Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Россин театран исбаьхьаллин институт — ГИТИС

Россин театран исбаьхьаллин институт — ГИТИС — Россин лаккхара дешаран заведени. Европехь уггаре йоккха театран лаккхара дешаран заведени а, дуьненахь уггаре а йаккхийчех цхьаъ а. Кхоьллина 1878 шарахь, лаьтташ йу Москвахь.

Малый Кисловски урамалгехь йолу архитектуран ансамбль а, университетан коьрта гӀишло а Россин къаьмнийн культуран тӀаьхьенан объект йу, пачхьалкхо ларъйеш йу[1].

Истори

1878 шеран 22 октябрехь Москох мукъаман а, драмин а, исбаьхьалла а йезачийн йукъараллин патронатехь Россин пианист Пётр Адамович Шостаковский[2] схьайиллина хьешашна лерина Мукъаман а, драмин а школа. 1883 шарахь Йезачийн йукъараллин цӀе хийцира Москван филармонин юккъаралла аьлла, цуьнан директоро П. А. Шостаковскийс шен школа цуьнан куьйгалле дӀайелира. 1886 шарахь школан цӀе хийцира Мукъаман-драмин училище аьлла, консерваторешца цхьатерра йирам[3].

1902 шарахь училище дӀайахара Малы Кисловскийн урамалге йолчу Ӏаламан корпусе, цигахь хӀинца йу ГИТИСан коьрта корпус.

1918 шарахь Мукъаман-драмин училище цӀе хийцира Мукъаман-драмин а институт аьлла, 1919 шарахь — Пачхьалкхан мукъаман драмин институт, ткъа 1922 шеран 17 сентябрехь, Всеволод Мейерхольд куьйгалла дечу Пачхьалкхан лакхарчу театран мастерскойшца цхьаьнакхеттачул тӀаьхьа, иза йухаметтахӀоттийра Пачхьалкхан исбаьхьаллин институт - ГИТИС; Цуьнан куьйгаллица Мейерхольда кхоьллина театр, йуьхьанца цуьнан цӀе йара ГИТИС-ан Театр; 1923 шарахь иза институтах дӀакъаьстира, цунах хилира Мейерхольдан Театр[2][4].

Институто цхьаьнатоьхна 9 йозуш йоцу «производственни мастерскойш», хӀораннан а шен говзанча вара, говзанчийн кхоллараллин позицеш диаметралца дуьхь-дуьхьал хила йиш йара; дукха хан йалале искусственно цхьаьнатоьхна мастерскойш институтера дӀайаха йолайелирам[3].

Дешаран программаш а, программаш а кхиоран кхачамбацар бахьана долуш 1925/26 дешаран шарахь ГИТИС техникуман статусе йелира (4 шеран дешаран хан ларъеш), иза йевзира Театран исбаьхьаллин Центран техникум кхаа отделени йукъайогӀуш йара состав: драмин а, мукъаман-драмин (оперни) а, клуб-режиссёран[3]. 1930 шарахь кхоллайелира режиссёран- хьехаран а, директорски а, театроведческин а факультеташ[5].

1931 шарахь масех дешаран заведенеш вовшахкхетар бахьана долуш кхоллайелира Дешаран-театран а комбинат ( «Теавуз» ), цунна 1934 шеран январехь тиллира Луначарский Анатолий Васильевичан цӀе. Эххар а, 1935 шеран июлехь, Театран комбинат йуха а вовшахтоьхна, хӀетахь дуьйна ах бӀешо сов хан йу цуьнан цӀе Театран исбаьхьаллин Пачхьалкхан институт цӀарах Анатолий Васильевич Луначарский. Йуьхьанца ГИТИС-ан кхо отдел йара: режиссуран а, актёрана , директорски а; реорганизацин хенахь дӀакъевлина театроведческин факультет меттахӀоттийра 1937 шарахь, ткъа директорски факультет, мелхо а, дӀайаьккхира 1939 шо кхачале[3].

Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болчу хенахь ГИТИС эвакуаци йира Саратове; цу хенахь институтан ректор вара Иосиф Моисеевич Раевский.

1943—1948 шерашкахь ГИТИС-ан коьртехь вара Мокульский Стефан, иза балхара дӀаваьккхина 1949 шеран йуьххьехь «космополитизмца къийсам» олучу хенахь — «Правда» газетехь «Театран критикийн антипатриотан тобанах лаьцна» цӀе йолу статья зорбане йаьллачул тӀаьхьа; оццу хенахь дуккха а хьехархой балхара дӀабеккхира[6]. 1948—1968 шерашкахь ГИТИС-ан ректор вара Горбунов Матвей[7]. 1958 шарахь кхоьллина ГИТИС дешаран театр[8]. 1960 шарахь ГИТИС-ехь кхоьллина Лаккхара режиссёран курсаш; кхоллараллин лабораторешна куьйгалла деш вара Попов Алексей, Охлопков Николай, Симонов Рубен.

1993-чу шарахь пхеа ГИТИС чекхъйаьккхинчу Хаит Ростислава а, Барац Леонида а, Демидов Александра а, Ларин Камила а, режиссёро Петрейков Сергейс а кхоьллина «Квартет И» театр. Цуьнан дуьххьарлера гайтамаш хилира ГИТИС-ан сцени тӀехь. Проект кхиаме хилира, дуккха а спектаклаш а, фильмаш а кхоьллина.

2013-чу шеран 28-29-чу мартехь буьйсанна ГИТИС-ан Коьртачу корпусе цӀе йаьлла; йеккъа цхьа гӀишло зе хилла, студенташна зе ца хилла. ЦӀеран майда йара 500 еакӀов метр. Хетарехь, цӀе йаьлла мансардехь йоца замыкани хилар бахьана долуш[9].

2019 шарахь Парижехь схьайиллина дуьххьарлера ГИТИС хьошалгӀа богӀу школа[10].

Говзаллаш

БархӀ факультетехь Ӏамадо йерриге а театран говзаллаш: драмин режиссёр а, мукъаман театр а, эстрада а, цирк а, цхьана агӀонийн актёр а, театровед а, балетмейстер а, сценограф а, тайнигийн театран режиссёр а, тайнигийн театран суртдиллархо а, продюсер а.

Факультеташ

Актёран факультет

  • Актёран говзалла

Режиссёран факультет

  • Театран режиссура
  • Циркан режиссура
  • Актёран говзалла
  • Сценическин къамел
  • Сценическин хелхар
  • Сценическин болам
  • Сценографи

Мукъаман театран факультет

  • Вокал
  • Актёран говзалла
  • Сценическин къамел
  • Сценическин хелхар
  • Сценическин болам
  • Мукъаман театран режиссура
  • Мукъаман драматурги
  • Декорацин дизайн 
  • Зевне агӀо

Театроведческин факультет

  • Россин театран истори
  • Арахьарчу театран истори

Балетмейстеран факультет

  • Хореографи балет Ӏамор

Эстрадан исбаьхьаллин факультет

  • Актёран искусство
  • Эстрадан режиссура

Продюсерин факультет

  • Продюссерство а, менеджмент кхочушдаран исбаьхьаллин кафедра

Сценографин факультет

  • Суртдиллархо-хӀоттийнарг
  • Суртдиллархо-технолог
  • Суртдиллархо сценан духарна
  • Тайнигийн театран режиссёр
  • Суртдиллархо-хӀоттийнарг тайнигийн театре

СовгӀаташ

  • Къинхьегаман ЦӀен Байракхан орден
  • Халкъийн ДоттагӀаллин орден
  • Россин Федерацин Президентан Баркаллин кехат (2019 шеран 5 апрель) — даймехкан культура а, искусство а кхиорехь дина гӀуллакхашна, дуккха а шерашкахь беркате болх бар[11].

Персоналиш

  • Категори:ГИТИС хьехархой
  • Категори:ГИТИС чекхъйаьккхинарш

Хьажа кхин а

  • Театр «ГИТИС»

Билгалдахарш

  1. ↑ Постановление Совета Министров РСФСР № 624 от 04.12.1974"О дополнении и частичном изменении постановления Совета Министров РСФСР от 30 августа 1960 г. № 1327 «О дальнейшем улучшении дела охраны памятников культуры в РСФСР» № 624 от 04.12.1974. ТӀекхочу дата: 2019 шеран 15 январь. Архивйина 2020 шеран 16 июлехь
  2. ↑ 1 2 ЭСБЕ, 1903, с. 797—798.
  3. ↑ 1 2 3 4 ТЭ. ГИТИС, 1961, с. 1178.
  4. ↑ Золотницкий, 1978, с. 40.
  5. ↑ ТЭ. ГИТИС, 1961, с. 1179.
  6. ↑ Строева, 1986, с. 12—14.
  7. ↑ Горбунов, Матвей Алексеевич // Театральная энциклопедия / под ред. П. Маркова. — М.: Советская энциклопедия, 1967. — Т. 6 (дополнительный).
  8. ↑ ТЭ. ГИТИС, 1961, с. 1180.
  9. ↑ Пожар в ГИТИСе произошёл на чердаке из-за короткого замыкания, 2013.
  10. ↑ ГИТИС откроет в ноябре свою первую европейскую школу в Париже. ТАСС. ТӀекхочу дата: 2019 шеран 25 октябрь. Архивйина 2019 шеран 25 октябрехь
  11. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 5 апреля 2019 года № 93-рп «О поощрении». ТӀекхочу дата: 2022 шеран 1 июнь. Архивйина 2022 шеран 1 июнехь

Литература

  • Горбунов М.А. ГИТИС // Театральная энциклопедия / под ред. С.С. Мокульского. — М.: Советская энциклопедия, 1961. — Т. 1. — С. 1178—1180.
  • Золотницкий Д. И. Будни и праздники театрального Октября. — Л.: Искусство, 1978. — 255 с.
  • Строева М. Н. Советский театр и традиции русской режиссуры: Современные режиссёрские искания. 1955—1970. — М.: ВНИИ искусствознания, 1986. — 473 с.
  • Смольяков А. Ю. Тот самый ГИТИС. — М.: «Алгоритм-Книга», 2004. — 228 с. — ISBN 5-9265-0141-5.

Статьиш и публикациш

Хьажоргаш

  • gitis.net — официалан Россин театран исбаьхьаллин инстутутан сайт — ГИТИС
  • Т. К. Шах-Азизова, Е. Г. Холодов, Н. Г. Зограф и др.. История русского драматического театра / редкол.: Е. Г. Холодов (гл. ред.) [и др.]. — М. : Искусство, 1980. — Т. 5. 1862—1881. — 552 с.
  • Шостаковский, Пётр Адамович // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1903. — Т. XXXIXa. — С. 797—798.

Категореш