Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Алдамов, Ӏелбаг-Хьаьжа

Алдамов Іаьлбаг-Хьаьжа'(1850 — 1878 шеран 9 март, Соьлжа-ГӀала) — XIX бӀешеран Кавказан тӀеман а, динан а гӀуллакххо ву, Нохчийчоьнан а, ДегӀастанан воьалгӀа имам ву. 1877—1878-чу шерашкахь Россин империна дуьхьал хиллачу къоман-маршонан гӀаттаман куьйгалхо ву иза.

Биографи

Схьаваьлла Зандакъойн тайпах. Вина 1850-чу шарахь Ичкери олучу кӀоштан Симсир йуьртахь АлдамовгӀаран доьзалехь. Динан дешар а дешна, Макка хьаьжцӀа вахана веара иза, цуьнел тӀаьхьа нохчашна йукъахь динан а, йукъараллин а боккха авторитет йара цуьнан[2].

1877—1878-чу шерашкахь хилла гӀаттам

1877-чу шеран 13-чу апрелехь, Россин-Туркойн тӀом болабелча, Сесана йуьртана гергахь хиллачу нохчийн йукъараллин векалийн гуламехь Іаьлбаг-Хьаьжа имам хаьржира. ГӀаттаман коьрта Ӏалашо йара Имамат меттахӀоттор а, Россин империн колониалан политикена дуьхьаллаттар а йу[3].

ТӀеман гӀуллакхаш йаьржира ломан Нохчийчохь а, ДегӀастанехь а. Іаьлбаг-Хьаьжас куьйгалла дора гӀаттамхойн тобанашна, Органан а, Веданан а гуонашкахь наибийн гӀуллакхаш вовшахтухуш. 1877-чу шеран гурахь, паччахьан эскарш алсам хиларна а, артиллери лелор бахьнехь а, гӀаттам гӀелйелира. Оьрсийн эскаро йуьрташ гуонаш дар бахьнехь гӀаттамхойн ресурс кхачийнера[4].

Йийсаре вахар а, кхел йар а

1877-чу шеран 27-чу ноябрехь Іаьлбаг-Хьаьжа, маьрша нах хьийзор а, йуьрташ йохор а сацо гӀерташ, Ведана йуьртахь Ӏедална каравахна. ТӀаьхьо иза Соьлжа-ГӀалин набахте дӀавигира[5].

1878-чу шеран 4-6-чу мартехь Соьлжа-ГӀалахь хиллачу тӀеман-гуонан суьдо Іаьлбаг-Хьаьжина а, цуьнан 11 накъостана а ирхъолла кхел йира. 1878-чу шеран 9-чу мартехь кхел кхочушйира Соьлжа-ГӀалин базаран майданехь[3].

Доьзал а, иэс а

Іаьлбаг-Хьаьжин вежарий а хилла гӀаттамехь дакъа лоцуш. Нохчийн исторехь а, фольклорехь а Іаьлбаг-Хьаьжин васт майраллин билгало йу, цуьнан доьналла халкъо чӀогӀа хьехадо[6].

Билгалдахарш

  1. ↑ В дагестанской историографии 4-м имамом принято считать Мухаммада-Хаджи из Согратля, который руководил восстанием 1877 года на территории Дагестана
  2. ↑ Гайтукаев Р. Из истории освобождения религии // Газават.ру. — 2011.
  3. ↑ 1 2 Ибрагимова З. Х. Мир чеченцев. XIX век. — М.: Пробел-2000, 2007. — С. 482—485.
  4. ↑ Ковалевский П. И. Восстание в Чечне и Дагестане в 1877—1878 гг. — СПб., 1912. — С. 18-21.
  5. ↑ РГВИА. Ф. 1300. Оп. 1. Д. 485. Отчёты о подавлении беспорядков в Терской области.
  6. ↑ Чеченцы / Отв. ред. Л. Т. Соловьева, В. А. Тишков. — М.: Наука, 2012. — С. 541.

Категореш