Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Нисде хатӀМотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Хайбулаев, Тагир Камалудинович

Таги́р Камалуди́нович Хайбула́ев (жӀай. Тӏагьир Хӏайбулаев; 1984 шеран 24 июль, Кизилюрт, ДегӀастанан АССР) — Россин дзюдоист, 2012 шеран Олимпиадан чемпион а, 2011 шеран дуьненан чемпион а, 2009 шеран Европин чемпион, Россин Сийлахь спортан говзанча. 2009-чу шарахь Абу-Дабихь Дуьненан кубкан а, Гран-прин а толамхо. РФ-н IX кхайкъаран Пачхьалкхан Думин депутат «Цхьааллин Росси»[2][2].

Биографи

Вина 1984 шеран 24 июлехь Кизилюртехь. Къомахь жӀайхо ву. Тлондода — тайпанан эвла

Маьхчой Арсен а, Шамиль а — нохчийн паргӀат кепара латаран латархо ву[3].

1995 шарахь иза шен доьзалца Самаре вахара.

Цо чекхйаьккхина Самаран пачхьалкхан экономикин университет.

Олимпийски цIеран эстафетан декъашхо. 2013-чу шеран гIуран беттан 25-чу дийнахь, Самарин областан хиллачу губернаторца Н. Меркушкинца цхьаьна, Куйбышева Владимиран цIарахчу майданахь олимпийски цIарах Самарин гIалин кад латийра[4].

Спортан гIуллакх доцуш, Тагир полицин майор а, кхиазхойн гIуллакхехула № 5 «Московский» долчу декъан векал а вара, Россин чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин Казанерчу Урхаллехь[5].

2018-чу шарахь иза Питере дIавахара, дзюдо клубехь «Турбостроитель» инструктор болх бан волавелира. И клуб гойтура цо, къийсадаларшкахь дакъа а лоцуш.

2019-чу шеран лахьанан беттан 27-чу дийнахь Россин Президенто Владимир Путина Хайбулаев Тагирна «Даймехкана динчу хьегамашна» орденан II-ра даржан мидал елира[6]. Сийлахь-боккха совгIат далар хилира пачхьалкхан куьйгалхочо Петарбухерчу дзюдо клубехь «Турбостроитель» хиларца доьзна.

Спортан карьера

Дзюдо 11 шо долуш волавелла Iама. Хьалхара тренер — Архипов Вячеслав[7]. ХIинца Петров Николайс Iамаво[8]. Къийсадаларшкахь Самара а, Петарбух а гойту цо.

Владимир Путина 2012-чу шарахь хиллачу Олимпийн ловзаршкахь Тагир Хайбулевн Олимпиадехь толам баккхарца декъалвира.
Рио-де-Жанейрохь Олимпиадехь Тагир Хайбулаеван а, Эльмар Гасымован Азербаджанера а латар

2011-чу шарахь Парижехь хиллачу дуьненан чемпионатехь финалан къийсархьамехь Тагира хенал хьалха иппонаца эшийра Кхазакхстанера дзюдоист, 2009-чу шеран дуьненан чемпион Раков Максим[9].

2012-чу шеран Олимпийн ловзаршкахь (Лондон) деши баккъа къийсархьам иппонаца эшийра Монголера дзюдоист, 2008-чу шеран олимпийн чемпион Тувшинбаяр Найдан.

2016-чу шеран Олимпийн ловзаршкахь дуьххьарлера къийсадаларехь эшна Азербайджанан спортсмен Гасымов Эльмегара[10].

2017-чу шеран кхолламан баттахь шен карьерахь йукъаметтиг йиллира, амма оцу шеран гIуран беттан 17-чу дийнахь шен карьера сацорах дIахьедира.

