Манама
Манама (المنامة Al-Manāmah) — Бахрейн пачхьалкхан коьрта гlала йу.
Иза йу Персин заливехь БахӀрейн гӀайренан къилба-малхбален бердаца, цигахь иза герга йогӀу Мухаррак гӀайренна, коьртачу шахьаран губернаторехь.
Истори
ГӀала кхоьллина лоруш йу вайн эран I бӀешарахь. VII—IX бӀешерашкахь Халифатан дакъа хилла, X—XI бӀешерашкахь Къарматийн пачхьалкхан административан центр йара. Манама дуьххьара хьахийна исламан хроникехь 1345 шарахь, 1521 шарахь гӀала дӀалаьцна португалхоша, ткъа 1602 шарахь гӀажароша. Аль-Халифан династийн паччахьалла дӀадоладелира 1783 шарахь [1].
861—1914 шерашкахь цхьа могӀа барташ бира, БахӀрейнан тӀехь Британин протекторат кхоьллина. Оцу бартийн гурашкахь 1900 шарахь Манамехь схьайиллина Британин векалийн офис, цуо хаам бира Бушехрехь (Перси) ГӀажарийн заливехь йолчу Британин резидентана. 1946 шарахь Персин заливехь британин резидентийн офис дехьаяьккхира Манаме[2]. ГӀала маьрша порт кхайкхийра 1958 шарахь, 1971 шарахь иза хилира йозуш йоцучу БахӀрейнан коьрта шахьар.
Экономика
Манаман экономика — ерриг БахӀрейнан санна — дӀахӀоттийна йу финансийн рынкехь, хӀордан йистера кеманаш (дховш) деш, чӀерийлецарехь, жовхӀарш лелорехь. ГӀалин йуккъера майда йу ЖовхӀаран майда. Мина Салманан йохк-эцаран порт, шарахь йохк-эцаран оборот 1,5 млн тонн[1] йу, уггаре а мехалачех йу Персин заливехь. Портехь йу океанехь лелачу даккхийчу кеманашна докинг а, тодар а, кхузаманан складаш а, шелонан гӀирсаш а[2]. Манаман финансийн сектор (цу юкъахь йу БахӀрейнан фондан биржа) гергарчу хьесапехь 20 % пачхьалкхан ВВП дӀалоцу. Туризм дика кхиъна йу: шарахь 5 миллион сов турист вогӀу Манаме а, цуьнан гонах а, коьртачу декъана Персин заливан регионера. ГӀалахь йу дуьненаюкъара яккхийчу синтарийн отелан комплексаш — Radisson, Sheraton, Novotel. Иштта Манама йу дешаран сервисийн коьрта центр, уггар хьалха луларчу пачхьалкхашна гӀуллакх деш, информацин а, телекоммуникацин а сервисийн — цигахь йу регионан уггаре йоккха спутникан радион а, телевизионан а зӀенан станци. Манамехь йу Персин заливан регионехь болх бечу йаккхийчу дуьненайукъарчу корпорацин регионан офисаш. ГӀалин дозанал арахьа, амма мегаполисан кӀоштан йукъахь йу говзанчийн заводаш: Бахрейнан мехкадаьттан завод (шарахь 14 млн тонна мехкадаьтта даккхаран ницкъ болуш), Aluminium Bahrain алюминийн литейни завод (шарахь 850 000 тонна), Company Invest the materials from Australia4. тонна аьчкан маьӀданийн гранулаш шарахь ГӀажарийчоьнан а, Бразилхойн а маьӀданех), Ӏаьнар дӀадоккху заводаш, кхин а[1].
БахӀрейнан коьртачу шахьарахь дуккха а стигалхӀотторан гӀишлош йу, царна йукъахь шен шатайпаналлица къаьсташ йу БахӀрейнан дуьненайукъара йохк-эцаран центр. 2,5 километр еха ӀиндагӀ уьйр йолуш йу гӀала Мухаррак гӀайренца, къилба-малхбалехь, цигахь йу БахӀрейнан дуьненаюкъара аэропорт[2]. Иштта лерина йу метро система, гӀалин йуккъехула дӀа а йоьдуш, аэропорт гӀалин къилбаседан кӀошташца уьйр йолуш.
Климат
Климат тропикера субтропике кхаччалц хийцалуш йу; январехь йуккъера температура 16°C, августехь 31°C, шарахь гергарчу хьесапехь 90 мм йочанаш йогӀу.
| Манамы климат | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Гайтам | Янв. | Фев. | Март | Апр. | Май | Июнь | Июль | Авг. | Сен. | Окт. | Нояб. | Дек. | |
| Юьззина максимум, °C | 27,8 | 33,8 | 38,1 | 41,3 | 46,2 | 47,3 | 47,8 | 45,6 | 45,0 | 42,8 | 37,2 | 30,6 | |
| Юьззина минимум, °C | 5,0 | 8,2 | 10,0 | 13,4 | 15,9 | 19,8 | 25,7 | 24,2 | 23,3 | 19,5 | 12,1 | 8,2 | |
Культура
Манамехь йу 1980 шарахь кхоьллина Гольфан университет а, 1986 шарахь кхоьллина БахӀрейнан къоман университет а, иштта гӀалахь болх беш йу дуьненайукъара университетийн цхьа могӀа филиалаш. Кхин Ӏилманан институташ а, организацеш а йу гӀалин БахӀрейнан Ӏилманан центр (1981), историн а, археологин а йукъаралла (кхоьллина 1953), инженерийн йукъаралла (1972), информацин технологийн йукъаралла (1981), Къоман музей Абрахмед-Ф. (1976 шо)[1].
Манаман уллохь йу шира храмийн комплексаш Барбар ( III—II эзар шо хьалха ) а, Ад-Дираз ( II эзар шо хьалха ), шира станица КъалӀат-ал-Бахрейн ( III— II эзар шо хьалха ). Ша гӀала ларйо шен историн Ӏер-дахаран архитектура, цигахь ду мохан бӀовнаш олуш долу цӀенош а, ламастан дечигах йина декоративни машрабийа решеткаш а йолуш. Манаман архитектуран хӀолламашна йукъахь ду XI бӀешарахь дина Аль-Хамис маьждиг [1].
Цуьнца цхьаьна гӀалина чӀогӀа тӀеӀаткъам бо Малхбузера културано, къаьсттина Британин културано. Таксиш Лондонерчу кабинийн репликаш йу, гӀатташ Британин системица лоьмарш йолуш ду, дуккха а евзаш йолу бараш ирландин пабийн кепехь кечйина йу. Леррина туьканашкахь къаьркъа духку, цигахь дуккха а буьйсанан клубаш а, кхузаманан кинотеатраш а йу. Доккхачу декъанна цунах а, иштта йохка-эцаран а, самукъадаккхаран а центрийн шуьйра маша а бахьана долуш, Манама жим-жима чӀагӀлуш йу шен позици Персин заливан пачхьалкхашна йукъахь регионан туристийн центр санна.
Йижарий гӀаланаш
- Эль-Кувейт, Кувейт
- Духьа, КъатӀар
- Тунис, Тунис (1999)
- Бейрут, Ливан (1977)
- Чикаго, Америкин Цхьаьнатоьхна Штаташ (2004)
- Дубай, Ӏарбийн Цхьаьнатоьхна Эмираташ
- Чиангмай, Таиланд
Литература
- Густерин, П. В Ӏаьрбийн Малхбален гӀаланаш. Москва: Малхбале-Малхбузе, 2007 шо, 352 агӀо. (Энциклопедин справочник).
Билгалдахарш
- ↑ 1 2 3 4 5 МАНАМА • Большая российская энциклопедия - электронная версия. old.bigenc.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 29 декабрь.
- ↑ 1 2 3 Manama | Bahrain, Population, & Map | Britannica(ингалс.), Encyclopedia Britannica. Дата обращения: 29 декабрехь 2025.
Хьажоргаш
- capital.gov.bh — Манаман официалан сайт