Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Дуьненайукъара бераш лардан де

Бераш лардаран дуьненайукъара де (оьрс. Международный день защиты детей; инг. International Day for Protection of Children) — дезде, 1949 шарахь дуьйна хӀора шарахь 1 июнехь дуьненан дукхах йолчу пачхьалкхашкахь даздеш долу[1][2] (цхьацца пачхьалкхашкахь — 20 ноябрехь)[3].

Цуьнан коьрта Ӏалашо йу — дуьненахь берийн бакъонаш ларйаран ладамечу проблемех, церан дахаран, шен ойла хиларан бакъонаш ларйаран, ницкъ барах, эксплуатацих, дискриминацих уьш ларбаран оьшуш хиларна тӀе йукъараллин терго йахийтар[4]. 1950 шарахь дуьйна ООН-о официалан кхайкхина берийн бакъонаш ларйар дуьненахь уггаре хьалхарчу ладамечех цхьа агӀо хилар[5].

Ламаст хилла ма-ддарра, Бераш лардаран дуьненайукъара дийнахь дукхах йолчу пачхьалкхашкахь дӀахьош хуьлу музыкин концерташ, спортан-самукъадаккхаран мероприятеш[6], тайп-тайпана дикаллин акцеш[7], берашна гӀо-накъостал дарехьа лерина йолу: чӀогӀа цомгушболчарна гӀо деш[8], бобершна а, берийн цӀерийн чохь болчу кхиазхошна а, иштта гӀо оьшуш долчу доьзалера ишколан дешархошна а, берийн бошмашка лелачарна а[2].

Тайп-тайпанчу дуьненайукъара фондийн волонтераша хӀокху дийнахь вовшахтуху дуьненан экономикин агӀор дика хьал доцчу пачхьалкхашка гуманитарин гӀо дӀакхачор, берийн проблемеш тӀе терго йахийтар[9]. ХХI бӀешарахь берийн бакъонаш цаларйаран, бераш меца леларан, белхан эксплуатацин а, иштта кхидӀа йолчу а проблемеш хӀинца а шен хьал ца дайна актуални йу[10].

undefined

Дуьненахь планетин берийн проблемеш тӀе хьажийна кхача а кхоъ дезде ду — Дуьненайукъара беран де (20 ноябрехь)[11], Бехк боцуш ницкъ бинчу берийн дуьненайукъара де (4 июнехь)[12] иштта Африкин бераш лардо де а (16 июнехь)[13].

Кхолладаларан истори

1925 шарахь Женевехь берийн дикаллин гӀуллакхашкахула йолчу зударийн Дерригдуьненан конференцес хьехар дира берашна гӀо лацаран де кхолла а, иза хӀора шарахь даздан а[1]. ТӀаьххьаре а, 1926 шарахь иза даздеш дара Мексикехь, Туркойчохь, Мажаройчохь а, дуьненан кхечу пачхьалкхашкахь а[3][6].

Дуьненахь 1 июнехь даздеш долу Бераш лардаран де, Зударийн дуьненайукъара демократин федерацес(оьр.)нохч. (франц. Fédération démocratique internationale des femmes) кхоьллина дара[14] 1949 шеран 20 ноябрехь. ООН-ас цу инициативана кхин дӀа а гӀолецира, Беран бакъонийн деклараци(оьр.)нохч. тӀе а эцна, берийн бакъонаш, дахар а, могушалла а ларйар хьалхарчу ларамечу гӀуллакхех цхьаъ хилар дӀакъахийцира[1].

Берийн дуьненайукъара бакъонаш шена чохь бӀаьрла чӀагӀйина йолу коьрта документ ду 1989 шеран 20 ноябрехь ООН-ас тӀеэцна йолу Беран бакъонийн конвенци(оьр.)нохч.[5], 1990 шеран 13 июлехь ССРС-ас ратификаци йина йолу[3].

Дуьненахь берийн бакъонаш ларйаран проблемеш

1950 шарахь дуьйна ООН-о официалан кепехь бераш лардар дуьненахь коьртачу некъах цхьаъ хилар кхайкхина дешна а, церан бакъонаш ларйар формальни кепехь Беран бакъонийн Конвенцин доладарца кӀелахь хиларах ца хьоьжуш[5], берийн мацаллин а, къинхьегаман эксплуатацин а, ницкъбаран а факташ дуьненан тайп-тайпанчу пачхьалкхашкахь массанхьа а гучуйуьйлуш йу[1][15].

Масала, 2020 шеран йуьххьехь дуьненахь 160 миллион бер лараме къинхьегамца йукъаозийна дара, цуо уьш йуьззина йолу бераллин хеннах хьалхабоху (царех 79 миллион бер — церан могушаллана кхерам латтош долчу кхерамечу белхашкахь дара)[10][16].

ХӀора шарахь 1 миллиард гергга бер физикин, сексуалан йа психологин ницкъбарах(оьр.)нохч. зен хуьлуш ду. 2020 шарахь ВОЗ-ан куьйгаллица дуьненайукъара итт организацес кечбира «INSPIRE: берашна тӀехь ницкъбар дӀадаккхаран ворхӀ стратеги» олу проект[17].

ООН-ан хаамашца (2023 шеран январехь) дуьненан 15 пачхьалкхехь 30 миллион сов бер чӀогӀа меца лелаш ду (царех 8 миллион бер физикин эрна хӀаллакьхиларан йезачу формехь ду)[18].

