Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

ГаланчӀожан Ӏаламан нартол

ГаланчӀожан Ӏаламан нартол (иштта ТӀулган нартол; леррина ларйеш йолчу Ӏаламан меттигийн реестрехь официалан цӀарца — оьрс. Галанчожская природная арка; Останец «Арка») — Россин Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӏоштара Ӏаламан нартол. Лаьтта Гехи эркан чӀожара Галанчожан Ӏам тӀе боьдучу некъа тӀехь. 2006 шарахь дуьйна регионан маьӀна долу Ӏаламан хӀоллам[1]; мохкбовзаран а, туристийн а хьостанийн хаамашца, советан заманахь дуьйна а леррина ларйеш йолчу ӏаламан объектийн реестрана йукъайахийтина йара[2][3].

Хаам

Нартол лаьтта ламанан хиш Гехи а, Осу-хи а вовшахкхеттачу меттигна нисса лакхахь, Верг-Лам лома къилбаседа агӀор, хӀордан тӀегӀанал 1600 метр гергга лакхахь[2][3], гергарчу хьесапехь 30 км къилба-малхбузехьа йуьртан Роьшни-Чу а, гергарчу хьесапехь 14 км Галанчож Ӏам тӀера[4]; некъаца нартол Галанчожан Ӏомана 5 км гергга лахахь йу[3]. Нартолан локхалла 20 метр гергга йу, Ӏуьрган шоралла-10 метр кхаччалц[4][3]. Гена йоццуш, Гехи чӀожехь, Лаьтта Ӏалларой тайпанан йуккъерабӀешерийн бӀов[5].

Нартол лаьтта лакхарчу юран тӀулгех, поппарца а, лайн тӀулган латтанашца а, гипсца а цемент йина; Ӏаламан хӀолламан паспортца а догӀуш, меттиган хьал тоам болуш ду аьлла мах хадийна[5][4].

Истори а, Ӏалашйаран статус а

Дохар ма-дарра схьадалар долуш ду, амма 1970-чу шерашкахь Галанчоже боьду некъ бечу Хенахь цуьнан лахара дакъа шординера, нартол шатайпа тоннель хилира, цу хенахь дуьйна автонекъ чекхболуш йолу[6]. Мохкбовзаран хьостанийн хаамашца, хӀара объект ССРС-н хенахь дуьйна а къаьсттина ларйеш йолу Ӏаламан объектийн реестран йукъайалийна йара[7][2].

undefined

ХӀинцалерачу Россин федерацехь официалан ларйаран статус йелла нартолан Нохчийн Республикин Правительствон 2006 шеран 14 ноябран № 125 «Нохчийн Республикин Ӏаламан хӀолламех лаьцна» сацамца, цуьнца останец «Нартол» (Гехи эркан лакхенаш) кхайкхийна регионан маьӀна долу палеогеоморфологин Ӏаламан хӀолламах(оьр.)нохч. 0,1 гектар майда йолуш[1][4]. Сацаман тӀетохарца гайтина объект ТӀехьа-Мартанан кӀоштахь йу[1]; 2012 шарахь Галанчожан кӏошт кхоьллинчул тӀаьхьа нартол цуьнан мехкан йукъайогӀу[7][6]. Леррина ларйечу Ӏаламан латтанашна урхалла до «Нохчийн Республикин къаьсттина ларйечу Ӏаламан меттигийн дирекци» пачхьалкхан казенни учреждением а, Нохчийн Республикин Ӏаламан ресурсийн а, гонахара Ӏалам лардаран министерствос а[4].

Туризм

Нартол чухула чекхболу жагӀа болу автонекъ, иза хьалаболу Гехи эркан чӀожан лахенера, кхин дӀа Галанчож Ӏам тӀе боьду[3][8]. Некъ лаьттан бу, дукхах дерг внедорожникашна дӀабоьду; Галанчожан кӏоште чувар долало Роьшни-Чу йуьртара, Ӏома тӀе вахар деа сахьтал сов хан оьшур йу, цундела кӏоштан сийлаллашка кхача дийнна де билгалдаккха магадо[3]. Хьажа даха тоьлла хан-бӀаьсте-гуьйре[3].

Нохчийн Республикин туризман министерствос дакъа а лоцуш кечйинчу «Вайнехан Ага» туристийн маршрутан хьалхара меттиг йу нартол; цхьаболчу гидаша тарх чуьра Ӏуьргах «механ лерг» олу[6].

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 Постановление Правительства Чеченской Республики от 14.11.2006 г. № 125 «О памятниках природы Чеченской Республики». Электронный фонд правовых и нормативно-технических документов (2006 шеран 14 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 август.
  2. ↑ 1 2 3 Каменная арка. Кавказ.рф. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 август.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Тимур Агиров. Каменная арка (24 фото, 2 панорамы) — Горная Чечня. Открытый Кавказ. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 август.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 Останец Арка. Информационно-аналитическая система «Особо охраняемые природные территории России» (ИАС «ООПТ РФ»): oopt.aari.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 август.
  5. ↑ 1 2 Останец Арка. Паспорт памятника природы. Министерство природных ресурсов и охраны окружающей среды Чеченской Республики. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 август.
  6. ↑ 1 2 3 Колыбель вайнахов. Туристический маршрут в самое сердце Чечни. КАВКАЗ.РФ. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 август.
  7. ↑ 1 2 Галанчож. Каменная арка. Информационное агентство «ЧеченИнфо» (2018 шеран 24 октябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 август.
  8. ↑ Дорога в Галанчож. Грозный-Информ. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 август.

Категореш