Нохчийн зударийн де

Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана и дезде кхоллар дӀакхайкхийра 2009-чу шеран сентябрь баттахь, цунна хетарехь, нохчийн зударийн де нохчийн коьртачу дезчу денойх цхьаъ хила деза. ТӀаьхьо цо ма-аллара, «ХӀара сий ду нохчийн зударшна, массо а хенахь дӀадаханчу бӀешерашкахь халкъан исторехь хиллачу бохамечу хиламашца доьзна долу дукъ а, халонаш а лайначу, иштта шина тӀеман кампанин шерашкахь а». Гуьмсан кӀоштахь хӀоттийна Дади-Йуьртахь хӀоллам^[1][2].

«Нохчийн да воьлхуш йогӀуш ши киртиг йу: ненан барам кех арабоккхуш а, дика, муьтӀахь кхиъна ийман долу йоI маре йоьдуш а. ЙоI дуьненчу йалар йа доьзалехь а, йа йукъараллехь а дош ца хетахь а, амма экамечу, гӀийлачу доьзалхочун — йоьӀан карах-марахула чекхдолу доьзална, халкъана тӀедогӀу дика-вуон» — иштта ойла лела нохчийн къоман иэсехь

«Шена дан амал доцург даима а къомана орцахъйуьйлуш гина дуьне-м ду хӀара. Нохчийн зуда, цкъа къонах хуьлий новкъа йолура хьо, юха, са дуткъделча, гӀелделла жима бер хуьлура хьох. Амма цкъа а гина йац хьо доьналлах, йахьах йоьхна. Ас йуьйцург баккъал а цӀий орам нохчийн кхерчара схьабаьлла нохчийн зуда йу» — бохуш дуьйцу къоман барта кхоллараллехь^[3][4].

Кавказан тӀамехь кхелхина 46 нохчийн йоӀ дагалоцуш кхоьллина Ӏида. 1819-чу шеран сентябрехь инарла Ермоловн(оьр.)нохч. эскарша йагийра нохчийн йурт Дади-Йурт; 46 йийсаре лаьцна йоӀ, коьртехь Дадин Айбика а йолуш, Теркал дехьайолуш хи чу хьаьдира, Дай, наной, вежарий, йижарий байъарна бехке болучеран, шайн дай багорна бехке болучеран куьйгаш шайх деттийта ца лууш^[5]