Спортан кхиамаш

Къовсам Деши Дети Борза
Олимпан ловзарш 1 0 0
Дуьненан чемпионат 1 0 0
Европин чемпионат 1 0 0
Дуьненан Кубок / Гран-При / Йоккха шлем 3 3 4
Европин хьалхаралла (U23) 0 0 1
Россин чемпионат 0 0 2
Россин хьалхаралла (U23) 2 0 0

Политически гIуллакх

2026-чу шеран асаран беттан 28-чу дийнахь Хайбулаев «Цхьааллин Росси» (ДегIастанан Республика) партера РФ-н Пачхьалкхан Думин IX кхайкъан депутатийн федеральни испискин региональни тобана йукъа вигира[11].

2026-чу шеран товбецан баттахь Пачхьалкхан Думин IX кхайкъан депутат хаьржина[12][2]. 2026-чу шеран товбецан беттан 30-чу дийнахь Пачхьалкхан Думин экологин, Iаламан тIаьхьалонашна а, гонахарчу Iаламан а Iуналлин Комитетана йукъавахара[13].

Шен дахар

Зуда йалийна ву 2014 шеран 6 сентябрехь дуьйна, Тагир а, цуьнан хӀусамнена Нелли Каспийскехь той хилла.

СовгӀаташ

  • ДоттагӀаллин орден (2012 шеран 13 август) — физически культура а, спорт а кхиорехь доккха дакъа лацарна, 2012 шарахь Лондонехь хиллачу XXX Олимпан ловзаршкахь спортан дика кхиамаш бахарна[14];
  • «За заслуги перед Отечеством» орденан мидал, 2-гӀа тӀегӀан[15].

Хазахетарг

Хайбулаев Тагир хазахеташ ву сноубордца хехкавалар. Цо сноуборд хихкна Самарехь а, Сочера Красная Полянехь а[16].

Билгалдахарш

  1. ↑ JudoInside.com (инг.) — 2002.
  2. ↑ 1 2 3 В Государственной Думе проходит оформление депутатов для работы в новом созыве. Государственная дума. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 30 сентябрь.
  3. ↑ «Гамбу уже никуда не отпустят»
  4. ↑ Анатолий Самохвалов. Хайбулаев не ожидал стать финальным факелоносцем эстафеты в Самаре (2013 шеран 25 декабрь). ТӀекхочу дата: 2016 шеран 9 август. Архивйина 2016 шеран 15 сентябрехь
  5. ↑ Олимпиада -2016: наши спортсмены. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 1 июль. Архивйина 2020 шеран 15 июлехь
  6. ↑ Владимир Путин наградил медалью Тагира Хайбулаева. Новое дело. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 19 август.
  7. ↑ Тагир Хайбулаев: Хочу побороться с Путиным - РегионСамара.ру(оьр.), РегионСамара.ру (2 сентябрехь 2011). Архивировано 8 августехь 2017 года. Дата обращения: 8 августехь 2017.
  8. ↑ Петров ставит на Хайбулаева. sgpress.ru. ТӀекхочу дата: 2017 шеран 21 июнь. Архивйина 2017 шеран 8 августехь
  9. ↑ Биография Тагира Хайбулаева. Олимпийские чемпионы России. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 19 август.
  10. ↑ Вести. Хайбулаев проиграл первую схватку. ТӀекхочу дата: 2016 шеран 13 август. Архивйина 2016 шеран 13 августехь
  11. ↑ Список кандидатов в депутаты Государственной Думы РФ IX созыва. Единая Россия. Единая Россия. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 1 июль.
  12. ↑ Депутаты Госдумы IX созыва 2026: полный список 450 человек по партиям и регионам. Life.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 30 сентябрь.
  13. ↑ Госдума утвердила составы 34 комитетов: Полный список. Поимённо. Царьград. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 30 сентябрь.
  14. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 13 августа 2012 года № 1165 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» Архивйина 2013-04-23 — Wayback Machine
  15. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 11 ноября 2019 года
  16. ↑ Самарский чемпион мира по дзюдо Тагир Хайбулаев: «Отец разрешил жениться после Олимпиады», samara.kp.ru (2011, 6 сентябрь). Дата обращения: 2 декабрехь 2025.

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш