Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Мажарийн республикин де

Мажарчохь Ӏедал хийцар (маж. Rendszerváltás Magyarországon) — машаре дехьабовлар цхьаьна партин раж кадаризм тӀера Мажарийн Халкъан Республикин дукха партин парламентан республикин тӀе 1989 шарахь. Хиламаш дакъа хилира 1989 шеран революцин.

Амал

1989-чу шарахь хилла Мажарчоьнан «революци» бух тӀера къаьсташ йара Чехословакехь а, ГДР-хь а, Румынехь а хиллачу хиламех, цигахь дӀадаханчуьнца дӀасакъастар дагахь доцуш а, драмин а хилла. Мажарчохь керлачу политикин системе дерзар хилира маьрша дийцарш дӀадахьаран процессан жамӀ, иза дӀайаьхьира махкахь 1989 шеран аьхка, дерзаран механика къастийра бухера хийцамех, хилла Ӏедалан Мажарчоьнан социалистийн белхалойн парти (МСБП) йукъахь. Мажарчоьнан социалистийн белхалойн партера реформаторшна а, демократин оппозицина а йукъахь хилла конфликт идеологин Ӏалашонца йацара, барт бара, Мажарчоьнан йукъаралла а, экономика а хийца йеза кхиинчу либералан демократийн кепехь, мелла а йоцачу хенахь а, 1990 шарахь а; оццу хенахь дуьненайукъарчу финансийн кхолламашна дина рекомендацеш кхочушйан йеза. Хаттар дара, хьан дӀахьур ду трансформацин процесс. Цу кепара, коьрта даржаш дӀалаьцна прагматикин технократаш, коьртехь премьер-министр Миклош Немет коммунистийн догмаш дӀа а тесна, гуш-хезаш демократизацина тӀебахара[1][2]. Мажарчоьнан куьйгалхоша шуьйра маслаӀат дира Испанин куьйгалхошца 1988 а, 1989 а шерашкахь демократи муха кхолла йеза бохучух лаьцна, ткъа Испанин делегаци кхаьчна Будапеште 1989 шеран апрелехь хьехамчаш санна.[3].

Тергамхошна оцу сохьта гира Испанехь демократизаци хиларах тера хилар.[4]:

Кадаран заманан тӀаьххьара шераш мелла а дагадоуьйтура Франкон диктатурин шен денош чекхдовлуш хилла кӀеда авторитаризм. Пожгаи Имрен оцу аналогехь роль йу Принц Хуан Карлосан. Радикалан хийцамаш болчу гонехь цо синтем луш йолу хаддаза хиларан символ ло. Либералан ойланаш йолу экономикин говзанчаш, ширачу Ӏедалца а, керлачу предпринимателийн классца а зӀенаш йолуш, кхуллу хийцамашна оьшуш йолу технократин элита, Испанехь Opus Dei уьйр йолчу керлачу буржуазни элитех тера. Оппозицин партеш а ю цу аналогехь, лечкъаш, Испанера махкахбаьхначара санна, лечкъаш, иза дан маьрша ма-хиллара.

Хроника

МСБП чуьра реформаторийн консолидаци

Мажарчоьно цхьацца лаьтташ йолу экономикин реформаш а, дозаделла политикин либерализаци а йира 1980-гӀа шерашкахь, амма йаккхий реформаш бен ца хилира Кадар Мажарчоьнан социалистийн белхалойн партин инарлин секретаран даржера дӀаваьккхинчул тӀаьхьа майхь партин конференцехь 1988 шарахь. Керла инарла секретарь Грос Карой, Ӏедалан председатель санна экономикин реформина куьйгалла деш, цхьана партин системехь плюрализм йаржош хилла, йуьхьанца тӀеийцира мелла а радикалан хийцамашна агӀонча санна, 1990 шеран агӀончашца дуьстича, раж хийца ца луш латтор. Амма партин йукъахь чӀагӀйира реформистийн агӀо, цуьнан векалш хаьржира партин конференцехь Политбюро йукъа: Режё Ньерш, иза вара Мажарчоьнан социал-демократин партин 1940-гӀа шерашкахь а, цуьнан парламентехь депутат, ткъа 1960—1970-гӀа шерашкахь экономикин реформаш кхочушйарехь куьйгалла дира Йерригроссин социалистийн белхалойн партин ЦК-н секретаран даржехь; Центран комитетан секретарь Миклош Немет, экономика Ӏамийна ца Ӏаш Экономикин Ӏилманийн Карл Маркс цӀарах университетехь, амма иштта Гарвардехь а Ӏамийра; демократизацин онда агӀонча Имре Пожгаи.[5]. «Реформийн гонаш» кхоллабелира партин йукъахь, дукха хан йалале цхьаьнакхетна Реформийн бертехь, Халкъан демократин платформехь. [6]. 1988 шеран ноябрехь Немета хийцира Грос правительствон председателан даржехь.

Хьажа кхин а

Билгалдахарш

  1. ↑ Ласло Контлер. История Венгрии. Тысячелетие в центре Европы = A History of Hungary: Millenium in Central Europe. — М.: Весь мир, 2002. — С. 612. — ISBN 5-7777-0129-0.
  2. ↑ Дмитрий Травин, Отар Маргания. Глава 6. Венгрия: Малые шаги больших перемен // Европейская модернизация. Кн. 2. — М.: Neoclassic; Terra Fantastica; АСТ, 2004. — ISBN 5-17-027097-6 ; 5-17-013538-6 ; 5-7921-0672-X; 5-7921-0685-1.
  3. ↑ Хантингтон С. Третья волна. Демократизация в конце XX века. — М.: РОССПЭН, 2003. — С. 140. — ISBN 5-8243-8754-2
  4. ↑ Rupnik J. Hungary’s Quiet Revolution // New Republic. 1989. November 20. P. 20; New York Times. 1989. April 16. P. E3.
  5. ↑ Венгерская «переговорная революция» // История антикоммунистических революций конца XX века: Центральная и Юго-Восточная Европа / Отв. ред. Ю. С. Новопашин. — М.: Наука, 2007. — ISBN 5-02-035521-6.
  6. ↑ Артём Кречетников. Самая бархатная революция Архиван копи 2016 шеран 18 ноябрехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ // BBC

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш