Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Чуров, Владимир Евгеньевич

Влади́мир Евге́ньевич Чу́ров (оьрс. Владимир Евгеньевич Чуров; 1953 шеран 17 март, Ленинград — 2023 шеран 22 март, Москох) — Советан а, Российн а пачхьалкхан а, политикин а гӀуллакххо. Российн Федерацин ЦК харжамийн комиссин председатель (2007 шеран 27 март — 2016 шеран 27 март).

Российн Федерацин IV кхайкхаман Федералан Гуламан Пачхьалкхан Думан депутат (2003—2007 шш)[2]. Российн Федерацин арахьарчу гӀуллакхийн министраллан коьрта векал (2016—2023 шерашкахь).

Биографи

Вина 1953 шеран 17 мартехь Ленинградехь (хӀинца Санкт-Петербург) хӀордан эскаран эпсаран а, Ӏилманчин а Чуров Евгений Петровичан (1918—1981) а, филологан а, редакторан а Ирина Владимировна Чурова (Брежнева) доьзалехь (1923)[3], советан эскаран инарлин, артиллерин академин хьехархочун Брежнев Владимир Иосифовичан йоӀарий.

Чекхйаьккхина Ленинградски пачхьалкхан университетан шина шеран къоман журналистикин факультет (1973)[2] а, физикин кафедра А. А. Ждановн цӀарах йолу Ленинградски пачхьалкхан университет, техникин а, экономикин а хаарийн халкъан университет а.

1982—1991 шерашкахь КПСС-н декъашхо вара, цул тӀаьхьа, йоццачу хенахь, А. Руцкойн «Маьрша Российн Халкъан» партин декъашхо вара.

1991 шо кхаччалц цо болх бира Ленинградан пачхьалкхан университетан федеральни Ӏилманан-талламан центран интегралан экспериментальни проектан бюрохь. Цигахь болх бечу хенахь 40 сов статья зорбане йаьккхина цо, журналист санна тайп-тайпанчу зорбанехь дакъалаьцна цо. Ингалсан мотт хууш ву иза[3]. Политикин агӀор иза монархист ву[4].

1990—1993 шерашкахь иза вара Ленинградан гӀалин Советан а, Петроградан гӀалин Советан а депутат.

Санкт-Петербурган администрацехь

1991-чу шарахь Чуров кхайкхира Санкт-Петербурган администрацин арахьарчу йукъаметтигийн комитете. 1995—2003 шерашкахь арахьарчу йукъаметтигийн комитетан куьйгалхочун гӀовс а, Петарбухан администрацин дуьненайукъара цхьаьнаболхбаран департаментан куьйгалхо а вара иза, Путин Владимиран куьйга кӀел пхеа шарахь сов болх бира.

1996-чу шарахь Петарбухан мэран харжамашкахь Собчак Анатолий эшначул тӀаьхьа, Путин мэран даржера дӀаваханчул тӀаьхьа, Чуровс цу комитетехь шен дарж дитира.

2003 шеран июнехь Чуров кандидат вара Ленинградан областан Федерацин Кхеташонан декъашхочун дарже, амма Ленинградан областан низамашдаккхаран гуламан дукхахболчу депутаташа кхаьжнаш тесна Шадаев Дамирна[5][6]..

2003 шеран сентябрехь Чуров ЛДПР партин федералан исписке ваьккхира (15-чу меттехь), оцу партин декъашхо а воцуш, Пачхьалкхан Думин депутатан кандидат санна дӀайазвира[7].

Пачхьалкхан Думин депутат

4-чу Пачхьалкхан Думе харжамашкахь ЛДПР-на кхаьчна 11,45 % кхаьжнаш а, 36 меттиг а. Оцу жамӀана тӀе а тевжаш, Чуров хаьржира Пачхьалкхан Думе депутат.

Думехь иза вара ЛДПР фракцин декъашхо, партехь воцуш а вуьсуш[2][4]. 2004 шарахь иза хӀоттийра йозуш йоцучу пачхьалкхийн бартан а, махкахошца йукъаметтигийн а комитетан председателан гӀовс, цуьнан коьртехь вара Кокошин Андрей 1991 шеран 19 январехь дуьйна[8].

Оцу муьрехь Чуров иштта лелара харжамашна тӀехь терго латточу миссин декъашхоша СНГ-н пачхьалкхашкахь дӀахьочу президентан а, парламентан а харжамашка. 2004-чу шеран гурахь Украинин президентан харжамаш боьдуш Львовн областехь тергамхочун болх бира цо.[9].

Российн коьрта харжамийн комиссин председатель (2007—2016 шерашкахь)

2007-чу шеран мартан 27-чу дийнахь иза хаьржира Российн коьртачу харжамийн комиссин председатель, цхьа а альтернатива а йоцуш.

2011-чу шеран мартан 28-чу дийнахь иза йуха а хаьржира шолгӀа а ханна.

Российн Центран харжамийн комиссехь, декхарш дӀасадаржарца, цо жоп лора политикин партешца а, кхечу йукъараллин цхьаьнакхетараллашца а, коммерцин йоцучу Ӏедалан йоцучу организацешца а, Российн Федерацин Йукъараллин палатица а, харжамийн системийн декъехь дуьненайукъара цхьаьнаболхбарна а, Российн харжамийн практикин йукъара хиларна а, территори а[3].

2011-чу шеран декабран 2-чу дийнахь, 2011-чу шарахь Пачхьалкхан Думе харжамаш тӀекхочуш, цо бехке йира йозуш йоцучу тергамхойн «Голос» цӀе йолу цхьаьнакхетаралла «Цхьааллин Росси» дуьхьал низамехь а доцуш агитаци йарна[10].

2016-чу шеран мартан 3-чу дийнахь иза йукъа ца ваьккхина Российн коьртачу харжамийн комиссин рогӀерчу ханна билгалйаьккхинчу керлачу хӀоттамна йукъа. Чуровн хан чекхйелира мартан 27-чу дийнахь[11]. Российн коьртачу харжамийн комиссин керла куьйгалхо хаьржина Памфилова Элла.

Кхин дӀа карьера

2016-чу шеран июнехь иза хӀоттийра Российн Федерацин арахьарчу гӀуллакхийн министраллан коьрта векал[12].

2017-чу шарахь цо дакъалецира маршал Маннерхайман мемориалан тептар кечдарехь[13].

2019-чу шеран октябран 1-чу дийнахь президентан омрица цунна йелла къаьсттина а, векал а посолан дарж[14].

Смерть

2023-чу шеран мартан 22-чу дийнахь Ӏуьйранна, Москох, шен 71 шо долуш, дарбан цӀийнехь велира иза, массо а агӀор инфаркт хиллачул тӀаьхьа[15][16]. ДӀавоьллина «Даймохк ларбархойн пантеон» цӀе йолчу Федералан тӀеман мемориалехь[17].

ГӀуллакхаш а, лаам а

Гергарчу хьесапехь 30 Ӏилманан белхан а, масех бӀе публикацин а автор ву тайп-тайпанчу йукъараллин-политикин теманашна тӀехь.

Суьрташдахарца а, тӀеман а, хӀордан а историца а, кӀайн боламан историца а, архитектураца а шовкъ йолуш вара иза, цо йазйира исбаьхьаллин йоцу роман «Виъ инарлин къайле», иза араелира 2005 шарахь. Чуров иштта автор ву берашна лерина хӀордан теманашна лерина Ӏилманан-популярни белхийн («Рассказы Джона Сильвера», «Рассказы старого дворника»), «Путешествие с гвардейским генерал-майором артиллерии Брежневом Владимиром Иосифовичом из Будапешта в Вене» (2010 шо) книгин автор[2], «Шира театран программийн тӀорказ» (2011), «Орденашка болу безам» (2013), «Марокко Анастас Иванович Микоянца цхьаьна» (2015)[18].

Масех шарахь Петарбухерчу профсоюзийн гуманитаран университетан экономикин факультетехь а, Петарбухерчу пачхьалкхан университетан дуьненайукъара йукъаметтигийн факультетехь а «Дуьненайукъара а, арахьара а экономикин юкъаметтигаш» цӀе йолу леррина курс хьехна цо.

Иза вара Российн тӀеман историн йукъараллин Ӏилманан кхеташонан куьйгалхо, цул тӀаьхьа Центран кхеташонан декъашхо а, РМХС сийлахь декъашхо а[19][20]. Ӏилманан кхеташонан куьйгалхо санна, Хьалхара дуьненан тӀеман историца шовкъ йолуш вара иза, 1916 шарахь Нароч тӀелетаран операцин талламаш беш болх бира, цигахь шен дедена, артиллерин эпсарна, дуьххьара дог лазар хилира.

Доьзал

  • Зуда — Лариса Николаевна Чурова (Ефремова) (1955 шо).
  • КӀант Евгений (вина 1988) чекхйаьккхина Санкт-Петербурган пачхьалкхан университет а, МГИМО а. «Рособороэкспорт» компанехь болх беш вара иза[3][21].

Чуровс йукъараллехь дина дӀахьедарш а, царна реакцеш а

«Комсомольская правда» корреспонденто бинчу хаамца, 2007-чу шеран июлехь цо дӀахаийтина хилла,Россехь харжамаш харцонца хилахь, шен маж дӀайаккха дагахь ву ша аьлла[22]. «Эхо Москвы» радиостанцин хаамца, 2007-чу шеран августан 12-чу дийнахь Москох Славянская майданахь Чуровх тешам боцуш хилар дӀакхайкхош харжамхойн демонстраци хилира.

2008 шарахь цо а, шен накъосташа а Центран харжамийн комиссехь зорбане баьккхира таллам, цу тӀехь цо къийсамаш бира йозуш йоцчу аналистца Шпилкин Сергейца а, харжамхойн бакъонашларйаран боламан «Голос» сопредседательца Бузин Андрейца а, харжамийн хаамашна а, стандартан дӀасадаржаран дӀасадаржарна а йукъахь нийса ца хиларо гойтуш йу бохучу ойланца. Цул тӀаьхьа и зорбане йалар ЦИК-ан сайта тӀехь каро йиш йоцуш хилира, веб-архивехула бен каро йиш йацара, ЦИК-ан говзанчаша йозуш йоцчу тергамхойн жамӀаш харцдеш лелийна нийсса графикаш кхин йацахь а.

2009-чу шеран сентябран 4-чу дийнахь Чуровс РЕН ТВ телеканалан суьйренан керланаш тӀехь дӀахьедар дира:

— Америкин президентан харжамашкахь дакъалаьцначу нехан бакъдолу терахь, масала, 20 % сов бен дац. Уьш хӀинца а гена бу вайн жигараллин тӀегӀанца нисбала.

— Владимир Чуров

Официалан статистикаца, тӀаьхьарчу 180 шарахь АЦШ президентан харжамашкахь дакъалацар 49 % тӀера 79 % кхаччалц хилла (дӀайазбина) АЦШ харжамхойн йерриг терахьах[23].

2000-чу шерашкахь Чуровс дӀакхайкхийра «Путин даима а бакъ ву» боху принцип[24].

Пачхьалкхан Думин харжамаш 2011 шо

2011 шарахь Пачхьалкхан Думин харжамийн кампанехь Чуровс шен лаамехь дӀайаьккхира телевизионера оппозицин реклама, иза, Российн Федерацин коьртачу адвокато Соловьев Вадима дийцарехь, хьаькамо шен ницкъах пайдаэцар лоруш дара, хӀунда аьлча Центран харжамийн комиссин йац царна цхьа а материал дихкина, амма йеккъа цхьана кампанин бакъо йац Чоьхьарчу гӀуллакхийн министралле йа прокуратуре[25]. Коьртачу харжамийн комиссин информацин девнашца болх бечу белхан тобанан декъашхоша шаьш оьгӀазло гайтира, оппозицин партийн видеош эфирера дӀайохуш хиларна, ЦИК-ан куьйгалхочун В.Чуровн шен омранна тӀе а тевжаш, ша комиссино бинчу коллективан сацамна тӀе а тевжаш. Чуровн дехар тӀечӀагӀдан реза ца хилла белхан тоба.

Декабран 5-чу дийнахь Российн харжамийн коьртачу комиссин хьалха хиллачу харжамийн жамӀашна лерина хиллачу пресс-конференцехь Чуровс дӀахьедира:

Коьртачу харжамийн комиссига цхьа а информаци кхаьчна йац Пачхьалкхан Думан харжамашкахь харжамхоша видеош йаьхначу харжамийн каппашкахь низамаш дохорах лаьцна. И низамаш дохор вайна хуур ду уьш кхелашка кхаьчча, нагахь санна тхо кхоалгӀа агӀо санна кхайкхина делахь.

— Владимир Чуров[26]

«Селхана цхьана сайта тӀехь цхьа сюжет йешначул тӀаьхьа чӀогӀа велавелира со. Цара элира, шаьш тхо 40 стаг гулдина, журналисташца цхьаьна, цхьана партин бюллетенийн тӀоьрмигаш дӀасадекъна. Ала дашна, мичара схьаэцна цара и бюллетенаш? Уьш, хетарехь, фейкаш хилла… ТӀаккха уьш герга бахара харжамийн участкашка, дӀабахара: хӀинца дӀа а диллина, нагахь санна хьо ишттачу дийцарех тешахь, со иштта тешаме вац».

— Костюкевич Марина[27]

2011-чу шарахь декабран 6-чу дийнахь бехкзуламан гӀуллакх долийра оцу хиламна тӀехь[28].

2011-чу шеран декабран 6-чу дийнахь президентаца Медведевца хиллачу цхьаьнакхетарехь Чуровс дӀахьедира, ша харжамийн прогноз нийса йу коьртачу харжамийн компанешначул а аьлла. — Хьо практически магийна ву. «Цхьаболчу партин куьйгалхоша иштта олу хьоьга», — жоп делира Медведевс. Чуровс, шен рогӀехь, дӀахьедина президенте, ша хӀинца а волшебник хила Ӏамош ву аьлла[29].

2011-чу шарахь декабран 7-чу дийнахь Чуровс элира: «ХӀинца интернетехь дуккха а эрна хӀуманаш дуьйцу низамаш дохорах лаьцна. Харжамийн де тӀекхачале а суна хаьара „кино“ йаьхначу петаршкахь масех харц „харжамийн комисси“ йуйла. Суна хетарехь, вайна кхин а алсам гур ву иза»[30][31].

2012-чу шеран январан 5-чу дийнахь Чуровс хаам бира, эксперташа теллина бӀе сов видео, шайн авторша дийцарехь, Пачхьалкхан Думин харжамашкахь тайп-тайпана низамаш дохор гойтуш йолу, ткъа «вайгахь хӀинцале а ду чоьхьарчу гӀуллакхийн министраллан экспертийн жамӀ», царех дукхахйолчара гойту низамаш дохор гойтуш хиларх лаьцна йа кадрашна йукъара монтаж йар. йукъара тӀечӀагӀдина дац. Иштта Чуровс дош делира, экспертизан дерриг а жамӀаш нахана довзийта, цу экспертизехь дакъалоцуш бу чоьхьарчу гӀуллакхийн министраллан говзанчаш, ткъа шеконаш йовзийтира, гучуевллачу фейкийн авторш жоьпе озо мегаш хиларх, хӀунда аьлча, «иза Российн низамашна йукъа ца догӀу, хӀунда аьлча, дукхахдолчу хьолашкахь уьш зорбанан гӀирсаш тӀехь зорбане бохуш, интернетехь дӀасадоькъуш дац»[32].

Чуровс цкъа а кхочуш ца дира видеоанализан дерриг а жамӀаш нахана довзийта ша делла дош. Официалехь цу тайпа экспертиза хьахийна цхьаъ бен дацара 2012-чу шарахь февралан 4-чу дийнахь, Москох «Нийсонца харжамашна дуьхьал» оппозицин митинг дӀайаьхьначул тӀаьхьа[33] Российн Талламан комитетан официалан векало Маркин Владимира зорбанехь хаам бира декабран 4-чу дийнахь Пачхьалкхан Думан харжамашкахь низамаш дохор документашца гойтуш интернетехь йаржийначу видеоматериалашна процессуальни талламийн жамӀех лаьцна.

Харжамаш дӀахьош, «Россия 24» телеканало эфирехь гайтира Ростовн кӀоштара кхаьжнаш тасаран хьалхара жамӀаш, цигахь харжамхойн терахь хилла боху 146,47 %. Чуровс цунах «арахьара провокаци» аьлла, хаам бира, «146% гергга телеканалехь гайтина гӀалат долу сурт официалан хаамашца цхьа а зӀе йолуш дацара, иза телекомпанин белхахочо кечдина а, дӀадолош а дара, цул тӀаьхьа дозанал арахьа вуно дика дарж кхаьчна цунна» аьлла[34].

Кхайкхамаш бо Чуровга дарж охьадилла

2011-чу шарахь декабран 10-чу дийнахь Москох Болотная майданахь парламентан харжамаш харцбарна дуьхьал хиллачу дуккха а эзарнаш адамаша дакъалаьцначу протестан резолюцин дехарех цхьаъ дара «Чуров даржера дӀавалар а, цуьнан жигаралла таллар а». Изза дехар йуха а дира декабран 24-чу дийнахь Академик Сахаровн проспектехь хиллачу протестан акцехь, къаьсттина финансийн министр хиллачу Кудрин Алексейс 2011-чу шеран январан 24-чу дийнахь а, 2012-чу шеран январехь а хиллачу митингехь Чуров даржера дӀаваккха аьлла кхайкхам бира.

2011-чу шарахь декабран 23-чу дийнахь Российн президентана уллохь йолчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхеташоно Чуровх тешам цахилар дӀахаийтира, цуьнга тешам дӀабалар бахьана долуш дарж дита аьлла[35]. Амма декабран чекхболуш Чуровс дӀахьедира, ша шен дарж дита дагахь вац аьлла, дӀахьедар дира ша ЦК-н куьйгалхочун даржехь вуьсур ву шен хан чекхъяллалц аьлла[36].

2012-чу шеран январан 24-чу дийнахь цхьана хенахь кхаа фракцино (Российн Федерацин Коммунистийн партино а, Российн ЛДПР-о а, «Нийсонан Росси» а) йукъайаьккхира Чуровх тешам боцуш хиларан резолюцин проект[37].

СовгӀаташ

  • Даймехкана динчу гӀуллакхашна 4 тӀегӀанера орден[38].
  • Невски Александран орден (2012 шеран 4 апрель) — баьхначу белхан кхиамашна а, дуккха а шерашкахь догцӀена къахьегарна а[39][38][40].
  • ДоттагӀаллин орден (2004 шеран 10 апрель) — дуьненайукъара цхьаьнаболхбар чӀагӀдарехь а, кхиорехь а гӀуллакх дарна а, дуккха а шерашкахь догцӀена къахьегарна а[41].
  • 20-чу шеран «Сакхт доцуш гӀуллакх дарна» билгалдаккхаран билгало[38].
  • Цуьнга Пачхьалкхан Думан председателера баркаллин кехат а, Петарбухан мэран а, губернаторан а баркаллин кехат а кхаьчна.
  • Сийлаллин орден (Къилба ХӀирийчоь, 2009 шеран 19 июнь) — халкъашна йукъара доттагӀаллин а, цхьаьнаболхбаран а йукъаметтигаш чӀагӀйарехь цо доккха дакъа лацарна а, Къилба ХӀирийчоьнан Республикехь демократи а, парламентаризм а кхиорехь жигара гӀо дарна а, цуьнан бахархошна шайн харжамийн бакъонаш кхочушйарехь практически гӀо дарна а[42].
  • Къоман цхьаьнакхетараллин орден (СНГ парламенташна йукъара ассамблея, 2008 шо)[43].
  • Российн Федерацин совгӀатан билгало «Российн культурехь дакъалацарна» (2018 шо, Российн Федерацин культуран министерство)[44].
  • Российн тӀеман историн йукъараллин Сийлаллин билгало (2020) — Российн тӀеман историн йукъараллина хьалха лаьтта декхарш кхочушдарехь шен ладаме дакъа лацарна[45].
  • Императоран орден Сийлахь Аннин, 1-ра а, 2-ра а классаш (Российн Императоран цӀа; 2023 и 2008)[46].
  • Императоран орден сийлахь-воккхачу векалшца цхьатерра волчу сийлахьчу аьллан Владимиран, III а, IV а даржаш (Российн Императоран цӀа; 2014 и 2013).
  • Медаль «В память 400-летия Дома Романовых. 1613—2013» (Российн Императоран цӀа; 2013).
  • Медаль «Къоман хьуьнаран юбилей. 1613—2013» (Российн Императоран цӀа; 2013).

