Ӏумар ибн Абу РабиӀа

Вина 644-чу шарахь Мединехь, къурайшитийн тайпанара махлелоран доьзалехь^[1]. Цуьнан да Абдаллах, Мекканехь йолуш йолу мехкадаьттан махлелоран, Йеменан Джанадехь наместник волуш, кӀеззиг хилла Ӏалашо кхачарца. Дена-нана химьяритийн Хадрамаут тайпанах схьабевлла бара.

Дахар дӀадаханан Меккахь а, Арави а, Сири а, Месопотами цӀераш долу меттигашкахула дукха некъаш бина^[1]. Администрацин даржаш эцалора, амма шен дахар Ӏедало лелош вацара, ша-шах къона стаг вара.

Благочестивый омейядский халиф Умар II-н урхаллехь воллушехь, Дамаске воьдура поэта, иза дӀавулур ву аьлла, ткъа тӀаккха помиловани йира, амма цунна байташ йаздан ца магора, цундела правовернийн Ӏадаташ талхорна, цӀейахарна.

Йуккъерчу бӀешерийн хаамаша поэт йовзуьйту сийлахь, ирсе, шуьйра ойлане стаг санна, амма цунах шеко йолуш, шена шен терго йар лакхара йолуш. Поэтин бахам а, вон амал а цунна зударийн юкъаметтигашкахь кхиамаш баккхаран бахьна дара, цундела цунна «Меккан кавалер» цӀе тиллинера, цигахь богӀучу зияртхошка гӀо деш ца Ӏаш. Дийцарега хьаьжжина, Омар хадж йоьдуш, деза, голаш йохка йоллу духарнаш дора, цӀечу зӀенийн духар дохдий, багӀа караван чекхдовлар ловш вара, цигахь цхьа керла юург лахар^[2].

Омар ибн Аби Рабиа — йукъараллин гӀалин яки омаритски лирикин уггаре йоккха векал, оцу лирикан коьрта темаш йара дегӀан самукӀадаларш а, бедуинийн а, узритски лирика санна а, платонически йукъаметтигаш гайтар а^[1]. Когаметтаниг-бедуинийн поэтех къастийна, цо герзаца турпалаллаш гайтар ца дезара, цундела цо Ӏалашдина йара бен.

Ӏарабийн поэзехь йукъара йирзинчех цхьаъ вара, йаздарехь йукъара йолу синхааман маӀан: безам кхоллалуш йолу хьоло а, йукъара дов далор, а йуха йухаверзар а, безамехь бала а, безамехь догдӀар а, йухадерзарехь саӀар а^[2].

Поэтин диванехь, йукъара касыдашка (50–70 бейтов), царна йукъайогӀура традиционни зачин (насиб), безаме йиш йойзу, безаме дов далор, йа безаме новкъарло йар йа довдалларш гайтар, иштта йаккхаза монотематик газелийш (4–20 бейтов), дукхаха йолу уьш йишаш йо. Герои Омара ибн Аби Рабиа — мерза а, самукӀадан а, кокетствон Ӏалашо йолу жима стаг а, героини — йаккхийн гӀалин йоӀ, йишакӀо, йа рабыня^[1].

Омар ибн Аби Рабиа йукъара йирзинчех цхьаъ вара Ӏарабийн лирикехь диалог (поэтас йа безаме йоцу йа йоӀан доттагӀица) пайдаэцар, персонажаш вовшахтохар, гергара йукъметтигаш кхиарехь, цхьаболчу стихотворенешкахо шеран Ӏаморан психологи гайтар, Ибн Хазман (XI бӀешеран) трактате «Голубиный ожерелье» йукъайоьдура^[1].

Йуккъерчу бӀешерийн арабаша цунна йукъахь йукъара мастер йукъатуху лирикан^[1]. Газелийш Омара ибн Аби Рабиа чӀогӀа безаме декламацийн, ца къастийна безаме болчу нанойн. Къаьсттинчех роль йолу йаккхаза стихашкахь диалог безаме йоцу^[1]. Поэт шен заманхойн зударийн амалш, лелар а, къамелан башхаллаш а гойту.

Омаритски лирикин поэзи цхьа индивидуальни йоӀан портрет йа индивидуальни психологически характеристика ца йо. И лирика йукъара Ӏалашо йоцуш, «йукъара» безаме йоцу образ йисина, стереотипан васт, лелар, кӀеззиг йолу дахар. Омаритски лирикин модель йукъара йолу стихотворени, цул тӀаьхьа ширалгӀе шерашкахь традици йелла, цуо дуккха а произведенеш кхоьллина. Ситуацеш, персонажаш, Омарс а цуьнан копихоша Ӏамийна, халифатан массо сословешна йукъара Ӏаламехь, БагӀдадан халкъан новеллаш, «Эзар ден йиша» гуламехь, церан темаш, сюжеташ, характеристикаш схьаэцна. Уьш Ӏаьрбийн словесностехь ӀаӀ Боккаччо новеллашкахь^[2].

«Керла стиль» (Нафас Джадид) и гедонистически школан Аббасидаш заманахь.

Фридрих Рюккерта немцойн стихашкахь Омара ибн Аби Рабиа масех стихотворени гочйина антологехь «Hamasa».