Ява
Я́ва (хӀиндон. Jawa, яв. ꦗꦮ Jawa, сунд. ᮏᮝ Jawa) — Малайн архипелагера Даккхий Зондан гӀайренийн тобанера гӀайре. ХӀиндонезин йукъа доьду (оцу мехкан коьрта шахьар, Джакарта, лаьтта оцу гӀайрен тӀаьхь). Майда — 132 000 км². ГӀайре шен барамца кхоалгӀа ду ХӀиндонезехь Суматра а, Сулавеси а.
Ява дуьнен тӀаьхь уггаре а луьста Ӏа гӀайре йу. 2020 шеран хьолехь цуьнан бахархой 151,6 млн стаг ву — 56 % сов ХӀиндонезин бахархойх (270 млн вахархо)[1]. Иштта, бахархойн луьсталла 1150 стаг/км².
Географи
Ява лаьтта Суматрин а малхбузехь, Балин а малхбалехь, Борнеон а къилбаседехь, Рождествон гӀайренна а къилбехахь. Иза дуьненахь 13-гӀа гӀайре ду шен барамца. Явин гуо бина Явин хӀордо къилбаседехь, Зондан хидоькъено малхбузехь, ХӀиндин Ӏапказо къилбехь, Бали хидоькъено а, Мадура хидоькъено а малхбалехь. Максималан гӀайренан шоралла — 210 км, ткъа цуьнан дохалла — 1000 км сов.
Ява — дерриг аьлча санна схьадалар тӀапломах ду; цунна тӀаьхь ткъе берхӀийтта лам бу, цуо рагӀ йо малхбалехьара малхбузехьа, тайп-тайпана хенахь жигара тӀаплаьмнаш хилла. Явин тӀера уггаре лекха тӀаплам — Семеру (3676 метр). Явин уггаре жигара тӀаплам, йерриг ХӀиндонезехь а бу Мерапи (2930 метр). Берриг Явин тӀехь 150 сов лам бу.
Дукха лаьмнаш а, шунаш а таро ло рельеф йекъа цхьа могӀа вовшех къаьстина регионашна, уьш мега тӀуьна дуга кхио; Явин дуган лаьттанаш дуьненахь уггаре дикачех ду[2]. Ява хьалхара меттигехь йу, хӀиндонезин къаьхьо кхиорехь, 1699 шерера дуьйна. Тахана арабика къаьхьо кхиайо Иджен акъари тӀехь кегийра долахоша а, йаккхий плантацешкахь а.
ГӀайренан уггаре деха эрк — Соло эрк дохалла 600 км[3]. Эрк долало Йуккъера Явера, цул тӀехьа охьадоьду къилбаседа-малхбалехьа шен хикхоче долчу агӀор Явин хӀорд болчухьа Сурабая гӀалин гена доццуш. Кхин даккхий эркаш: Брантас, Цитарум, Циманук, Серайу.
Бахархойн терахь
ГӀайренийн тептар бахархойн терахьцаӀДуьненахь дукха адамаш долу гӀайре: 2020 шарахь цигахь веха 151,6 млн стаг — 56 % сов ХӀиндонезин берриг бахархойх. Бахархойн луьсталла - 1148,28 стаг/км². Дукхаха болу бахархой бу яванхой, бехаш бу коьртачу декъана гӀайренан йуккъера а, малхбален а декъехь. Къоман кегийчу къаьмнех уггаре а даккхийнаш ду сунданхой, уьш беха Яван къилбаседехьара йистехь. ХӀиндонезин кхин а дуккха а къаьмнийн векалш а бехаш бу. ГӀайренан дукхахболу бахархой бу бусалбанаш, амма цигахь кхечу динера нах а.
Сийлаллаш
ГӀайренна тӀехь лаьтта ХӀиндонезин коьрта сийлалла — Боробудур йерда. И буддийн динан сийлалла йу буддийн космологин модель. Йерда чуйогӀу ладаме архитектурин-историн памятникийн испискин ЮНЕСКОн, йукъайогӀу дерриг дуьненан тӀаьхьенан объекташна.
Билгалдахарш
- ↑ BPS Republik Indonesia. Итоги общенациональной переписи населения 2020 года на официальном сайте Центрального статистического агентства Республики Индонезии
- ↑ Ricklefs, M. C. A History of Modern Indonesia since c.1300(ингалс.). — 2. — London: MacMillan, 1990. — P. 15. — ISBN 978-0-333-57690-8.
- ↑ Management of Bengawan Solo River Area. Кху чуьра архивйина оригиналан 2007 шеран 11 октябрехь Jasa Tirta I Corporation 2004. Retrieved 26 July 2006.
Литература
- Ява // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- Бунтаран. По центральной Яве = Djawa Tengah / Пер. с индонез. и примеч. В. Н. Степанова; Предисл. В. Николаева; Худож. Н. А. Шишловский. — М.: Географгиз, 1959. — 80 с. — 25 000 экз.
