхье шен Даймехкан историх а, хиллачу бохамех а хьакъйолу хаамаш болуш кхуьуш йу. Иштта, Нохчийн Республикин къаьмнийн иэсан а, белхаран а де — иза вайн кхане нийса хӀотторан коьрта гӀуллакх ду.
Билгалдахарш
- ↑ 10 мая – День памяти и скорби народов Чеченской Республики – MuнТруд ЧР. www.mtchr.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 17 март.
- ↑ День памяти и скорби народов Чеченской Республики – ГБУ «Национальная библиотека Чеченской Республики им. А.А. Айдамирова». chechenlibrary.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 17 март.
- ↑ День памяти и скорби народов Чеченской Республики. Социальный фонд России. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 17 март.
- ↑ Воспитательная работа и историческая память. Министерство спорта и молодёжной политики ЧР. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 17 март.