Товбушенко, Михаил Прокофьевич

Товбушенко Михаил вина 1939-чу шеран лазьанан беттан Украинин ССР-н Черкассийн областан Родниковка йуьртахь. Йуккъера ишкол чекхйаьккхинчул тӀаьхьа Умански медицинан училище деша вахара, Винница медицинан институте деша вахара, «дарбане гӀуллакх» Ӏамош факультетехь^[2].

1963-чу шарахь М. П. Товбушенкос лакхарчу дешаран хьукуматин диплом схьаийцира. Шен белхан гӀуллакх дӀадолийра Киеван областан йуьртан кӀоштан дарбан цӀийнехь, цул тӀаьхьа 1968 шо кхаччалц Уманан кӀоштан дарбан цӀийнехь невропатолог болх бира^[2].

1968 шарахь цо толам баьккхира лахара волчу Ӏилманан белхахочун дарже кхачаран конкурсан тендерехь, болх бан волавелира Пятигорскан курортологийн Ӏилманан-талламан институтан Железноводскан клиникехь^[2].

Михаил Прокофьевича докторан диссертаци чӀагӀъйеш, медицинан Ӏилманийн докторан дарж а эцна. Докторо Товбушенкос бинчу талламийн буха тӀехь дина практикан рекомендацеш шуьйра пайдаоьцура йерриг ССРС-хь а, Россехь а курортологаша. Цуьнан долахь вара похӀма долу лор-клиницист, цо болх бира Кавказан Минводан кӀоштан цхьа могӀа могашаллин курортан хьукуматийн консультант санна^[2].

1985 шарахь дуьйна коьрта Ӏилманан белхахо санна Железноводскерчу клиникан Ӏилманан агӀонна тӀехь терго латтош вара Товбушенко. Курортологийн кафедрин профессор санна, цо гӀуллакх дира къоначу Ӏилманчашна наставник а, хьехархо а: Товбушенкон ма-дарра Ӏуналлехь академически дипломаш эца кандидаташа ларъйира пхиъ кандидатски диссертаци а, цхьа докторан диссертаци а^[2][1].

М. П. Товбушенкон говзаллин коьртачу декъех цхьаъ йара стоьмийн лазарш долчу пациенташна, шайна йукъахь доӀан цамгар а, цуьнан жамӀехь хуьлу патофизиологин хийцамаш а болуш, курортийн дарбанан диапазонан кепаш таллар. Ӏилманчас шен классикан системийн некъ тӀетоьхна шен башха физиотерапевтан дарбанан кепаш кхиорца. Товбушенко Михаила бухера керла дарбанан кепаш йукъайаьхна санаторийн а, курортан а практикехь ширделла панкреатитца а, пиелонефритца а, доӀан цамгарца а, голайоьхь йолчу пациенташна, дарбанан хӀуманаш лелоран импульсан токан электрофорезах а, хоттан дарбаца а пайда а оьцуш. Цо кхоьллина магнитан терапех пайда а оьцуш, стиман ахкарг дӀайаьхначул тӀаьхьа пациенташна йухаметтахӀоттор кеп^[1][3].

1990-гӀа шерашкахь Ӏилманчас куьйгалла дира кхерамечу белхан предприятешка Ӏаткъам бина промышленностан белхалойн йухаметтахӀоттор а, Чернобылан АЭС-ан бохамаш цӀанбарехь дакъалаьцначарна реабилитацин а талламашна. Цо кхоьллина а, патент йелла а кхерамечу промышленностехь белхалойн адаптацин ницкъ совбаккхаран кеп а, радиацин тӀаьхьара синдром йолчу пациентийн лейкоцитийн фагоцитоз нисъйаран кеп а, фонофорезан бух тӀехь биологин жигара липидан из Тамбукан дарбанан хотта лакхарчу кхоалгӀачу некхау метте кхаччалц^[1][3].

2000-чу шерашкахь М. П. Товбушенкос Ӏилманца бакъдира КМ хин курорташкахь ширделла гӀелдаларан синдромна дарба дан йиш хилар а, лело йиш хилар а.

Товбушенкан методна комплексе йукъайогӀу^[3]:

• гӀийла углекислотийн сульфат-гидрокарбонатан кальцийн-натрийн минералан ваннаш;
• кхоош тренировкаш йар а, йуккъерчу барамехь дегӀан гӀуллакхдар а;
• кӀезиг минерализаци йолу, гӀийла углекислотийн йолу сульфат-гидрокарбонат кальцийн-натрийн минералан хи лелор;
• диета № 5;
• 2 % янтаран кислотан растворан электрофорез йо кхо га долу синпха меттигехь дийнахь 15-20 минотехь, агӀонаш хийцалуш.

2010-чу шерашкахь Пятигорскерчу курортологийн ӀИТ Ӏилманчаша, коьртехь М. П. Товбушенкос, Москохарчу физико-химикан медицинан Ӏилманан-талламан институтан говзанчашца цхьаьна, кхераме белхан хьелаш долчу предприятешкахь болх бечу белхахойн тобанехь дӀабаьхьна ширделла кӀадваларан синдром толлуш. Цунах схьайовлу кхача дӀабаларан цамгарш а, церан энергин метаболизман галморзахаллашца йолу йукъаметтиг а Ӏамийна. Михаил Прокофьевича хьалхатеттира, патент йира реабилитацин кепана, шена йукъахь бальнеотерапи а, № 5 диета а, кхоош тренировкийн режим а, электрофорез а йолуш.

Шен карьерехь М. П. Товбушенкос зорбане йаьккхина ши бӀе сов Ӏилманан болх, кечъйина 27 методически рекомендаци а, практикан лоран пособи а, дӀайазъйина 16 патент медицинан а, барамийн технологин а декъехь. Пятигорскан курортологин Ӏилманан-талламан институтан Ӏилманан а, диссертацин а кхеташонийн декъашхо вара иза.

Товбушенко Михаил Прокофьевич кхелхина 2010-чу шеран гурахь, шен кхузткъе итт шо долуш. Иза дӀавоьллина Железноводскерчу кешнашкахь^[2].

М. П. Товбушенкон совгӀаташ ду^[2]:

• ССРС могашаллин министерствон «Могушалла Ӏалашъйаран тӀехдикахо»;
• Профсоюзийн курорташна урхалла даран йуккъерчу кхеташонера «Профсоюзни курортийн тӀехдикахо»;
• Россин Федерацин могушаллин Ӏалашъйаран министерствон Сийлаллин грамоташ;
• Ставрополан мехкан Правительствон а, Кавказан Минводан Ӏалашдаран администрацин а, Железноводск гӀалин администрацин а Сийлаллин грамоташ.