Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Туманов, Георгий Николаевич

Туманов, Георгий Николаевич (1880 шеран 29 июль (10 август), Соьлжа-ГӀала — 1917 шеран 25 октябрь (7 ноябрь), Петарбух) — полковник а, 1917 шеран Февралан революцин жигара дакъалацархо а.

undefined

Биографи

Туманов Георгий сийлахьчу эрмалойн-гуьржийн ТумановгӀеран доьзалера ву. Иза керстанан динехь вара. Тифлисера кадетийн корпусехь(оьр.)нохч. дешна цо.

Эскаре гӀуллакх дан волавелира 1898 шеран товбецан баттахь 1-чу дийнахь, 1901 шарахь чекхъйаьккхира Константиновскойн артиллерин училище. Училище чекхъйаьккхина подпоручикан даржехь (1901 шеран хьаьттан баттахьӀ3-чу дийнахь) 3-гӀа артиллерин бригадехь. Поручик дарже кхаьчна (1904 шеран хьаьттан баттахь 9-чу дийнахь).

1909-чу шарахь хьалхарчу разрядаца дикаллица чекхъйаьккхира Николаевн цӀарах йолу инарла штабан академи. Капитанан дарже кхачийна (1908 шеран хьаьттан баттахь 9-чу дийнахь). Сийлахь Станиславан орден йелла цунна. Шен ротан цензин командиран даржехь гӀуллакх дира Преображенски полкехь лейб-гвардехь (1909 шеран лахьанан баттан 1-чу дийнахь — 1911 шеран лахьанан баттан 4-чу дийнахь).

Полковникан дарже кхачийна. 1911 шеран лахьанан баттахь 26-чу дийнахь дуьйна иза хилира Карс гӀапан штабан тӀеман декъан хьаькам. 1912 шеран мангалан баттахь 1-чу дийнахь дуьйна иза хилира 24-гӀа гӀашсалтийн дивизин штабан лакхара адъютант. 1914 шеран оханан беттан 19-чу дийнахь дуьйна иза хилира инарла штабан коьртачу дирекцин ГУГШ-н хьаькаман гӀоьнча декхарш кхочушдеш. Полковник ву.

Февральски революцин жигара дакъалацархо вара Туманов. Думан тӀеман комиссехь гӀуллакх дан кхайкхира иза цуьнан председатела Б. А. Энгельгардта. Чиллин беттан 28-чу дийнахь, Ӏуьйранна 10 сахьт даьлча, тӀеман комиссин председателан гӀоьнча санна болх бан волавелира иза. 1917-чу шеран бекарг беттан беттан 1-чу дийнахь иза 1-чу резерван полке хьажийра хьал талла. А. Ф. Керенский тӀеман министр хӀоьттича, цо Туманов шен гӀоьнчех цхьаъ хӀоттийра. Иза хилира ханна Ӏедалан куьйга кӀел инарла-майор (билг. 09.1917).

Октябрьски революци йолчу хенахь Петроградан урамашкахь вийна.

Валар

Полковника С. А. Кореневс, 1917 шеран эсаран беттан 25-чу дийнахь революци хилале хьалха коьрта шахьар а, йерриг Росси а дӀалаьцна « гӀурт а, шалхалла а» йийцаре йеш, билгалдоккху полковникна Г. Н. Тумановна дика гуш хилар тӀейогӀуш йолу революци, цо иза бохам санна тӀеоьцуш хилар, ткъа, цунна хетарехь, иза ца хилийта некъаш хаьара, амма ницкъ боцуш вара, — «Александр Фёдорович…[1] „Лакхарчу“ политикаца озавелла», Г. Н. Туманов, "синхааме а, массо а хӀума лазаме ловш а, амма… тайп-тайпанчу «советийн» мохьашца а, тылехь цхьа низам мукъане а хӀотто муьлхха а гӀертар шена тӀе а эцна а, министр хила ца лууш а. Оцу кхолламан сахьташкахь цо хаам бо: «Керенскийс Петроград ларъйар йерриг а дӀайелла районан штабе, ткъа цигара нах йамартхой бацахь а, цӀармат бу… Цара хаддаза жоьпаш ло, сагатдан хӀума дац, массо а ларваларан гӀуллакхаш дӀадаьхьна, низам талхор дац гӀалахь». Г. Н. Туманов эрна гӀиртира Керенский а, цуьнан гонах болу нах а тешийта, Петроградехь хилла эпсарш схьа а гулбина, уьш тӀеман дакъош кхолла, амма Керенскийшна омра делира «тӀех ма даккха…

йаьсса эладитанаш а, маьршачу нехан хӀинцале а синтем боцу хьал сов ца даккхар а, цундела, цунна хетарехь, эпсарш кхайкха оьшуш дац… эскарийн буьйранчас чӀагӀдо, коьрта шахьар ларъйар шена тӀедиллина хилар, доьху цхьа а оцу гӀуллакхна йакъа ма гӀертар…» Оцу лагерехь «баьчча» вацара[2].

...Невскина уллехь долчу урамашкахь «хьалбевлла Российн бахархой» маьршачу гӀуллакхашца хьийзаш бу, шаьш «советан йалсаманин» хьалха хилар буьззина ца хууш. Амма цхьа буьйса бен ца йаьлла, Российнах Советан пачхьалкх хуьлу[2].

Иштта дерзадо шен дийцар полковника С. А. Кореневс: "…Туманов нийса хилла дӀахӀоьттира, вайна «йамартхоша йа, цӀарматаш а» кечдеш долчу йукъарчу хӀаллакдаре сатуьйсуш, ша а, къена стаг, оцу йамартлонна хьалхарчех хилла[3] Ткъа Багратуни, соьга масех сахьт даьлча бен, сарахь, Туманов а вахара округан штабе, хьал дӀахаийта. Иза цӀавеъча, большевикашца дӀакхеттачу Волынски полкан командованино йийсаре лаьцна иза, хӀинцале а курсанташ дӀабаьхначу Инарлин штабан уггаре а арканехь бохург санна, , шен казарме дӀавигира иза, Поцелуев тӀай тӀехь. Оцу хенахь дуьйна тӀепаза вайна Туманов. Цуьнан гергарчех цуьнан маре йоьду йоӀ бен ца йисира Петроградехь. Цуьнца цхьаьна вайна стаг лахар дӀадолош, эххар а, лахьанан беттан 2—3-чу дийнахь, Обуховн цӀарахчу дарбан цӀийнан моргехь карийра оха иза. Цуьнан корта буьззина штыкашца дӀа а баьккхина, цхьа бӀаьрг дӀа а баьккхина, хьаж дӀа а даьккхина, гай дӀа а даьккхина, гаьннаш а кегдина. Оцу велчу хьолехь, цкъа хьалха цуьнан эткаш дӀа а йаьхна, гӀуллакхан куртки тӀера детин академически значок билгало а йаьккхина, киллерша иза Мойка хи чу дӀакхоьссира, цигара цуьнан дакъа моргехь чекхделира. Тхоьгахь йолчу информацица, Туманов лоцучу хенахь иза схьавалийначу полкана ца хууш хилла цунна хӀун дан деза. Амма оцу минотехь хӀордахойн тоба полкан керта иккхина, гӀаролхойн цӀийнера ара а ваьккхина, нийсса цигахь, кертахь, цхьана эха сахьтехь гергга хьийзийна, тӀехьийзаш лаьттира иза. ТӀаккха, иза чекх а воккхуш, хи чу дӀавигира цара иза[2].

СовгӀаташ

  • Сийлахь Везачу Станиславан орден, 3-гӀа даржан (1909 шеран гӀуран беттан 6-чу дийнахь);
  • Сийлахь Аннин орден, 3-гӀа даржан (1913 шеран гӀуран беттан 6-чу дийнахь).

Билгалдахарш

  1. ↑ А. Ф. Керенский
  2. ↑ 1 2 3 Чрезвычайная Комиссия по делам о бывших Министрах — полковника С. А. Коренева. — Архив русской революции. В 22 т. Т.7—8. — М.: «Терра»—Политиздат, 1991 — (Русский архив). С. 14—33 — Репринт публикации «Архив русской революции, издаваемый Г. В. Гессеном». Берлин. 1922 ISBN 5-250-01829-7 (т. 7—8) ISBN 5-250-01774-6
  3. ↑ Как пишет С. А. Коренев: «…Во главе военного округа оказался никому не ведомый и таинственно где-то прячущийся какой-то полковник Полковников»

Хьажоргаш

Категореш