Сочиненеш

  • Трактат о пользе морских наук : морские рассказы сухопутного человека. / С вступительными словами адмирала В. В. Чиркова и капитана 1 ранга В. М. Йолтуховского. — М. : Кучково поле, 2020. — 493, [2] с. : ил., цв. ил., карты, портр., факс. ISBN 978-5-9950-0992-4
  • Исторические записки посла по особым поручениям. — М. : Кучково поле, 2020. — 606, [1] с. : ил., портр., факс., цв. ил., карты, портр., факс. ISBN 978-5-9950-0996-2

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 Чешская национальная авторитетная база данных
  2. ↑ 1 2 3 4 Биография Владимира Чурова. РИА Новости. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2013 шеран 25 майхь
  3. ↑ 1 2 3 4 Чуров Владимир Евгеньевич - Центральная избирательная комиссия Российской Федерации. web.archive.org. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь.
  4. ↑ 1 2 Равноприближенный. Центризбирком России возглавил беспартийный физик Владимир Чуров. web.archive.org. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь.
  5. ↑ Шадаев стал сенатором, 25 июня 2003. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2021 шеран 12 июнехь
  6. ↑ Ленинградская область осталась без сенатора. «Коммерсантъ», № 111 (2714) (2003 шеран 28 июнь). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2016 шеран 4 мартехь
  7. ↑ Федеральный список ЛДПР. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2008 шеран 14 майхь
  8. ↑ Комитет по делам СНГ ГосДумы России возглавил Андрей Кокошин. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2016 шеран 4 мартехь
  9. ↑ Андрей Кокошин позитивно оценивает деятельность Владимира Чурова. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2016 шеран 4 мартехь
  10. ↑ Чуров обвинил «Голос» в агитации против «Единой России». Lenta.ru (2011 шеран 2 декабрь). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2011 шеран 3 декабрехь
  11. ↑ Путин сформировал президентскую квоту членов ЦИК, в неё вошла Памфилова и не вошел Чуров. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2016 шеран 7 мартехь
  12. ↑ Владимир Чуров назначен Послом по особым поручениям МИД России. ТАСС. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2016 шеран 26 июнехь
  13. ↑ Владимир Мединский: Линии Маннергейма. culture.gov.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2024 шеран 30 майхь
  14. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 01.10.2019 № 477 «О присвоении дипломатических рангов». ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2019 шеран 3 октябрехь
  15. ↑ Умер экс-глава Центризбиркома Владимир Чуров(оьр.), РИА Новости (22.03.2023). Архивировано 24 сентябрехь 2025 года. Дата обращения: 2 ноябрехь 2025.
  16. ↑ Умер экс-глава ЦИК РФ Владимир Чуров. TACC. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь.
  17. ↑ Названы дата и место прощания с Владимиром Чуровым. Ведомости (2023 шеран 22 март). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь.
  18. ↑ Воробьёв В. Брежнев, Рузвельт и мистический Магриб: Владимир Чуров о Марокко — о дереве, ветви которого находятся в Европе, а корни в Африке // НГ Ex libris. 2015. 10 сентября. № 34.
  19. ↑ Центральный совет РВИО. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2023 шеран 16 мартехь
  20. ↑ Почётные члены РВИО. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2022 шеран 30 ноябрехь
  21. ↑ Сомнительные ценности: почему сын экс-главы ЦИК готов голосовать за Гитлера. Life.ru (2021 шеран 12 март). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь.
  22. ↑ Ольга Вандышева. Председатель Центризбиркома Владимир Чуров: На госдачу не переехал, чтобы не тратить лишний час на дорогу, «Комсомольская правда» (2007, 31 июль). Дата обращения: 2 ноябрехь 2025.
  23. ↑ Voter Turnout in Presidential Elections. presidency.ucsb.edu. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь.
  24. ↑ "Разве Путин может быть неправ?", Коммерсантъ (2007, 9 апрель). Дата обращения: 2 ноябрехь 2025.
  25. ↑ А.Корня. Н.Костенко. Чуров лично снял с ТВ рекламу оппозиции. Vedomosti.ru (2011 шеран 28 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2011 шеран 29 ноябрехь
  26. ↑ В ЦИК не поступала информация о нарушениях на выборах, снятых на видео избирателями(оьр.), РИА Новости (2011). Архивировано 26 июлехь 2018 года. Дата обращения: 2 ноябрехь 2025.
  27. ↑ Все под контролем Путин и Медведев остались довольны победой "Единой России", Lenta.RU. Дата обращения: 2 ноябрехь 2025.
  28. ↑ Возбуждено уголовное дело по факту попытки вброса бюллетеней на выборах, которую пресекли журналисты. Газета.ру (2011 шеран 6 декабрь). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2011 шеран 8 декабрехь
  29. ↑ Медведев назвал Чурова волшебником. Лента.ру (2011 шеран 6 декабрь). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2011 шеран 8 декабрехь
  30. ↑ Чуров: «кино» о нарушениях на выборах снимали в «фальшивых избиркомах», Газета.Ru. Дата обращения: 2 ноябрехь 2025.
  31. ↑ Что чиновники говорили о прошедших выборах. «Коммерсантъ-Online» (2011 шеран 9 декабрь). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2016 шеран 4 мартехь
  32. ↑ Чуров: многие видеоролики о нарушениях на выборах были смонтированы. РИА Новости (2012 шеран 5 январь). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2012 шеран 20 мартехь
  33. ↑ Следственный комитет: ролики с нарушениями на выборах были заказом, они распространялись из США. Газета.Ru (2025 шеран 2 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь.
  34. ↑ Чуров: история с явкой в 146 % на выборах была провокацией из-за океана. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2019 шеран 1 сентябрехь
  35. ↑ Решение Совета по итогам заседания по теме «Соблюдение прав человека в ходе парламентских выборов 2011 года» 23 декабря 2011 года. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2011 шеран 24 декабрехь
  36. ↑ Журналист Ольга Романова требует разъяснений по поводу намерения экс-сенатора Владимира Слуцкера подать в суд. web.archive.org. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь.
  37. ↑ В Госдуму внесли постановление о недоверии Чурову, Lenta.RU. Дата обращения: 2 ноябрехь 2025.
  38. ↑ 1 2 3 Чуров Владимир Евгеньевич. Биографические сведения. cikrf.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2023 шеран 22 мартехь
  39. ↑ Медведев наградил Владимира Чурова орденом Святого Александра Невского - Российская газета, Российская газета (2012, 3 май). Дата обращения: 2 ноябрехь 2025.
  40. ↑ Медведев наградил Чурова орденом Александра Невского. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2012 шеран 4 майхь
  41. ↑ О награждении орденом Дружбы Чурова В.Е. pravo.gov.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 4 ноябрь.
  42. ↑ Указ Президента Республики Южная Осетия от 19 июня 2009 года «О награждении Государственными наградами Республики Южная Осетия». ТӀекхочу дата: 2025 шеран 4 ноябрь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2009 шеран 4 августехь
  43. ↑ 11 февраля 2008 года Председатель ЦИК России Владимир Чуров награждён орденом Содружества. Сайт ЦИК России. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь. Архивйина 2008 шеран 27 февралехь
  44. ↑ Мединский вручил государственные награды Алентовой, Кехману и Гурцкой. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 4 ноябрь. Архивйина 2018 шеран 25 августехь
  45. ↑ Владимир Чуров награжден Почётным знаком РВИО. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 4 ноябрь. Архивйина 2023 шеран 22 мартехь
  46. ↑ Российский Императорский Дом - 2023-03-22 Вечная память. Скончался В. Е. Чуров (1953-2023). imperialhouse.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 ноябрь.

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш