Чембало (гӀап)
Чембало (итал. Cembalo) — Балаклава гӀалин махкаран генуян гӀап (Севастополан Балаклавин кӀошт)[1]. XV—XVIII бӀешерашкахь йара Ӏусманан империн карахь[2], цунах олура Балыклава (гӀирман гIез. Balıqlava). ГӀопийн чӀагӀонийн ансамбль лаьтта ГӀопийн (Кастрон хилла) лам боьххьехь. ХӀинца саьлнийн хьолехь йу, коьрта гӀалин сийлалла йу. Барнабо Грилло бӀевнна тӀевуьгу ламино набережной Назукина[3].
Истори
Чембало — Газарин генуян гӀопех цхьаъ. Генуян республикин векалш дӀатарбелира хӀокху заманан Балаклавин махкахь 1343 шо гергга долуш (кхин а шира лараш гӀопан латта тӀаьхь ца йисина). XIV бӀешарахь Кастрон лам тӀаьхь гучуйевлла хьалхара гӀопийн чӀагӀонаш. Къилбаседа басе тӀаьхь и саьнгар а йара, вал а бара, и чӀагбинера кертца, ткъа къилбаседа-малхбален агӀора йтна тӀулгийн бӀов кевнашчухула волуш. Ломан къилбаседа басехь объектийн йисина йуьхьанцалера ларраш. Амма 1354 шарахь ордин хана Джанибека гӀап схьа а йаьккхина, цигахь мел хилла гӀишло йагийна.
Машаран барт бинчул тӀаьхьа лам йисинчу чӀагӀонашца йухаберзийра генуяхошна, гӀап йуха йира. ГӀопан лам тӀаьхь йира Сийлахь Николайн гӀала (Лакхара гӀала) — гӀопан администрацин дакъа — Сийлахь Георгийн гӀала (Лахара йа Арахьара гӀала), гуо бина кхаа асанан пенаша (Къилбаседа-малхбален, малхбузен, къибан агӀора), оцу чохь Ӏара гӀалахой.
Сийлахь Николайан гӀалахь администраций йара шиъ хазанча а, суьдхо-викарий, епископап, къано, геланча, зурманча а волуш. ГӀопан гарнизон XV бӀешарахь лаьттара шовзткъа кхийсархочух (цу тӀе церан декъахь вара корта а, маж а йошург, шиъ зурманча, полицин пурстоп). Царех ворхӀаммо коьртехь комендант волуш гуттаренна ларйора Лакхара Сийлахь Николайн гӀала.
XV бӀешо долалуш гӀопан гарнизонна дийзира дакъа лаца, тобанашца Ӏиттадаларехь, уьш лаьттара лаьмнашкахь ГӀирмин къилба-малхбузехь Феодоро олаллин (олаллин мотт бара желтойн). ГӀап схьалецира феодорохоша 1423 шарахь. Генуяхоша шайн дукха хан йалале схьайаьккхира феодорохошкара; тӀом кхин дӀа а бан лууш феодорохоша чӀагйира генахь лаьтташ йоцу шайн гӀап Каламита (Инкерман), ткъа генуяхой сихбелира чӀагӀйан Чембало (1424—1425 шерашкахь). 1433—1434 Чембало йуха а схьайаьккхира феодорохоша, оцара пайда ийцира меттигера неха гӀаттамах. Генуян Ӏедало дуьхьала кечйира тӀеман экспедици. Цуьнан коьрте хӀоьттира «дешин къонах» Карло Ломеллино / Ломеллини[4] (Carlo Lomellino, Dominus Carolus Lomellinus[4]; титул «Дешин Къонах» — Cavaliere aurato — йелла Миланан герцого[5][6]), Наполеонан кӀант, урхача Корсикин (signore della Corsica). Карло Ломеллинон куьйгаллица гӀопан гуо лацар аьтту болуш хилира: ша берш санна феодорохой кхелхира, ткъа церан векал Олу-бей (тюркийн кунйа) мангупийн принц, феодорохойн элин Алексейн кӀант, (бакъ цӀе хууш йац) йийсар вина.
Чембало говзаллаехь
ГӀараваьлла полякийн поэто Мицкевич Адама ГӀирме ваханчу хенахь кхоьллира чӀогӀа дика сонетийн цикл, уьш зорба туьйхира 1826 шарахь. ГӀирмин циклера № 17 йолу сонет лерина Чембало гӀопан («Развалины замка в Балаклаве»):
XVII
ГӀалин салнаш Балаклавехь
Кийсигаш гӀопан, шира Ӏаламат,
Баркалла доцу ГӀирма! Хьан гӀан лардеш.
Йоккхачу туьтанца лаьтта бастион,
Цигахь хӀинца текхарг беха, адамаш теркхаргал вон.
Билгалдахарш
- ↑ Федеральный конституционный закон от 21.03.2014 № 6-ФКЗ "О принятии в Российскую Федерацию Республики Крым и образовании в составе Российской Федерации новых субъектов - Республики Крым и города федерального значения Севастополя".
- ↑ Yücel Öztürk. Osmanlı Hakimiyetinde Kefe 1475—1600. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları; Ankara, 2000. (Юджель Озтюрк. Кефе под османским управлением 1475—1600.)
- ↑ Также есть лестница на северном склоне, которая ведёт в цитадель на самый верх горы, но чтобы добраться до этой лестницы, нужно обойти всю гору по очень крутым тропинкам.
- ↑ 1 2 В.Л. Мыц. Каффа и Феодоро в XV в. Контакты и конфликты. — Нац. акад. наук Украины, Ин-т археологии, Крымский фил.. — Симферополь: Универсум, 2009. — 526 с. — ISBN 978-966-8048-40-1.
- ↑ Два неопубликованных письма о событиях в Чембало (Cembalo) и Солхате (Sorcati) в Крыму в 1434 году. Восточная Литература (2012).
- ↑ G. Rossi. Storia di Ventimiglia(итал.). — Oneglia, 1886. — С. 137.
