Электрийлла

Электри́йлла (схьадаьлла лат. electricus, кхин дӀа шира.-желт. ἤλεκτρον) — Электрийн зарядаш цхьанагӀуллакхдаран а, леларан а цхьаьнатоьхна хиламаш. Термин йукъадаьккхина ингалсан Ӏаламдовзархочо Гильберт Уильяма шен сочиненехь «Магнитах а, магнитан а догӀмех лаьцна, доккха магнитехь лаьцна — Дуьненах» (1600 шо), цунна чохь кхетабо магнитан компасан болх, сурт хӀоттадо цхьацца зеделларш электрийоьллачу догӀмашца. Цуо хӀоттийна, электрийула хьесапаш ду кхечу хӀуманийн[1].

Истори

Дукха хенахь дуьйна, электрийх хаамаш бовлале, адамашна хаара электрийн чӀерийн хьолех. Ширамисран тексташ, терахь хӀоттадо в. э. 2750 шо хь., и чӀерий хьахадо «Нилан стигал къекъийтарш» санна, сурт хӀоттадо церан кхин чӀерийн «турслочун» санна. Кхин а эзар шо даьлчи электрийн чӀерех йуха а хаийтира ширажелтойн, руман, Ӏарбийн ӀаламзерхӀоша а, лоьраша а[2]. Цхьаболу шира йаздархоша, масала, Плиний Воккхахаволчо а, Скрибоний Ларга, тешалла дора электрийн разрядийн совцо гӀуллакх, ток йоккхура электрийн йайнаша а, электрийн скаташа, хаара, иштта разрядаш дӀасайоьлху йохаллица ток чекхйолу объекташна чухула.[3] Энийн цамгар йа корта лазар долу пациенташка, электрийн чӀерашна тӀеӀоттадалар йаздора — дог дохура, чӀогӀа ток тохаро иза товир ву.[4]

Билгалдахарш

  1. Спиридонов О. П. «Универсальные физические постоянные», М., «Просвещение», 1984, с. 52, ББК 22.3 С72
  2. Moller, Peter & Kramer, Bernd (December 1991), "«Review: Electric Fish» (http://dx.doi.org/10.2307%2F1311732)", BioScience (American Institute of Biological Sciences) . — Т. 41 (11): 794–96 [794], DOI 10.2307/1311732 
  3. Bullock, Theodore H. (2005), «Electroreception» ([[::«Electroreception»|]]), Springer, сс. 5–7, ISBN 0-387-23192-7 
  4. Morris, Simon C. (2003), «Life's Solution: Inevitable Humans in a Lonely Universe» (https://archive.org/details/lifessolutionine01conw/page/182), Cambridge University Press, сс. 182–85, ISBN 0-521-82704-3, <https://archive.org/details/lifessolutionine01conw/page/182> 

Литература

Хьажоргаш

  • Боргман И. И. Электрийлла // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Кхин дӀа темана тӀехь