Марий Эл Республикин де
Респу́блики Ма́рий Эл Респу́бликин де — Марий Эл Республикин пачхьалкхан де. ХӀора шарахь 4 ноябрехь даздо.
История
1920-чу шеран Ӏаьнан муьрехь Казань гӀалахь, Наркоматехь йолчу Марийн Центральни Управленин инициативица дӀаяьхьира марийн жигара белхалойн Ерригроссин гулам. Цу барамехь гулбеллачара билгалъяьхна гергарчу барамехь территореш, марихой компактни бехаш болуш, административан дакъош дӀасадаржо тарлуш йолу. Цу хенахь ГӀезалойн-Башкирийн Советан Республика а, Башкирийн АССР а кхоллаелла яра, кхин долу къаьмнаш а цхьаьнакхета долийра къоман боламашка, шайн автономех лаьцна ойла ян[1][2].
1920 шеран аьхка марийн жигархой гулбелира марийн коммунистийн Ерригроссин конференце, цу тӀехь, докладан бух тӀехь В.А. Мухина шайн рогӀера гӀулчаш билгалъяьхна. Цу бараман жамӀашна тӀе а тевжаш, Наркомнаце С.А. Черняков документийн проекташ йовзийтира Совнаркоме[1][2].
1920 шеран 4 ноябрехь Халкъан комиссарийн кхеташоно а, ВЦИК тӀеийцира «Марийн халкъан автономин кӀошт кхолларан хьокъехь» аьлла указ. Документехь билгалъяьккхина яцара территори, дозанаш, административан центр, я урхаллин органаш, цундела оццу шеран 25 ноябрехь арахийцира тӀетоьхна омра, массо а территорин а, административан а хаттарш дӀадерзош. Документца а догӀуш, автономин кӀошта юкъа йогӀура Краснококшайн кӀошт а, Козмодемьянскан кӀошт а Казанан губерни, дакъош Уржумский а. Яранские уезды Вятски губерни, кхин а Васильсурская район Нижегородская губерния. Краснококшайск коьрта шахьар хаьржина[1][2].
Официалехь Марийн автономин кӀошт кхоллар дӀакхайкхийра ревкомо 1921 шеран 1 мартехь, цундела 1921 шарера 1930 шаре кхаччалц дезде даздора б1аьстена хьалхарчу дийнахь
Билгалдахарш
- ↑ 1 2 3 Елена Яшметова. День Республики Марий Эл: страницы истории Марийского края, Информационный портал SM.news (2022, 3 ноябрь). Дата обращения: 25 октябрехь 2024.
- ↑ 1 2 3 Республика Марий Эл. Марийской автономии - 82 года, Регнум (01.11.2002). Дата обращения: 25 октябрехь 2024.
Литература
- Востриков, В. Г. Марий Эл: хроника столетия: 1920—2020 / В. Г. Востриков, А. М. Клёнов. — Йошкар-Ола: Издательский дом «Марийское книжное издательство», 2020. — 100 с.
- Калинина, О. А. Марийские праздники = Марий пайрем-влак: справочник /О. А. Калинина. — Йошкар-Ола, 2006. — 52 с.
- Марийцы: коллективная монография / О. А. Калинина, М. Н. Мамаева, Т. Л. Молотова и др.; М-во культуры, печати и по делам национальностей Респ. Марий Эл; МарНИИЯЛИ им. В. М. Васильева. — Йошкар-Ола, 2008. — 213 с.
- От автономии к суверенитету. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1991. — 64 с.
- Сануков, К. Н. Марийская автономия: к 90-летию образования Марийской автономной области / К. Н. Сануков. — Изд-е 2-е, доп. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2010. — 176 с.
- Свечников, С. Марийская автономия: мифы и факты / Сергей Свечников // Марийский мир = Марий сандалык. — 2020. — № 4 (47). — С. 2-10.
- Хлебников, А. В. Образование и развитие советской автономии марийского народа (1917—1929) / А. В. Хлебников. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1970. — 272 с.
- Энциклопедия Республики Марий Эл / МарНИИЯЛИ им. В. М. Васильева. — Йошкар-Ола, 2009. — 872 с.
- Янтемир, М. Н. Марийская автономная область: (с приложением административной карты области) / М. Н. Янтемир. — Йошкар-Ола, 2005. — 188 c.