Ахмат-Хаджи Кадыровн цӀарах музей

Музей 2004-чу шарахь дӀайиллина, Нохчийн Республикин хьалхара Президент Ахьмад-Хьаьжа Кадыров кхелхинчул тӀаьхьа^[1]. Музейн экспозицехь гайтина Ахьмад-Хьаьжа Кадыровн дахарца а, гӀуллакхца а доьзна долара хӀумнаш, суьрташ, документаш а, материалаш а. Уьш дуьйцу цуьнан политикин карьерех, тӀеман дов дӀадерзорна а, республика меттахӀотторна а цуьнан хиллачу дакъанах лаьцна.

Музей Нохчийчоьнан ладаме культурин центрех цхьаъ йу, кхузахь дӀахьо политикин а, йукъараллин а мероприятеш, иштта республикин историйна лерина мероприятеш а.

Музейн экспозицехь гайтина Ахьмад-Хьаьжа Кадыровн долара хӀумнаш — духар, жайнаш, суьрташ, кехаташ а, цуьнан куьг йаздина документаш а. Ша къастийна меттиг дӀалоцу цуьнан дахаран тайп-тайпанчу муьрийн суьрташа, царна йукъахь депортацин зама а, Кхазакхстанера бералла а. Кхузахь иштта гойту Нохчийчоьнан историца доьзна хӀумнаш а, Ӏадатаца долу дахаран хӀумнаш а^[2].

Ахьмад-Хьаьжа Кадыровн белхан кабинет, музей схьаелларан сийнна Нохчийн Республикин Правительствос совгӀатна йелла. Кабинет шина декъе йекъна йу: секретаран тӀеоьцу чоь а, ша белхан кабинет а. ТӀеоьцу чохь белхан кехаташна лерина шкаф а, оьшу гӀирс тӀехь йолу офисан стол а йу. Оцу стол тӀехь Ахьмад-Хьаьжа Кадыровн куьг таӀийна омраш а, указаш а, кхин долу кехаташ а зорбане тухуш хилла^[3].

Белхан кабинет чохь хӀоттийна йу гӀуллакхаш дийцарш дан лерина стол, цунна гонах Ахьмад-Хьаьжа Кадыровн накъосташ а, цуьнан команда а гуллуш хилла. Пенах оьллина йу ладаме омарш а, омраш а тӀехь долу стендаш, царна йукъахь йу 2000-чу шеран 12-чу июнехь Российн Президентан В. В. Путинан Ахьмад-Хьаьжа Кадыров Нохчийн Республикин администрацин куьйгалхо хӀотторан омар а, 2003-чу шеран 19-чу октябрера иза ЧР-н Президентан дарже валаран омар а. Иштта гойту лакхарчу дешаран меттигашна а, культурина а гӀортор йар, берийн ӀиндагӀе а, могушалла метта хӀоттор а кечдар, иштта политикин репрессеш йинаршна компенсацеш йалар а, церан бакъонаш метта хӀоттор а хьокъехь омарш. Стенд чекхйолу ЧР-н Президентан декхарш кхочушдийриг хиллачу С. Б. Абрамов Ахьмад-Хьаьжа Кадыров кхалхар бахьанехь 2004-чу шеран 10—12 майхь хиллачу бозбунчаллин деношкахь кхайкхийначу омарца^[3].

Кабинет чохь хӀоттийна йу Ахьмад-Хьаьжа Кадыровн белхан стол, ткъа пенах оьллина йу Нохчийн Республикин а, Соьлжа-ГӀалин а карташ. Кабинетера а, тӀеоьцу чоьнера а сахьташ сацийна ду бохам хиллачу хенахь — 10 сахьт 35 минот йелича^[3].

ГӀишло шина тӀегӀанера йу. Музейн чоь Испанера йалийначу мермаран тӀулгашца кечйина йу. 999-чу пробин дешин тӀехьоькхуш йина люстра Иранара йалийна йу, цуьнан йозалла 1,5 тонна йу, цу чохь 750 чиркх бу^[4].

Музейн тхов тӀехь 39 метр лекха стела хӀоттийна йу. Музейн территорехь металлах дина барельефаш хӀиттийна йу^[5] иштта Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀеман турпалхойн иэсанна Даиман лепа цӀе йогуш йу.

Комплекс гонахьарчу парках «Сийлаллин аллей» олу. Некъаш экъех дина ду, массо а агӀор фонараш(оьр.)нохч. хӀиттийна ду, зезаган аренаш йина йу, Ӏаржашка туристаш а, церан доьзалш а хаийша бу. Территори чӀогӀа цӀена йу, массо а агӀор розийн куьйраш ду.

2010 шеран 8 майхь «Сийлаллин аллей» мемориалан комплексан территорехь Мавлид Висаитовна хӀоллам биллира^[7]. Иштта мемориалан хӀоттамехь мемориалан у а, барельеф а йу. Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀамехь иза кавалерийн полкан командир вара, 1945-чу шарахь Эльба хи тӀехь бартхойн эскарийн векалшна куьг туьйхира хьалхара советийн эпсар, иза «Легион почёта»(оьр.)нохч. орденца совгӀат дина вара.