Колониализм
Колониализм — кхиина мехкийн (метрополийн) тобан дисинчу дуьненан тӀехула йолу XVI—XX бӀешерийн олаллин система.
Колонийн политика — схьабахаран а, дукха хьолахь тӀемлоша политикин а, экономикин а хьесапашца къаьмнаш а, мехкаш а (дукхаха дерг кхин къаьмнийн бахархой болу) дацоран политика, дукха хьолахь экономикехь кӀезиг кхиина.
Метрополеш колонеш йахаран Ӏалашонаш
- Экономика, йохк-иэцар
- Ӏаламан а, адамийн а ресурсийн эксплуатаци, цхьа могӀа меттигашкахь — дуьххьал дӀа тӀекхочийла ду ша-кепарчу, наггахь бен йоцучу ресурсашна (царна йукъахь транзит), уьш дуьненан йохк-иэцаран монополи йан гӀертар;
- Йохк-иэцаран некъийн а, йухку меттигийн а оптимизаци, аьтту боцу кхечу оьздангаллин йукъарла лелон мехкаш дӀабахар;
- Йохк-иэцарехь боккхачу кхерамазалле кхачар, цуьнан оперативан ницкъаллийца гӀолацар;
- йохк-иэцар ша-кепара бакъонийн аренан новкъа дика, бакъонца Ӏалашйар, марталлийн а, кхеташ йолу а йохк-иэцаран оьздангаллин бакъонийн стандарташ кхоллар,;
- Социалан сфера, социалан балансан оптимизаци йар
- Криминалан-ориентаци йолу социалан чӀоьрнаша адекватан Ӏалашо карйар ницкъ тӀебахийтар, метрополехь йукъараллин «Ӏаткъам» лагӀбар, наггахь — чубоьхкинарш, шайн меттиг ца карбо мисканаш, йукъараллехь хӀоьттина гӀиллакхашна, Ӏадаташна резабоцурш бохкар;
- Колонийн а, колониальнийн администрацин а урхалла дар — дика ишкол йу урхалчашна, ткъа ладаме меттигера девнаш луьстуш ницкъ бар — империйн тӀеман ницкъаш хила дезачу тонусехь латтор ду. Империн хьашташна адекватан говза, зиеделла гражданийн а, тӀеман а бюрократин ишколаш кхоллар, чинхойн керла чкъор практикца Ӏамор, тӀеман, политикин-экономикин, оьздангаллин элита карлайаккхар;
- метрополин кхечу бахархошца дуьстича бакъо йоцу, бораха йа маьхза (хьажа лолла) белхан ницкъаш хилар, царна йукъахь уггаре дукха оьшучу меттигашка «экспорте» бахьийта йа уьш метрополе «боьха», престиж йоцу, амма йукъараллин-ладаме белхашка импорте бига;
- Керла гражданийн а, тӀеман а технологеш, методикаш, тактикаш, ноу-хау зиер, шайн арахецарийн зуламе нехаш экспорт йар, кхераме тӀеман, Ӏилманан, промышленностан, Ӏаламан, шен жамӀаша метрополийн бахархойн аьттонан, могашаллин, дахаран гӀуллакхашна кхерам болу эксперименташ йан таро хилар. Цхьа могӀа меттигашкахь — империн а, дуьненан а йукъараллин ойла къайлайаккха аьтту болу хьесап;