Дезде даздар

Бераш лардаран дуьненайукъара дийнахь пачхьалкхийн а, мехкийн а дукхах йолчу меттигашкахь дӀахьо музыкин концерташ, спортан-сахьмукъадаккхаран мероприятеш, тайп-тайпана даре-диканца гӀо лацаран акцеш[7], берашна гӀо лацаран тӀехь: чӀогӀа цомгуш болчарна гӀо дар[8], бобершна а, берийн цӀеношкахь болчу кхиазхошна а, кӀезиг бахам болчу доьзалешкара ишколан а, ишколалеран а хеннахь болчу берашна а[2].

ХӀокху дездеца цхьаьна нисйо нана хилар а, бер хилар а лардаран, берийн бакъонаш кхидӀа а ларйаран декхаршца йоьзна йолу тайп-тайпана акцеш. Масала, абортийн дуьхьалчара Бераш лардаран дуьненайукъара дийнахь акцеш дӀахьо, ца динчу берийн дахаран бакъо ларйаран тӀехь. Чехехь[19], Литвехь[20], Белоруссехь[21], Россехь[22][23] иштта кхечу пачхьалкхашкахь а 1 июнехь (йа цуьнан хьалхарчу дийнахь) дӀайоьлху, кхиоран некъаш тӀехь йолчу пачхьалкхашкахь абортийн терахь алсамдаларан проблемин тӀе дуьненан йукъараллин терго йахийтарца йоьзна акцеш.

Россехь

Коьрта йаззам: Бераш лардо де (Росси)(оьр.)нохч.

Россин тайп-тайпанчу гӀаланашкахь хӀокху дийнахь онкологин цамгарш йолу бераш лоруш даре-диканца гӀо лацаран акцеш дӀахьо. Масала, 2012 шарахь дуьйна Санкт-Петербург гӀалахь Бераш лардаран дуьненайукъара дездеца цхьаьна нисйина йу «КӀайн заза» олу акци, цуьнан Ӏалашо йу лазарш чӀогӀа дезначу берашна ахча гулдар а, берийн онкологии йолчу проблемеш тӀе йукъараллин терго йахийтар а[8].

2013 шарахь дуьйна Бераш лардаран дуьненайукъара дийнахь Россин цхьацца йолчу гӀаланашкахь (Москвахь, Ярославлехь, Краснодарехь, Ивановохь, Пензехь, Самарехь, Казанехь, Нижний Новгородехь, Уфехь, Астраханехь, Тулехь, Ижевскехь)[4] хӀора шарахь 1 июнехь дӀахьо Хьалхарчу каналан «Стань первым!» олу даре-диканца гӀо лацаран акци, цуьнан Ӏалашо йу могушаллин таронаш йехкина йолчу берашна а, бобершна а, дукха бераш долчу доьзалашна а гӀо дар[24].

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 4 Роженцова О. Когда отмечают День защиты детей. РБК (2023 шеран 24 май). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  2. ↑ 1 2 3 1 июня - Международный день защиты детей. Уполномоченный при Президенте РФ по правам ребенка (2022 шеран 1 июнь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  3. ↑ 1 2 3 Международный день защиты детей 1 июня. Досье. ТАСС (2016 шеран 1 июнь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  4. ↑ 1 2 Международный день защиты детей: история и традиции праздника. РИА Новости (2016 шеран 1 июнь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  5. ↑ 1 2 3 Конвенция о правах ребёнка. КонсультантПлюс. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь. Архивйина 2022 шеран 12 майхь
  6. ↑ 1 2 1 июня — День защиты детей: как у малышей и подростков появился свой праздник. Известия (2023 шеран 31 май). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  7. ↑ 1 2 Международный день защиты детей. Центр гигиенического образования населения Роспотребнадзора России (2020 шеран 1 июнь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  8. ↑ 1 2 3 Благотворительная акция «Белый цветок». Детский хоспис (2019 шеран 1 июнь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  9. ↑ ЮНИСЕФ «Гуманитарная деятельность в интересах детей». ЮНИСЕФ (2022 шеран 1 июнь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  10. ↑ 1 2 2. Детский труд (Восточная Европа и Центральная Азия). web.archive.org. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  11. ↑ Всемирный День ребенка. ООН. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  12. ↑ Миллионы детей во всем мире страдают от дискриминации. ООН (2022 шеран 18 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  13. ↑ Сегодня — День защиты детей Африки. ООН (2011 шеран 16 июнь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  14. ↑ Воловатов В. Когда основали Международную демократическую федерацию женщин. Парламентская газета (2020 шеран 1 декабрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  15. ↑ Яушева Э. новому докладу, половина детей,разработанные стратегии для их защиты. Агентства ООН заявляют о всплеске насилия в отношении детей во время пандемии COVID-19. ЮНИСЕФ (2020 шеран 23 июнь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  16. ↑ Детский труд: глобальные оценки. ООН. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  17. ↑ Насилие в отношении детей можно предупреждать. web.archive.org. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  18. ↑ ООН: 30 миллионов детей в 15 странах страдают от истощения. ООН (2023 шеран 12 январь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  19. ↑ В Праге прошла демонстрация против абортов. ТАСС (2021 шеран 1 июнь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  20. ↑ Православные Литвы - против абортов. ИА REGNUM (2011 шеран 1 июнь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  21. ↑ 1-й Белорусский... автопробег против абортов | За жизнь! web.archive.org. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  22. ↑ В Москве и других городах России проходит акция против абортов "40 дней за жизнь". Interfax (2014 шеран 24 март). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  23. ↑ Наложили запрет. Врачи откажутся от проведения абортов 1 июня. SmartNews (2014 шеран 31 май). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.
  24. ↑ Масштабная благотворительная акция «СТАНЬ ПЕРВЫМ!» в этом году пройдёт в Чебоксарах. Первый канал (2019 шеран 13 май). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 июнь.

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш