Нохчо (ансамбль)

1992 шарахь «Вайнах» ансамблана юкъарабевллачу Музакаев Дикалу коьртехь волш цхьаболчу артисташа вовшахтоьхна «Нохчо» ансамбль. Церан дийзира дерриге а йуха дан — йацара костюмаш, реквизит, пондарийн гӀирс, йа меттиг, алап. Йуьхьенца болх дӀабаьхьира халхар дезарна бахьанца. Амма наха гӀо-накъосталла дар бахьанехь карийра чоь а, финансировани а.

Лерса доцучеран йукъараллин гӀишлочохь бора кечамаш. Дуьххьара концерт йеллачул тӀаьхьа хьовсархоша къобалъеш тӀеийцира ансамбль. Цул тӀаьхьа Ӏедална а йоьвзира коллективан говзалла — ткъа йелира пачхьалкхан статус, йира финансировани. Куьйгалло гӀо-накъосталла дар бахьанехь шайн кхолларалла кхио а, кхиамаш лакхабаха а аьтто белира ансамблан артистийн. Дукха хан ялале шен хьалхарчу кхиамашка а кхечира ансамбль — 1993-чу шарахь Хонкарарчу Айдин гӀалахь Гран-При яьккхира цо, цул тӀаьхьа Прибалтикехь кхин цхьа толам а баьккхира.

1994 шарахь гӀуран баттахь дӀаболабеллачу нохчийн хьалхарчу тӀамо йукъахабаьккхира ансамблан болх. Халкъана тӀихӀоьттина бала ойбуш, ансамбль доьххьара Нохчийчуьра тобанашна йукъахь йелира йарташкахь концерташ. 1995 шарахь эсарана баттахь дохоза дисначу химикийн культуран цӀийнахь йелира концерт.

Сепаратисташ чубаьхкиначул тӀаьхьа «Вайнах», «Нохчо» ансамблаш цхьаьнатуьйхира финансашца таро яц аьлла. Коллективан доккха дакъа дисира болх боцуш. Музакаев Дикалун дийзира ГӀалгӀайн махка дӀаваха, цигахь цуо куьйгалла дира «Ингушетия» цӀе йолу пачхьалкхан ансамблан. «Нохчо» йисира болх боцуш.

2001-чу шарахь юхавовшахтуьйхира ансамбль. 2010-чу шарахь керла программа кечйира артисташа. Республикин куьйгалло гӀо-накъосталла дар бахьанехь шайн кхолларалла кхио а, кхиамаш лакхабаха а аьтто баьлла ансамблан артистийн. Цара кхиамца дакъалецира Къилбаседа Кавказан федеральни округан искусствон говзанчийн V-чу а, VII-чу а фестивалашкахь а, Волгоградехь дӀадаьхьначу Дельфийски III-чу ловзаршкахь а, Россин дешархойн хьалхара аьхкенан Спартакиада Саратовехь схьаелларехь а, кхечу мероприятешкахь а. Иштта шайн похIмица билгалъялла ю Элимбаева Таиса куьйгаллехь йолу ансамблан эшарийн мехкарийн тоба.

2011-чу шарахь «Нохчо» ансамбло дакъалецира Тверь гӀалахь дӀадаьхьначу Дельфийски X-чу ловзаршкахь. Цигахь цо «Халкъан хелхар» номинацехь толам баьккхира^[1].

2020 шарахь Фольклоран хелхаран а, эшаран а пачхьалкхан «Нохчо» ансамбло Къаьмний культурийн а, искусствийн а «World Folk Vision» дуьненаюкъарчу фестиваль-конкурсехь толам баьккхина^[2]. Оцу шарахь иштта Веданан кӀоштара Хой тойина схьаелларан гурашкахь дӀаяьхьина йолу «Нохчийн хелхар — 2020» нохчийн къоман хелхаран хӀора шеран республикин фестиваль-конкурсехь толамаш бехира ансамблан артисташа. Хатуев Зелимхас, Дадаева Айзас йаккхира шолгӀа меттиг, ткъа Россин Турпалхочун Кадыров Ахьмад-Хьаьжин цӀарахчу регионан юкъараллин фондо фестивалан Гран-При яьккхинчу «Нохчо» хелхаран тобан векалшна Шахбиев Лом-Ӏелина а, Байсарова Маретана — 1 миллион сом ахчан совгӀат дира^[3].